ئاماژەكانی پشت ڕێككەوتنە نەوتییەكەی رۆژئاوای كوردستان

ڕاپۆرت

04/08/2020‌ 1256 جار خوێندراوه‌ته‌وه

شارپرێس:
واژووكردنی ڕێككەوتننامەیەكی نەوتی لە نێوان هێزەكانی سوریای دیموكرات‌و كۆمپانیای "دلتا كریسنت ئینێرجی" ئەمریكی بۆ پەرەپیدانی بیرە نەوتییەكانی باكووری خۆرهەڵاتی سوریا، برەودانە بە هەژموونی ئەمریكییەكان بۆ ماوەیەكی دوورمەودا لەباكووری خۆرهەڵاتی سوریا. 

لە ڕووی دارایی و جیۆسیاسیشەوە برەو بە هێزەكانی سوریای دیموكرات دەدات، كە واشنتۆن بە هاوبەشێكی سەرەكی خۆیان دەزانێت لەجەنگی دژ بە داعش و ڕێكخراوە تیرۆرستییەكانی دیكەی سوریا، ڕێگەش لەڕژێمەكەی ئەسەد دەگرێت و ناهێڵێت بەرهرەمەند بێت لە نەوتی بەرهەمهاتووی باكووری سوریا، كە پێشتر لە ڕێگەی بەقاچاخبردنەوە لێی بەهرەمەند بوو.

جێبەجێكردنی بەڵینەكان
ئیدارەی ئەمریكا بەڕوونی پشتیوانی خۆی بۆ سەودای برەودان بە بیرە نەوتییەكانی باكووری خۆرهەڵاتی سوریا دەربڕیووە، كە هێزەكانی سوریای دیموكرات بەسەریدا زاڵن، ئەم ئەركەشیان بەكۆمپانیای دلتا كریسنت ئینێرجی سپاردووە، ئەم هەنگاوەش پشتیوانییەكی ڕاشكاوە لە هێزەكانی سوریای دیموكرات و بەرهەمهێنانی نەوتی ئەو ناوچەیە زیاددەكات بۆ زیاتر لە 150 هەزار بەرمیلی ڕۆژانە.

لە دانیشتنێكی گوێگرتن لە لیژنەی پەیوەندییەكانی دەرەوەی ئەنجوومەنی پیراندا لە 30 یۆلیۆی 2020، مایك پۆمپیۆی وەزیری دەرەوە و لیندسی گراهام- ی كۆنگرێسمان ئەو سەودا و مامەڵەیان ئاشكرا كرد، جەختیشیان لەوە كردەوە واشنتۆن بە زووترین كات ئەو سەودایە جێبەجێ دەكات. 

لەو بارەوە پۆمپیۆ وتی: سەوداكە زۆر لەوە زیاتری خایاند، كە چاوەڕێمان دەكرد.. لە ئێستاشدا لە قۆناغی جێبەجێكردن داین.

بە پێی مامەڵەكە كۆمپانیا ئەمریكییەكە هەر تەنیا برەو بە بیرە نەوتییەكان نادات، بەڵكو دوو پاڵاوگەش دابین دەكات بۆ دابینكردنی پێداویستییە نەوتییەكانی باكووری سوریا لە سوتەمەنی، ئەمەش تۆڕی بەقاچاخبردنی بەنزین و دیزل لە ناوچەكانی بن دەستی ڕژێمی سوریا بەرەو باكووری سوریا كەمتر دەكاتەوە.

زۆرینەی دەرامەتە نەوتییەكانی سوریا دەكەنە باكووری سوریاوە، هێزەكانی سوریای دیموكراتیش بەسەر گەورەترین كێڵگەی نەوتی ئەو ناوچەیەدا زاڵن، كە كێڵگەی "عەمر" ە لە پارێزگای دێرزور، ئەمە جگە لە دوو بیرە نەوتی دیكە بە ناوەكانی "تنك و جفرا"، هەروەها بەسەر كێڵگەی ڕمیلان-ی پارێزگای حەسەكەشدا زاڵە، كێڵگەی دیكەش لە ڕەقە هەیە.

ئەو سەودایە یەكانگیرە لەگەڵ سیاسەتەكانی واشنتۆندا بۆ هێشتنەوەی هەژموونی ئابوروی خۆی بەسەر ناوچە نەوتییە دەوڵەمەندەكانی سوریا. 

