هاوپه‌یمانی دوای قۆناغی ساخته‌كارییه‌ گه‌وره‌كه‌

هاوپه‌یمانی دوای قۆناغی ساخته‌كارییه‌ گه‌وره‌كه‌

ئومێد قەرەداغی


721 جار خوێندراوه‌ته‌وه

  هه‌ڵبژاردنه‌كانی ئه‌نجومه‌نی نوێنه‌رانی عێراق  له‌ دوانزه‌ی ئایاردا، به‌ یه‌كێك له‌ تاریكترین ساته‌كانی ژیانی سیاسی له‌ هه‌رێمی كوردستانی عێراقدا داده‌نرێت، چونكه‌  رێكخراوترین و گه‌وره‌ترین پرۆسه‌ی ساخته‌كاری به‌رانبه‌ر سه‌دان هه‌زاری ده‌نگی هاوڵاتیان ئه‌نجامدرا، كۆدێتایه‌كی رێكخراو كرا به‌سه‌ر ئیراده‌ی گشتی و خواستی گشتی هاوڵاتیاندا، هاوپه‌یمانی بۆ دیموكراسی و دادپه‌روه‌ری پتر له‌ هه‌ر هێزێكی تر ئامانجی ئه‌م  ساخته‌كارییه‌ گه‌وره‌یه‌ بوو ، زیاتر له‌ هه‌ر لایه‌نێكی دیكه‌ ده‌نگه‌كانی دزرا، دوای ئه‌م پرۆسه‌ گه‌وره‌یه‌ی ساخته‌كاری و دوای ئه‌و غه‌دره‌ گه‌وره‌یه‌ ،  پێویسته‌ هاودیدان چۆن له‌  هاوپه‌یمانی و چۆن هه‌لومه‌رجه‌ سیاسیه‌ نوێیه‌كانی تێ بگه‌ن ؟ دوای ساخته‌كارییكه‌  هاوپه‌یمانی له‌ چ  پێگه‌ و دۆخێكی سیاسیدایه‌؟ ئه‌و ساخته‌كارییه‌ گه‌وره‌یه‌ چ مانا و مه‌دلولێكی هه‌بوو؟ بۆ قۆناغی دواتر پێویسته‌ هاوپه‌یمانی چی بكات؟ بۆ وه‌ڵامی ئه‌م پرسیارانه‌ ئه‌كرێت سه‌رنجی ئه‌م چه‌ند خاڵه‌ی خواره‌وه‌ بده‌ین 
یه‌كه‌م:    پاش ئه‌وه‌ی له‌ هه‌ڵبژاردنی ئه‌مجاره‌دا گه‌وره‌ترین  پرۆسه‌ی ساخته‌كردنی ده‌نگ به‌رانبه‌ر به‌  هاوپه‌یمانی  ئه‌نجامدرا، ئامانجی یه‌كه‌م و راسته‌قینه‌ی ده‌سه‌ڵات له‌و  ساخته‌كارییه‌ رێكخراو و به‌رفراوانه‌ هاوپه‌یمانی بوو ، كه‌ له‌ كۆی گشتیدا سه‌دان هه‌زار ده‌نگی هاوپه‌یمانی ساخته‌كرا ، بۆ هه‌موو لایه‌ك  ئه‌و راستیه‌ ده‌ركه‌وت هاوپه‌یمانی ئیراده‌یه‌كی سیاسی سه‌ربه‌خۆیه‌ و  گوزارشت له‌ بوون و خه‌ونێكی سیاسی راسته‌قینه‌ ئه‌كات بۆ چاككردنی بارودۆخی ئه‌م وڵاته‌ ،  به‌ پێچه‌وانه‌ی رای ئه‌و كه‌سانه‌وه‌ كه‌ ده‌یانگوت هاوپه‌یمانی دیوێكی دیكه‌ی یه‌كێتیه‌ یان ده‌چێته‌وه‌ ناو یه‌كێتی ، ئه‌و راستیه‌ ده‌ركه‌وت هاوپه‌یمانی  پرۆژه‌ی سیاسی به‌دیله‌  بۆ سه‌رله‌نوێ بیناكردنه‌وه‌ی حوكمرانی ئه‌م وڵاته‌ ، هه‌ربۆیه‌شه‌ ده‌سه‌ڵات پتر له‌ هه‌ر هێزێكی دیكه‌ له‌ هاوپه‌یمانی ئه‌ترسێت، پتر له‌هه‌ر  سات و  كاتێكی رابردوو پیلانی جۆراوجۆر دژ به‌ هاوپه‌یمانی به‌رێوه‌ ئه‌بات ، به‌ڵام هیچ كاتێك  ره‌وتی گه‌شه‌كردنی مێژوویی به‌ ساخته‌كاری رانه‌وه‌ستاوه‌، هیچ كاتێك هێزه‌ زیندوو و راسته‌قینه‌كانی واقیع به‌ پیلان و ته‌زویركردنی ده‌نگ  لاواز نه‌كراون، به‌ڵكو ئه‌مه‌ی روو ئه‌دات ته‌نها قۆناغی به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌ به‌رانبه‌ر به‌م هێزه‌ مێژووكرده‌ كه‌ ناوی هاوپه‌یمانییه‌، سه‌ره‌نجام رۆژێك دێت له‌سه‌ر ده‌ستی هاوپه‌یمانی و هێزه‌ چاكسازیخوازه‌كان مێژووییه‌كی نوێ ده‌ست پێ ئه‌كات و مۆدێلێكی ته‌واو جیاواز له‌ حوكمرانی له‌دایك ئه‌بێت، مۆدێلێك  كه‌ تیایدا حوكمرانی حزب و خزم كۆتایی دێت، دادپه‌روه‌رییه‌كی مومكین به‌دیدێت و ژیانێكی باشتر چاوه‌روانی هه‌مووان ئه‌كات ، ئه‌مه‌ش  مژده‌ و ئومێدی گه‌وره‌یه‌ بۆ هه‌موو هاودیدێك و بۆ هه‌موو مرۆڤێك كه‌ دڵی بۆ عه‌داله‌ت و  ئازادی لێ بدات، به‌ڵام بێگومان رێگای به‌دیهێنانی ژیانێكی  باشتر ، دادپه‌روه‌رییه‌كی مومكین ، حوكمرانیه‌كی دیموكرات و خۆشگوزه‌ران  ، رێگایه‌كی به‌ گوڵچێنراو نیه‌، پر له‌ ئاڵنگاری و به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌یه‌، به‌درێژایی مێژوو هێزه‌ تاریك و خۆسه‌پێنه‌كان ویستیانه‌ به‌رگری له‌ خۆیان بكه‌ن و بمێننه‌وه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ی ئه‌مێنته‌وه‌ ئیراده‌ی خه‌ڵك و خواستی چاكه‌كاری و به‌دیهێنانی دادپه‌روه‌رییه‌.
