كاڵا بەقەد باڵا دەبڕن!

كاڵا بەقەد باڵا دەبڕن!

كامەران قازی


514 جار خوێندراوه‌ته‌وه

سەرەتا دەبێت ئەوە بڵێم، كە من لە وتارێكدا ناوڕاستی ساڵی ٢٠١٣ لە ڕۆژنامەی هاوڵاتیدا، باسم لەوە كرد كە بە قازانجمانە، دوو هەرێممان هەبێت، لێرەدا بەكورتی ئەو خاڵانەی كە دوو هەرێم بەهێزترە لەیەك هەرێم دووپات دەكەمەوە:


• لە بڕیاردانە نەتەوەییەكاندا ئازادی و سەربەخۆیی زیاترمان دەبێت كە بتوانین فراوانتر هەنگاو بنێین، نەك ئەوەی خواست و پێویستیەكانی لایەنێك دەیانەوێ  بەناوی هەموو نەتەوەی كوردەوە بیسەپێنین، بەمەرجی بوونی هەڵوێستی كرداری، نەك هەڵوێستی پشت میكرۆفۆنی، ئەگەر دوێنێ بە هەڵوێستی جدی بمانووتبایە نا بۆ چەوتییەكان، ئەمڕۆ درەنگ نە دەبوو.......

• لە ڕووی ئابوورییەوە، ئابووری هەرێمی ناوچەی سلێمانی ئابوورییەكی زۆر تۆكمە و بەهێز دەبێت  
( بە مەرجی بوونی دادپەروەری)، وەك ئاشكرایە سەرچاوەكانی كانزایی، ئاویی و مرۆییەكی گەلێك مەزن لەم هەرێمەدا هەیە و دەتوانێت بە ماوەیەكی كەم وەك پاڵپشت بۆ هەرێمەكەی تری كوردستان  لە گەشەپیدان و ئاوادانكردنەوەی راستەقینەی كوردستانی مەزندا هاوبەشییەكی كارا بكات. 

• دابەشكردنی دەسەڵاتی بەرێوەبردن، نیشانەیەكی بناغەیی هەبوونی كلتوری دیمۆكراسییە، هیوا بەخشینە بەو گەنجەی كە ئەمڕۆ شەو دەخاتە سەر رۆژ بۆ ئەوەی بە پلەیەكی خوێندەواری دروست و باش بگات تا سبەی ئەوەی باوكی بنیاتی نا ئەم بیپارێزی و گەشەی پێبدات، دەبێت هەموو كەسێك لێپرسرا و و بەرپرس بێت، نەك ئێلیتێكی حیزبی و سەر بە حیزبەكان  بەرپرس بن و گەلیش لیپرسراو، نیشتمان دایكی ئازیزی هەمووانە، دڵنیام كەس دایكی خۆی ناداتە دەست بێگانە، كە ئەمە ببێتە پرینسیپی كار بۆ ئێستا و ئایندە، بۆ دەبێت نائومید بین؟!! 

• ئێمە دەبێت نائومێدی بكەینە خۆشەویستیەكی راستەقینەی نەتەوە و كوردستانی گەورە لە دڵی هەموواندا بە بەرزراگرتنی ماندووبوونی تاك تاكی باشی نەتەوەی كورد لەهەر جێگایەكی كوردستاندا بێت و دڵنیا بین لەوەی كە دەبێت هەموومان هاوبەشی بنیاتنانی  بناغەی ئەو رێگایییە  بین كە هەر چوارپارچەی نیشتمان پێكەوە گرێدەداتەوە. ئەم كارانە كاریی گەلن، گەل خۆی دەبێت ببزوێ.

• ئەم هەرێمە دەتوانێت سەربەخۆ لە پرسە كوردستانییەكاندا، پلانی درێژخایەنی ئابووری و سیاسی و كلتوری دابنیت و بەراستی ئەو ڕۆلە ببینیت كە دەبێ بیبینێ و ئیتر نەبەستریتەو بە هەندێ گرفتارییەوە كە دروستكراو و پرسی نەتەوەیی كورد نین.