هەر چەندە ئەمریكا لە ساڵی 2019 بڕیاری كشانەوەیدا سەربازیدا لە ڕۆژئاوای كوردستان، بەڵام بە پێی قسەكانی مارك ئیسبر-ی وەزیری بەرگری ئەمریكا، واشنتۆن بریاریدا هەندیك لەهێزەسەربازییەكانی بۆ پاراستنی بیرە نەوتییەكانی بن دەستی هێزەكانی سوریا بێڵێتەوە.

هۆكاری جۆراوجۆر  
هۆكاری پشتیوانی واشنتۆن لەو مامەڵەیە چەند فاكتەرێكن: 
یەكەم، برەودان بە هەژمووین سەربازی ئەمریكی لە سوریا، شوێنپێ قایمكردنی كۆمپانیا ئەمریكییەكان لە سوریا بۆ كێبڕكێی كۆمپانیا بیانییەكانی دیكەی كە چاویان لە دووبارە ئاوەدانكردنەوەی سوریایە.

دووەم، بنیاتنانی پەیوەندی ستراتیژی لەگەڵ هێزەكانی سوریای دیموكراتدا، چونكە واشنتۆن ئەوان بە هاوبەشێكی سەرەكی دەزانێت لە جەنگی دژ بە تیرۆر لە سوریا، سەوداكە یارمەتی هێزەكانی سریای دیموكرات دەدات كە دەستكەوتی دارایی زیاتر لەو بیرە نەوتییانەوە دەستكەوێت، چونكە توانستی داراییان لاوازە بە هۆی گەمارۆی ئابوروی سوریا و ڕوسیا و توركیاوە كە خستویانەتە سەر ڕۆژئاوای كوردستان.

سێیەم، بەرگرتن لە داعش هاوشێوەكانی لەوەی دەستیان بە نەوتی سوریا ڕابگات. داعش ڕۆژانە  25 بۆ 45 هەزار بەرمیل نەوتی ڕۆژانەی لەو ناوچانە بەرهەم دەهێنا كە داهاتەكەی 1.5 ملیۆن دۆلار بوو، نەوتەكەشی بە قاچاخ دەبردە دەرەوە.

چوارەم: بەرگرتن بە ڕژێمەكەی سوریا لە دەستكەوتنی نەوتی باكوری سوریا كە پێشتر لە سوریا و لە ئێستاشدا بە هۆی یاسا قەیسرەوە سزای ئابووری خراونەسەر دیمەشق.

دژیەكی بەرژەوەندییەكان
سەیر نەبوو كە سوریا دژ بەو ڕێككەوتنە نەوتییە بێت، چونكە كاری كۆمپانیا ئەمریكییەكان لە سوریا قبوڵكراو نییە، وەزارەتی دەرەوەی سوریاش دەڵێت كە سەوداكە دزینی نەوت سوریایە.

دیمەشق ئەو هەنگاوە بە لێكهەڵوەشانی دەوڵەتی سوریا لە قەڵەم دەدات و بە پێشێلكاری سەروەری خۆی دەزانێت، زیانی ئابووری گەورەشی پێ دەگات و بێ بەشی دەكات لە سەرچاوەی نەوتی پێویست بۆ پاڵاوگە تایبەتەكانی، چونكە هێڵەكانی سوتەمەنی كە لە ئێرانەوە دێن بۆ سوریا، ناوە ناوە دەوەستن. 

توركیاش لە بەیاننامەیەكدا ڕەخنەی لە سەوداكە هەیە، وەزارەتی دەرەوەش وتی كە ئەم هەنگاوە پشتیوانییەكی ڕاشكاوە لە پارەداركردنی تیرۆر. 

چاوەڕوانی ئەوەش دەكرێت ئەمركا لە ڕووی لۆجستییەوە پشتیوانی لە هێزەكانی سوریای دیموكرات بكات، هۆكاری دیكیە ناكۆكیش هەن لە نێوان واشنتۆن و ئەنقەرەدا، بۆیە لەمەودوا سوریا ناچارە بەرژەوەندییەكانی ئەمریكا لە باكوری خۆرهەڵاتی سوریا لەبەرچاو بگرێت.

پوختەی قسە ئەوەیە: دەكرێت بڵێین كە سەوداكەی نێوان هێزەكاین سوریای دیموكرات و ئەمریكا ناكۆكە لەگەڵ بەرژەوەندییەكانی چەند لایەنێكی ناوخۆیی و هەرێمی، بەڵام لەوانەیە واشنتۆن بیر لە هاوبەشبەندییەكی ستراتیژی دوورمەودا كردبێتەوە لەگەڵ هێزەكانی سوریای دیموكراتدا بۆ جەنگان لە دژی تیرۆر.

سەرچاوە: پێگەی ئەلەكترۆنی موستەقبەل
وەرگێران: لوقمان حاجی قادر