دووه‌م:    هاوپه‌یمانی ئه‌گه‌رچی غه‌درێكی گه‌وره‌ی لێكرا ، ئه‌گه‌رچی  به‌ تێكرای شاره‌كان سه‌دان هه‌زار ده‌نگی ساخته‌كرا ، به‌ڵام متمانه‌ و به‌ها و رێزی  هاوڵاتیانی برده‌وه‌ ، ئه‌خلاق و شكۆی سیاسی پاراست ، ئه‌وه‌ی بۆ هه‌ر هێزێك ئه‌مێنته‌وه‌ و سه‌رمایه‌ی راسته‌قینه‌ی سیاسه‌ته‌ بریتیه‌  له‌ متمانه‌ی هاونیشتیمانیان نه‌ك ده‌نگی ساخته‌ ، ئه‌وه‌ی هێزێك ئه‌كات به‌ خاوه‌ن پێگه‌ و ده‌سه‌ڵات  ژماره‌یه‌ك په‌رله‌مانتار نیه‌ كه‌ قاچیان له‌سه‌ر ده‌نگی دزراوی هاوڵاتیان قایم كردوه‌ ، به‌ڵكو  باوه‌ر و خۆشه‌ویستی و متمانه‌ی هاوڵاتیانه‌ ، هه‌موو هێزه‌ توتالیتار و خۆسه‌پێنه‌كانی مێژوو خاوه‌نی  ئه‌و جۆره‌ له‌ كورسی و  ده‌سه‌ڵات بوون كه‌ له‌ پشتیه‌وه‌ ده‌نگی ساخته‌ ئاماده‌یی هه‌بوه‌ نه‌ك ده‌نگی راسته‌قینه‌ و ئیراده‌ی گشتی هاونیشتیمانیان ، به‌ڵام مێژووی مرۆڤایه‌تی هیچ یه‌كێك له‌و هێزانه‌ی  نه‌هێشتۆته‌وه‌، به‌ڵكو له‌ ساته‌وه‌ختێكدا چیرۆكیان كۆتایی هات  و سه‌رده‌می ئه‌و هێزانه‌ ده‌ستی پێكرد كه‌ پێگه‌ و جێگایان له‌ نێو دڵی هاولاتیاندا بوه‌ ، مانه‌وه‌ بۆ ئه‌و هێزانه‌بوه‌ كه‌ متمانه‌ و دلی هاونیشتیمانیان بردۆته‌وه‌ و ده‌ستبه‌رداری به‌ها و پره‌نسیپ نه‌بوون ،  دوای هه‌ڵبژاردن و دوای غه‌در و غه‌شی بێ وێنه‌ ، هاوپه‌یمانی به‌سه‌ری به‌رز و به‌ پێگه‌ی گه‌وره‌ له‌ نێو دڵی هاونیشتیمانیان و ، به‌ شكۆیه‌كی سیاسی كه‌م وێنه‌وه‌ هاته‌ ده‌ره‌وه‌ ، ئه‌مه‌ شتێكه‌ پێویسته‌ هه‌موو هاودیدێك شانازی پێكه‌وه‌ بكات، بگره‌ هه‌موو مرۆڤێكی تینوی ئازادی و عه‌داله‌ت  به‌ رێز و ئومێده‌وه‌ لێی بروانێت و پشتیوانی بكات

