پەرلەمان چییە؟

پەرلەمان چییە؟

سەردار عەزیز


602 جار خوێندراوه‌ته‌وه

سادەترین وەڵام بۆ پرسیارێكی وەها ئەوەیە كە پەرلەمان دەزگایە! بەڵام دەزگا چیە؟ پەرلەمان چ جۆرە دەزگایەكە؟ ئێمە كە بیر لە دەزگا دەكەینەوە، بە تایبەتی دەزگا هاورەدەكان، لە نێوایاندا پەرلەمان، مەبەستم لە هاوردە ئەوەیە كە لە دەرەوە هاتوە بۆ هەناو كۆمەڵگای ئێمە، وەها بیری لێدەكەینەوە كە جۆرێك لە تەكنەلۆجیابێت، وەك ئامێرێك وەهابێت كە خەڵكی بۆ دابین دەكەیت و دەیخەیتە گەڕ و ئیتر دەبێت وەك موەلیدە بكەوێتە كار. بەڵام هەرزوو بۆمان دەرئەكەوێت كە وەها نیە. یان لە ڕاستیدا بۆمان دەرناكەوێت بەڵام هەست دەكەین كە وەها نیە، بەڵام نازانین چی بكەین، یان بۆ وەها نیە. 

بێگومان پەرلەمان تەكنەلۆجیایە، چونكە هەمو دەزگایەك تەكنەلۆجیایە. كاتێك ئێمە بیر لە دەزگایەكی وەك پەرلەمان دەكەینەوە وەك ئامێر یان تەنها وەك دەزگایەك ئەوا هیچ كاتێك هەست ناكەین كە بیر لەوە بكەینەوە ئایا ڕەگ و ڕێڕەوەی گەشە و مۆدێل و چۆنێتی ئێشكردن و ئیش نەكردنی ئەم دەزگایە چۆنە؟ ئەوەی رێگرە لە بیركردنەوەمان بەمجۆرە، بیركردنەوەمانە لە دەزگا وەك ئامێر. چ پێویست دەكات بزانین بی ئێم دەبلیو یانی چی، كێ دروستی كردوە و چۆن دیزانین كراوە. ئەوەی گرنگە بیزانین كە چۆن ئیش دەكات و چۆن دەڕوات و چەند خۆش و كەشخەیە لێخوڕینی. 

دەكرێت جیاوازی ئۆتۆمبیلێك لە گەڵ دەزگایەكدا ئەوەبێت كە چ جۆرە پەیوەندیەك هەیە لە نێوان ئامێرێك و ئێمەدا لە گەڵ دەزگایەك و ئێمەدا. بەمانایەكی تر بۆچی ئێمە دەتوانین ئۆتۆمبیل لێبخوڕین وەك هەركەسێكی تر، بەڵام ناتوانین پەرلەمان یان زانكۆی، یان هەر دەزگایەكی تری بیرۆكراتیمان هەبێت وەك ئەوانی تر. ڕەنگە وەڵامەكە لەوەدابێت كە بۆ بەڕێوەبردنی ئامێرێك پێویستمان بە ڕۆڵی ئێمە نیە بۆ بەڕێوەبردنی، هەموو مرۆڤەكان هەمان ڕۆڵ و شێواز (كەم و زیاد) دەبینین لە لێخوڕینی ماشێنێكدا، بەڵام ئەمە بۆ دەزگایەك وەها نیە. بۆ ئەوەی ئێمە دەزگایەك بەڕێوەبەرین دەبێت خۆمان بە هەست و سۆز و ئاگایی و دیدی و بەرژەوەندی و پەیوەندیەكانمانەوە تیایدا تێكەڵ بین. ماكس ڤیبەر بە هیوا بوو كە كەسەكان بتوانن دونیای تایبەتی خۆیان لە میانەی بەڕێوەبردنی كاری بیرۆكراتیاندا بە دوور بگرن و وەك ئامێرێك كار بكەن، كە هەڵسوكەوت و رێپێدارو و رێپێنەدراوی بە پێی یاسا و رێسا دیاریكراوە. بەڵام ئەمە وەها نەبوو.

چی دەبێت كاتێك ئێمە بە هەموو چاكە و خراپەكانمانەوە دەبینە بەشێك لە دەزگا. یەكەم شت ئەوەیە كە دەزگا بە جۆرێك بەرهەم دێتەوە كە لە ژێر كاریگەری تایبەتمەندیەكانی ئێمەدا دەبێت. دووەم، دەزگا توشی جۆرێك لە موتوربەبوون دەبێت (هایبرید) لە نێوان ئیپۆسی رۆژئاوایی و ئیپۆسی لۆكاڵی. ئەمەیە كە دەزگاناسێكی گەورەی وەك دۆگلاس نۆرپ ناوی دەنێت فەرمی و نافەرمی. بۆ بەڕێوەچونی هەموو دەزگایەك بواری فەرمی و نافەرمی گرنگە. فەرمی بریتیە لە دەستور، یاسا، رێسا، تەكنیكەكان. بەڵام نافەرمی بریتیە لە باوەڕ، ئاگایی، سۆز، بەرژەوەندی، تایبەتمەندی كەسی و كۆمەڵایەتی. بە زمانێكی تر دەزگا لایەنی كەلتوری هەیە.

ئەم ڕەهەندە بەشێكە لە قوتابخانەی نیوئینیستیوشنالیزم، كە سەرچاوەی ئەو میتۆدەیە كە دەمەوێت كاری لە سەر بكەم بۆ كاركردن لە سەر چیەتی پەرلەمان لە دونیای ئێمەدا لە ساڵانی داهاتوودا. بەم پێیە كە دەپرسین پەرلەمان چیە، دەبێت لە گەڵیدا بپرسین لە كوێ؟ بەبێ كردنی ئەم پرسیارە ناتوانێت جگە لە كۆمەڵێك خەسڵەتی گشتی نەبێت هیچ شتێكی تر بڵێین. ئەمە نەك هەر هاوكاریمان دەكات بۆ ئەوەی بزانین ئەوەی هەمانە چیە وەك چی لێهاتوە، بەڵكو لە هەمانكاتدا هاوكارمانە كە بزانین بۆ كۆنگریس لە وێستمینستەر ناچێت، بۆ وێستمینیستەر لە بۆندیستاگ ناچێت، بۆ هیچ كامیان لە دوما ناچن.

سەردار عەزیز



ads

زۆرترین خوێندراوە

  • ڕۆژ
  • هەفتە
  • مانگ
ads
ads

ads
ads
Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure

Copyright © 2015 Shar Press. all rights reserved