• دەتوانین تێكدان و بەعەرەبكردنی خشكەیی كوردستان رابگرین و چی دی بە هیچ ناوێكەوە شارەكانی كوردستان وەك خوانێكی رازاوە نەخەینە بەردەست هیچ كەسێك جگە لە نەتەوەی كورد، كوردبوون مەرجی سەرەكی ئەوە بێت كە تۆ لە كوردستان بتوانیت زەویت هەبێت، (هەنارانە كۆنتان لە یاد نەچیت، لە سێ ماڵ دوانی عەرەبە، ئەمە كارەساتی نەتەویی گەورەی لە دواوەیە!!).

• برینی ئیمە هیندە قوڵە بە تۆریست و پارەی گەشتیاران و ئوتێلی پێنج ئەستیرە چارەسەرناكرێت، ئەوانە پرسی ( كەمالیات) ن، ئێستا ئیمە كلتوری خۆمان و تەندروستی نەوەكانمان داوەتە دەست كۆمەڵێ سەرمایەداری لێنەزانی چاوچنۆك،  ئەوكەسانەی  كە بارو دۆخەكە و خزمخزمێنە و حیزبەكان، هەر لە پڕێ كردنییە كوڕێ... پێموانییە سەبارەت بە ڕوانینی زلهێزەكانیش بۆ مەسەلەكانی ئەم ناوچەیە، پێیان وابێ شتێكی نادروستەو لەكاتی خۆیدانییە، ئێمە دەبێت لە خەمی ئایندەی نەتەوەكەماندا بین و مەرجی سەركەوتنی ئەم پرسانە كوردستانی بوونی مێتۆدی جێبەجیكردنەكەی و بە جێهێشتنی چارەسەرەكانە بۆ پسپۆڕانی دڵسۆزی كوردستانی.  
ئەم پێشنیازەم بۆ ئێستاش هەر بە دروست دەزانم، لەگەڵ ئەوەدا كە كاری گەل سەختر بووە، چونكە ئیستا زۆر بارودۆخ گۆڕاون و ئێستا لەو ساڵانەی رابووردن، توانای مانۆڕكردنی سیاسی و دیبلۆماسیمان لاوازتر و جوگرافییای جوڵانەوەمان تەنگتر كراونەوە، ئەمەش گەلەكەمان هۆكانی دەزانێ و پێموایە لە قۆناغەكە تێگەیشتووە، دەلیلێك بۆ ئەوە، هاوبەشی نەكردنی لایەنی زۆری، نزیكەی ٣/٢ ی ئەم بەشە لەنەتەوەی كورد لە باشووری كوردستانە كە هاوبەشی دواین هەڵبژاردنیان  نەكرد.
كەواتە بەو لێكدانەوەیەی سەرەوەدا بۆمان ئاشكرا دەبێت، كە ئەم حوكومەتە حوكومەتی كەمینەیە!!، واتە نوێنەری كەمترین خەڵكە لەم بەشەی نەتەوەی كورد لە باشووردا. ئەمەش دیاردەیەكی تازەیە لە دیمۆكراسی پەیڕەوكراو لەناو گەلاندا، ڕاستە دەڵێن: سیستەمی بەڕێوەبردن لە باشووری كوردستاندا، سیستەمێكی سەیرە. 
بۆیە ئەو كەسانەی (جا سیاسی بن، یا هەر شتێكی تر كە بەدەوری دەسەڵاتەوەن) ناتوانن ئەو قسەیەیان بسەلمێنن كە دەڵین: ئێمە نوێنەری خەڵكین و بۆ چاكەی ئەوان ( ئەوان دەڵین خۆشی، بەڵام من دەڵیم چاكە)، خەبات دەكەین، ئەوان نوێنەری ٣٥% ی ئەو بەشەن لە نەتەوەی كورد لە باشووری نیشتمان كە بەزۆری بریتین لە خەڵكانی حیزبی، سەر بەحیزبەكان و ئەوانەی بەرژەوەندیان لەو جۆرە بەڕێوەبردنەدا دەچەرخێت. 
• كام كاڵاییە:
لە باشووری نیشتمان، بە دوای كاڵادا دەگەڕێن و وای دەگونجێنین كە بەئەندازەی ئەو باڵایە بێت كە مەبەستمانە. واتە چونێتی كاڵاكەمان مەبەست نییە، بەڵكو گرنگ ئەوەیە باڵاكە پێی ڕازی بێت و خۆشی لێ بێت.
هەمووان دەزانن كە دەزگای سەرۆكایەتی هەرێم،  لە ئەنجامی ( كورد بوون بە دیاریكراویش یەكێتی بوون و لەوەش دیارتر مام جەلال بوون) ی سەرەك كۆماری عێراق بوو، كە بووە هۆی خوڵقاندنی ئەو دەزگایە و دانانی سەرۆكێك بۆ هەرێم، كە وەك بەڵگە نەویستێك، دەبوو لە پارتی دیمۆكراتی كوردستان بێت و كاك مەسعود بێت و هەرواش بوو. ئەمە تا ئەو كاتە با بڵێن بۆ خاتری ڕاگرتنی هەر بەڵانسێك بووبێت، بوو.