سێیه‌م : سه‌ره‌رای ته‌زویر و كۆسپ و رێگریی جۆراوجۆر، سه‌ره‌رایی كه‌می ته‌مه‌نی هاوپه‌یمانی وه‌ك بزووتنه‌وه‌یه‌كی سیاسی نوێ، هیچ چاودێرێكی واقعبین و به‌ویژدان نییه‌  جۆش و خرۆشی هاوڵاتیان بۆ هاوپه‌یمانی و په‌یامه‌كه‌ی سه‌رنجی رانه‌كێشا بێت، ئه‌م هه‌ڵبژاردنه‌ ئه‌و راستیه‌ی نیشاندا  هاوپه‌یمانی  بزوتنه‌وه‌یه‌كی سروشتییه‌ و وه‌ك پێویستیه‌ك بۆ خولقاندنی قۆناغێكی تازه‌ی مێژویی هاتۆته‌ ئاراوه‌ ، هه‌ربۆیه‌ به‌ به‌رفراوانی  له‌لایه‌ن جه‌ماوه‌ره‌وه‌ پێشوازی لێكراوه‌، بۆ ئایینده‌ش ،  له‌ ئه‌گه‌ری  پابه‌ندبوونی هاوپه‌یمانی به‌ پره‌نسیپ و به‌ها و ئامانجه‌كانیه‌وه‌ ، ئاستی پێشوازی جه‌ماوه‌ریی زیاتر به‌رز ئه‌بێته‌وه‌ ، زیاتر جێگای ئومێد و متمانه‌ ئه‌بێت،  زیاتر پشتگیری هاونیشتیمانیان و هه‌ر  رێبوارێكی رێگای دادپه‌روه‌ری و ئازادی به‌ده‌ست دێنێت ،  ئه‌و پێشوازییه‌ گه‌وره‌یه‌ ئومێدێكی گه‌وره‌ ئه‌به‌خشێته‌ هه‌موو هاودید و هه‌ر هاونیشتیمانیه‌كی ئازادیخواز كه‌ خه‌ونی به‌دیهێنانی دادپه‌روه‌ری و ژیانێكی باشتری هه‌یه‌.
چواره‌م: هاوپه‌یمانی خاوه‌ن  سه‌ركرده‌یه‌كی دانپێدانراوه‌ له‌ سه‌ر ئاستی عێراقی و نێوده‌وڵه‌تیدا ئه‌ویش به‌رهه‌م ساڵحه‌ ، به‌دوور له‌ هه‌ر چه‌شنه‌ لایه‌نگیرییه‌ك،  به‌ دوور له‌ هه‌ر ستایشێك ، باوه‌رم وایه‌ به‌رهه‌م ساڵح پێویستی مێژویی ئه‌م قۆناغه‌یه‌ ، پیاوی رزگاركردنی هه‌رێمه‌ له‌م جۆره‌ خراپه‌ی حوكمرانی ،  راستی ئه‌م تێزه‌ش قه‌باره‌ی ته‌زویر و پیلانگێری به‌رانبه‌ر هاوپه‌یمانی  گه‌وره‌تر و فراوانتر كردوه‌، به‌شێكی گرنگ له‌ لێدان له‌ هاوپه‌یمانی لێدان بوه‌ له‌ كه‌سایه‌تی خودی به‌رهه‌م ساڵح،  به‌ڵام ئه‌م لێدانه‌ ئاكامی نابێت،  چونكه‌ كه‌سایه‌تی ئه‌و وه‌ك پێویستیه‌كی واقعی و بابه‌تی ئه‌م قۆناغه‌ مێژوییه‌ دێته‌  ئه‌ژمار ، پێویستیشه‌ هاودیدان به‌ گرنگی و جدییه‌تێكی زۆرتره‌وه‌ له‌گه‌ڵ تێز و ئایدیای به‌رهه‌م ساڵح رابوه‌ستن و پشتیوانی بن له‌ هه‌ر جوڵه‌یه‌كی سیاسی بۆ گۆرینی ئه‌م واقیعه‌ خراپ و ناله‌باره‌، چه‌ندێك پشتیوانی به‌رهه‌م ساڵح بكه‌ین ئه‌وه‌نده‌ پشتیوانی ئیراده‌ی چاكسازی و گۆرانكاری و  بیناكردنی سیستمێكی حوكمرانی باش و خۆشگوزه‌رانمان كردوه‌ .

