ئاینی "سیخ".. رێنمایی‌و فێركردنەكانی لەهیندۆسی‌و ئیسلام جیاوازە

sharpress.net

1857 جار خوێندراوه‌ته‌وه

17/08/2018‌

شارپرێس: تایبەت
ئامادەكردنی: حلمی رەسول رەزا
ئەم ئاینە لەهەرێمی بنجاب، كە ئێستا دەكەوێتە سنوری پاكشات‌و هیندستان سەری هەڵداوە، لەلایەن "گورو ناناك" لە سەدەی 16 ز، و رێنمایی و فێركردنەكانی لە هیندۆسی و ئیسلام جیاوازە.
 
لە پاش "ناناك" جێنشینەكانی كە ژمارەیان نۆ كەس بوون، هەستان بە بڵاوكردنەوەی ئاینی سیخی لە سەدەكانی دواتردا. نازناوی "گورو" لە زمانی هیندیدا بە مانای "مامۆستا"یە، هەرچی وشەی "سیخ"ە، بە مانای "شوێنكەوتوو" دێت. عەمامە لەسەرەتادا گرنگیەكی تایبەتی لەم ئاینەدا هەبوەو شوێنكەوتوانی پرچیان كورت نەكردۆتەوەو پێیان داپۆشیوە.

شوێنكەوتوانی ئەم ئاینە، پرچیان كروت ناكەنەوە لەبەر چەند هۆكارێك، پێیان وایە درێژ كردنی پرچ روحیەتێكی تێدایەو نیشانەی سادەیی و پیرۆزی و هێزە، ئاماژەشە بە رەزامەندی لەسەر ئەوەی خودا دروستی كردوە و نیشانەی ئەندامێتیە لە كۆمەلدا و هیچ سیخیەك سەری نەوی ناكات، نە بۆ مامۆستا نە بۆ سەرتاش.

مامۆستای پێنجەم "گورو"، كە ناوی " گورو ئەرجان"، ئەم ئاینەی بەهێز كردوەو بینای پایتەختەكەیانی تەواو كردوە، سەرەرای كۆكردنەوەی یەكەمین كتێب بۆ ئەم ئاینە بەناوی "دی گرانس". لە كاتی خۆیدا، دەوڵەت ئاینی سیخی بەمەترسی زانیوە، هەربۆیە "گورو ئەرجان" لە ساڵی 1606 له سێدارە دراوە. پاش ئەو گوروی شەشەم "هارگوبیند" دەستی بە دامەزراندنی هێزێكی سەربازی كرد بۆ بەرگری كردن لە شوینكەوتوانی دژی هەر سەركوتكردنێك.

سیخەكان تا سەردەمی "ئورانگراب" ئیمپراتۆری مەگول به ئاشتیەكی رێژەیی ژیانیان بردۆتە سەر، بەڵام ئیمپراتۆری ناوبراو هێزی لە دژیان بەكارهێناوەو گوروی نۆیەم "تیگ باهادور" ی لەسێدارە داوە لە ساڵی 1675. پاشان گوروی دەیەم "گوبیند سینگ" هێزێكی سەربازی تۆكمەی پێك هێنا لە شوێنكەوتوانی ئاینەكە " پیاو + ژن" لە ساڵی 1699، بە ئامانجی ئەوەی سیخ بەرگری لە خۆیان بكەن بۆ هەتایە. "گوبیند سینگ" یش كۆتا گوروی مرۆڤیە، و لە ئێستادا سیخەكان هەڵس و كەوت لەگەڵ دەقە پیرۆزەكان دا دەكەن، بەوەی گوروی تایبەت بە خۆیانە.

بیروباوەڕی سیخ:
سیخەكان بڕوایان وایە، یەك خودا هەیە و شێوەو رەگەزی نییە، هەموو كەسیك بە راستەوخۆ ئەتوانێ پەیوەندی پێوە بكات، خودا لە ناخی هەموو كەسێكدایە، هەموانیش لە بەرانبەر خودا یەكسانن، ژیانی خۆش و باش پەیوەستە بە "ئەمانەت" و "سۆز" لەناو كۆمەڵگەدا.

شوێنكەوتوانی ئەم ئاینە پێویستە بە سێ شتەوە پەیوەست بن، یەكەم : "نام جبنا"، واتە خودا بەردەوام لە عەقڵدایە، دووەم: "كیرت كارنا" واتە بەردەوام پەیوەست بوون بە ئەمانەتەوە و دابەش كردنی رۆزی لە گەڵ ئەوانی تردا، سێیەم: پێویستە دوور بكەوێتە بە پێنج كرداری شەڕانی، ئەوانیش (شەهوەت، تەماح، خو گرتن بەم جیهانەوە، توڕە بوون، لوت بەرزی).

ئەمە جگە لە پێنج نەریتی سیخ، كە بە پێنج "كاف"ەكە دەناسرێت و هەر پێنجیان بە پیتی كاف دەسەت پێدەكەن، ئەوانیش: "كیش" واتە نەتاشینی پرچ بە رەهایی، "كانگا"، واتە دانانی شانەیەكی بچوك بۆ داهێنانی پرچ، "كارا"، دانانی بازنێكی پۆڵا لە مەچەك، "كیشارا یان كاشا"، واتە لەپێكردنی شەروالێكی فراوان و تەسككردنەوەی لای ئەژنۆكان، "كیربان"، واتە هەڵگرتنی خەنجەرێك بۆ پاراستنی گیانی خۆی و بەكارهێنانیشی دژی خۆیان رێگە پێنەدراوە " حەرامە".

لە بیروباوەڕەكانی تریاندا، رەتكردنەوەی بوونی پیاوی ئاینی، رەتكردنەوەی فرە ژنی، هەروەها چینایەتی لە نێوانیاندا نیە، و گوشتی مانگاش بە حەرام دەزانن، چەند جەژنێكیشیان هەیە، لەوانە: جەژنی لە دایك بوونی "گورو ناناك"، و جەژنی "بیساكی =سەری ساڵی سیخی)، رێكەوتی پازدەی نیسانی هەموو ساڵێكە.







ads
ads
Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure

Copyright © 2015 Shar Press. all rights reserved