پاش گۆڕانی بارودۆخەكە و هاتنە كایەی كێبەركێ، بۆ بوون بە سەرۆك كۆماری عێراق، ئێدی مەسەلەی سەرۆكایەتی هەرێم چووە قۆناغێكی ترەوە، چونكە ئێستا دوو كەس، دوو كاندید هەبوون لە هەردوو حیزبەكە، كە هاڤركێیان بوو بۆ وەرگرتنی پۆستی سەرەك كۆماری عێراق. كەواتە مەسەلەكە ئیدی لە كوردستان نەما، پۆستی سەرۆكایەتی لەهەردوو حیزبەكە چووە بەغدا، مانای پۆستی سەرۆكایەتی هەرێم، ئیتر نابێ كێشەیەك بێت لە كوردستان، چونكە بە بوونی دوو كاندید و چوونە ناو بازنەی كێبەركێكەوە، ئەمەی كوردستان كۆتایی پێهات. بەو مانایەی كە ئەو بارودۆخەی پۆستی سەرۆكایەتی هەرێمی خوڵقاند ئیتر مەرجەكانی نین، هەر شتێكیش مەرجی بوونی نەما، نامێنێت.
با وای دابنێن، گریمانەیەك:  ئەگەر بەڕێز د. فوئاد حوسەین لەو كێبەركێیەدا بی بردبایەوە و وەك سەرۆكی عێراق هەڵیان بژاردبایە، ئایا پۆستی سەرۆكی هەرێم، چۆن چارەسەر دەكرا؟!!، پارتی دیمۆكراتی كوردستان ئەوساش، هەر ئەم مەسەلەیەی بە قازانجی خۆی دەشكاندەوە و دەیویست و دەبووە كێشمەكێشی نێوان ئەو دوو حیزبە؟!! گریمانەكە وایە ڕەنگە شەڕ و هەرای فرە قورسی لێكەوتبایەوە. مامۆستاكانی زانكۆ دەڵێن:  ئەم سیستمەی باشووری نیشتمان سیستەمێكی سەیرە!!! با ئەمەش باس بكەم، چەند مامۆستایەكی زانكۆ هەن وەك سیاسییەكانیان لێهاتووە، سەدبارە بوونەتەوە، ئەڵبەتە سپاس بۆ خوا ژمارەیان كەمە، چونكە ئەوانەیان كە باری فكریان سەنگین و هەڵوێست و قسەیان پڕ بارە، ئێدی یا لە بازنەكە دەركراون، یا كشاونەتەوە دواوە، یا زیاتر قەڵەمەكانیان چالاكە و ئەوەندە لە ئاوێنەی كەناڵەكانەوە خۆیان دەرناخەن. 
بەڵام ئەو ژمارەكەمەیان ، لەگەڵ داوای لێبوردندا، كۆك كراون، ڕۆژی  واهەیە دوو جار بە بینراوی لە تەلەڤزیۆندا و سێ جار بە بیستراوی لە ڕادوێوە و سەعاتی چەند جارێكیش وەك خۆیان دەڵێن: لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكانەوە، دەبینرێن و دەبیسترێن و دەخوێنرینەوە. من كەمتر، بەحاڵ، لە قسە و باسیاندا، هەست بە خەتێكی فكری ئەكادیمی ڕۆشن دەكەم، بە نمونە: كاتێ باسی ژمارە دەكەن، ناتوانن بیگۆڕن، بەیەك بڵێن دوو، یا لاپەڕەیەكی نووسراویان پێیە، نا توانن بەرزی نەكەنەوە، یا داوا لە پێشكەشكارەكە نەكەن، كە: دەتوانین لەسەر ئەم خاڵە چاوپێكەوتنێكی تایبەت بكەین. باسەكانیان زیاتر پینەكردنی چەوتییەكانە و پاساو هێنانەوە.  بەوەی باشە ئێستا ئیترناتوانن بڵێن: كاكە حوكومەتەكەمان هێشتا ساوایە، وەك جاران باوی بوو!!!. 
ئەمشەو گوێم لێ بوو سەرۆكی فراكسیۆنی یەكگرتوو وتی: خەرجی ساڵانەی، دەزگای سەرۆكایەتی هەرێم ملیارێك دۆلارە!!! ئەو ئەو دەزگایەی بە زیاد زانی و لەگەڵ بوونیدا نەبوو، ئەوە قسەیەكی حەقە و نەوەی نوێ و كۆمەڵیش بوچوونەكانیان لۆجیكی و حەق بوون، یاساش دەبێ لۆجیكی بێت.  مرۆڤیش لە سەریەتی ( ئەركە بۆ سەلماندنی مرۆڤ بوونی خۆی) ئەگەر قسەی كرد دەبێ حەق بڵێت. 
 هەر هیچ نەبێ بەو دەلیلانەی خۆم لەسەرەوە باسم كردن منیش لەگەڵ قسە حەق و لۆجیكییەكاندام . ئێستا كە ئەو خەرجییە زۆرەش هاتۆتە بانی، بەخوا خوشكەكانم، براكانم،  ئەمە شەڕ فرۆشتنە بە نەتەوە، تۆ بڕوانن لەو شیكار و دەرئەنجامانەی ئەمانە پێی گەیشتوون دوای دەیان كۆبوونەوە و سەدان ڕۆژ: جاران سەرۆكێك بوو و جێگرێك، ئێستا سەرۆكێك و دوو جێگر، دەی توخوا ئەمە كاڵا بە قەد باڵا بڕین نییە؟!!.
• بودجەی ساڵانەی ماڵی پاشای سوید، بەهەموو ئەو میوان و مەسرەفەی كە هەیانە، هەشتاو شەش ملیۆن كرۆنە، كە بە دۆلاری ئەمڕۆ دەكاتە هەشت ملیۆن و شەش سەد هەزار دۆلار!!! 8.600.000 USD 