پێنجه‌م:   به‌ ته‌نها به‌ده‌ستهێنانی خۆشه‌ویستی و متمانه‌ی خه‌ڵك به‌س نیه‌، به‌ڵكو پێویسته‌ له‌ قۆناغی دوای  هه‌ڵبژاردندا ، هاوپه‌یمانی به‌جددی كاربكات بۆ داهێنانی مۆدێلێكی تازه‌ی سیاسه‌تكردن،  كار بكات بۆ تێپه‌راندنی هه‌موو ئه‌و شێواز و  فۆرمه‌ی كلاسیكیه‌ی حزبایه‌تی كه‌ هاونیشتیمانی ئێمه‌ لێی بیزاره‌، پێویسته‌  هاوپه‌یمانی ببێت به‌ وزه‌ی به‌رهه‌مهێنانی روئیا و تێز و فكر بۆ نێوخۆی هاوپه‌یمانی و بۆ نێو ژیانی گشتی كۆمه‌ڵگاش ، به‌ جۆرێك كه‌ره‌سته‌ی قودره‌تی ئه‌وه‌ی هه‌بێت هه‌زاران كادری په‌روه‌رده‌كراو بخاته‌ گۆره‌پانی سیاسییه‌وه‌ و بیكات به‌ قه‌ڵغانی به‌رگری له‌ ئازادی و پێشكه‌وتنی كۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسی ، پێویسته‌ هاوپه‌یمانی پێداگیری زیاتر و فراوانتر بكات  له‌ شۆركردنه‌وه‌ی به‌هاو پره‌نسیپه‌كانی بۆ ناو ژیانی سیاسی نێوخۆیی و ژیانی سیاسی گشتیش، ئه‌مه‌ سه‌ره‌رای چاوخشاندنه‌وه‌ به‌ دامه‌زراوه‌كان و كاروباره‌ نێوخۆییه‌كانی هاوپه‌یمانی، هه‌موو ئه‌مانه‌  تێكرا هاوپه‌یمانی به‌شێوه‌یه‌كی باشتر و شیاوتر  ئاماده‌ ئه‌كات بۆ ئه‌ركه‌كانی قۆناغی داهاتو و بۆ بینینی رۆڵی مێژویی خۆی وه‌ك هێزێك كه‌ خواستی چاكسازی ریشه‌یی سیاسی و ئابووری و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ له‌ كوردستاندا.
 شه‌شه‌م :  بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی ساخته‌كارییه‌ گه‌وره‌كه‌ و ساخته‌كارییه‌كانی داهاتوو ، بۆ  رێگری له‌ تاڵانكردنی سامانی نیشتیمانی ، بۆ به‌رپاكردنی دادپه‌روه‌ری و دیموكراسی، رێگای ئێمه‌ هه‌ر رێگای ئاشتییه‌، رێگای تێكۆشانی مه‌ده‌نی و سیاسیه‌،  پێویست ناكات كه‌س له‌م رێگایه‌ نا ئومێد بێت ، پێویست ناكات ره‌فتاری  ژماره‌یه‌ك گروپگه‌لی سه‌ربازی سه‌ر به‌ ده‌سه‌ڵات بۆ  ساخته‌كردنی ده‌نگ و بۆ كاری تالانكاری، له‌ راستی و  ره‌وایی و كاریگه‌ری خه‌باتی سیاسی و مه‌ده‌نی بمانخاته‌ گومانه‌وه‌ ،  له‌ ته‌واوی مێژووی مرۆڤایه‌تیدا، من هیچ قۆناغ و هیچ ساته‌وه‌ختێك شك نابه‌م به‌ هۆی به‌كارهێنانی توندوتیژی و زه‌بروزه‌نگه‌وه‌  كۆمه‌ڵگا چوبێته‌ قۆناغێكی باشتر و  ئینسانیتره‌وه‌ ، ئه‌وه‌ی دوای توندوتیژییه‌كان ئه‌مێنیته‌وه‌ كۆمه‌ڵگایه‌كی به‌خته‌وه‌ر نیه‌، به‌ڵكو مرۆڤ گه‌لی بریندار به‌ رۆح و به‌ جه‌سته‌، گروپگه‌لی توندوتیژه‌ تا ئاستی دڕنده‌، گرنگ نیه‌ ئه‌م گروپه‌  فه‌رمان له‌ كێ وه‌ر ئه‌گرێت ، گرنگ ئه‌وه‌یه‌ ناتوانێت كۆمه‌ڵگا بخاته‌ هه‌لومه‌رجێكی باشتر و ئینسانیتره‌وه‌ ، بۆیه‌ دۆخی ئه‌مرۆی كوردستان پێویستی به‌ خه‌باتی  لێبراوانه‌ی سیاسی و مه‌ده‌نی هه‌یه‌ ، پێویستی به‌ جورئه‌تی سیاسی  و روئیای فكری و سیاسی قووڵ هه‌یه‌.

 ئومێد قه‌ره‌داخی



ads

زۆرترین خوێندراوە

  • ڕۆژ
  • هەفتە
  • مانگ
ads
ads

ads
ads
Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure

Copyright © 2015 Shar Press. all rights reserved