• سوید كە لە دوای كۆریای باشوورەوە لە تەكنۆلۆجیای زانیاریدا (IT) دووەمین وڵاتی دنیایە، پیشەسازی ئاسنی سوید لە دنیادا یەكەمە، ئاستی ژیانی خەڵك لە ڕووی خزمەتگوزارییەكانەوە لە لوتكەدایە ، یاسا سەروەرە بەسەر ماڵی پاشاو ماڵی گەدادا ( كە نیانە)!!  گەل هەرئەوەندە قایلن بۆ پاشاكەیان لە سوید، حوكومەتی سویدیش و
پەرلەمانیش، فەرمانبەری ڕای خەڵكن، هەمووشیان وان لەناو كتێبە قەبەكەی ( یاساكانی سویدا 2313 لاپەڕە). 
خۆتان كەمێ بیری لێ بكەنەوە، دڵنیام بە ئەنجامی  فرە خاس دەگەن.  

دەسیان خۆش بێت و دەمیان پڕ لە وتەی شیرین بێت، ئەو كەمە مامۆستایانەی زانكۆی سەر كەناڵە زۆرەكانی باشوور ڕاست دەكەن، سیستەمی باشوور سەیرە، بەڵی بەڕێزینە زۆر سەیرە. ئێوە گەرەكتانە ئەو سەیربوونە وەك حاڵەتێكی ئاسایی بۆیاخ بكەن؟!! بە قەوڵی خۆتان حاڵەتەكە نۆڕمالە؟!! ئەگەر ئەو حاڵەتەی حوكومەتی باشوور نۆڕمال بێت، ئەوا شتێك لەم نێوانەدا ئەبنۆرمالە (نا ئاساییە)،  یا تێگەیشتنی گەل ئەبنۆرمالە یا درزێك لە زانیارییەكانی ئێوەدا هەیە؟!! 

• گۆڕان مۆرێكی هەڵەی دا لە بەڵگەیەكی ڕەتكراوە
من لەو ماوەیەدا كە بزوتنەوەی گۆڕان ئۆپۆزسێۆن بوو، دەیان جارلە دەنگە دیارەكانی ئەو بزوتنەوەیەم بیستووە كە فلانە شت لای ئەوان پرینسیپە *(Principle) و ئەگەر بزوتنەوەكەشیان لێی لا بدات ئەمان لێی لانادەن.
ئاخر لەسەر بنەمای ئەو پێناسەیەی بۆ پرینسیپ كراوە، لای ئەو كەسەی كە كۆمەڵیك بەها و نرخ بوونەتە پرینسیپی،  ئەو واتایە دەدات كە ئەو پرینسیپانە  بۆ ژیانی بوونەتە پێوانە، بۆ هەموو شتێك، بابەت، رووداوەكان، پەیوەندییەكانی و لێكدانەوە و هەڵوێستەكانی بەرامبەریان و كاردانەوەكانیشی بۆیان. واتە لای ئەو كەسە برینسیپەكانی یاسان بۆی و بۆ هیچ مەبەستێ لێیان لا نادات. 
• ئەی چ بوو چ گۆڕڕا؟! پاش ئەو سەختی و بە قەوڵی خۆیان زوڵمانەی لێیان كرا، وا بەڵگەیەكی كە دوێنی بەهەموو توانایانەوە بە بەتاڵ و نا پێویست و داتاشراویان دەزانی، ئەمڕۆ مۆری دروستی و پێویستی بوونی لێبدەن و گیان بكەنەوە بەبەر كێشەیەكدا، كە بە ئەندازەی ( مەسەلەی نەتەوەكە)، خەڵكی بەخۆیەوە مەشغول كرد؟!! كەواتە ئەو بەها و نرخانە دەمامێك بوون، بۆ ونكردنی روخساری راستەقینەی مەبەستێكی ناموبارەك، كە زیانەكەی بەر لەوەی بەر گشت بكەوێت، لە دەروونی خۆیان كار دەكات، ئاخر لە دەستدانی متمانە زۆر كوشندەیە، ئەویش یاری كردن بە سۆزی برینداری خەڵك. هەموو یارییەك بە سۆزیی دەروونی نەتەوەیەك، بەهەر ناوێكەوە بێت، دەچێتە قاڵبی وەستانەوە بەرامبەر بە خواست و ویستی نەتەوەكەوە.


• ئەلفێك و بێیەك و پێیەكی سیاسەت

ئەلف: ئارامی بۆ خەڵك مایەی تەن و ڕەوان دروستییە و گەشە و چالاكییە بۆ هاوبەش بوون لە گەشەپێدانی شارستانەتی مرۆڤایەتیدا، هەر ئەم ئارامییەی خەڵك مایەی ترسان و حاڵەتێكی نەخوازراوە بۆ ئەو دەسەڵاتانەی تاكڕە و خۆ ویستن. بۆیە هەمیشە گرفتاریی نوێ بۆ خەڵك دروست دەكەن و دەیانترسێنن.

• بێ : جەنگ و پشێوی بۆ خەڵك مایەی سەرگەردانی و نەخۆشی تەن و ڕەوانە، هەمان جەنگ بۆ دەسەڵاتی 
تاكڕەو نیعمەت و بەرەكەتە و دڕیژەی ژیانی دەسەڵاتەكەیەتی، دەسەڵاتی لەو جۆرە لە جەنگدا زیندوو دەبێتەوە.

• پێ: جارو بار كە حیزبێك لەو ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە، سست دەبێ و لە مردن نزیك دەبێتەوە، دوژمنەكەی دەشێ بۆ بەرگرتن لە دروست بوونی هیزی نوێ و چالاكی نوێ كە لەژیر كۆنترۆڵی ئەودا نابن، شرینقەیەكی لێ بدات و دوراو دوور یا لە نزیكەوە، دەستی لێ بوەشینی  بۆ بەخەبەر هێنانەوەی و زیندووكردنەوەی.

*سەرنج: Principle : بریتیە لە كۆمەڵێك بەهاو نرخ كە ئیلهام بەخشن بۆ ڕێكخستنی ژیانی كۆمەڵ و تاك لە پەیوەندیدا لەگەڵ مەقامێكی دەسەڵاتدار، بە گشتی لەگەڵ حكومەتدا، پرینسیپ بناغەی یاساكانە و یاساكان فۆرمی نووسراوی پرینسیپەكانن.

كامەران قازی




ads
ads
Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure

Copyright © 2015 Shar Press. all rights reserved