سیاسەت، ویژدان‌و پیاهەڵدان

03/04/2021

ئاری محەمەد هەرسین

ئەوکەسانەی کە هیچ لەسیاسەت نازانن‌و لەعەینەکی (نەهیلیستی) خۆیانەوە سەیری دونیا ئەکەن، سیاسەت بەبێ ئەخلاقی پێناسە ئەکەن، بەم کردەوەیەش، بەبێ پێشکەشکردنی بەدیلی (سیاسەت)، نائومێدی لەناخی تاکەکانی کۆمەڵگەکەمانا ئەچێنن.

لەوڵاتی ئێمە هەژماری وتارنووسان لەهەڵکشانایە، کێن ئەمانەی وتار ئەنوسن؟… بۆ ئەینوسن؟… پەیامیان چیە؟…حەز ئەکەم بەدوو نموونە باس‌و خواستێک لەسەر ئەم پرسیارانە بکەین.

لەماوەی هەفتەیەکدا دوو پێشهاتی سیاسی بازاڕی هەواڵەکانی کوردستانی قۆرخکرد، یەکێکیان کۆبونەوەی سەرۆکی هەرێم‌و سەرۆک کۆماری فەڕەنسا بوو، ئەوەی تریشیان تێپەڕاندنی میزانییە لەپه‌ڕلەمانی عێراق، ئەم دوو پێشهاتە هەردوکیان بۆ عەقڵی سیاسی،  گرنگی خۆیان هەیە، سەرۆکی هەرێم نوێنەرایەتی گەلی کوردستانی عێراق ئەکات، گەلێکی بێ دەوڵەت‌و پەرتەوازەو سەراپا پڕاوپڕ لەگێچەڵ، لەوانەیە سەردانی بەڕێز ڕۆحانی (سەرۆک کۆماری ئێران) بۆ کۆشکی ئێلیزێ شتێکی ئەوەندە عەجایب نەبێت، چونکە ئێران دەوڵەتێکی سەربەخۆیە، بەڵام سەردان‌و دەعوەتی سەرۆکی گەلێکی بێ دەوڵەت نەک هەر جێگای هەڵوێستەیە، بەڵکو ئەبێت ختوکەی فیزی بیروباوەڕی نەتەوایەتیشمان بدات.

کاردانەوەکان لەسەر ئەم سەردانە جیاوازبوون (هەروەک هەمیشە)، هەندێک کەس هەستان بەنوسینی وتاری پیاهەڵدان‌و نوسینەوەی شیعرو شانامە، بەمەبەستی خۆ بردنە پێشەوەو وەرگرتنی ئیمتیازێک یان دوان، بەبێئەوەی هیچ قوەتێکی تەحلیلی سیاسی‌و عەقڵانی لەنوسینەکانیاندا ڕەنگبداتەوە، هەندێکیتر سەردانەکەیان بچووک کردەوەو لەپایەی سەردانەکەیان کەمکردەوە، ئەویش لەسۆنگەی ڕق‌و کینەو بێ عەقڵی خۆیانەوە.

تێپەڕاندنی قانونی میزانیەی عێراق لەپارلەمان پێشهاتەیەکی تر بوو کە بەهەموو پێوەرەکان تۆماری سەرکەوتن بوو بۆ هەرێمی کوردستانی عێراق، ئەم سەرکەوتنە لەئاکامی هەوڵ‌و ماندووبوونی بەڕێز سەرۆکی حکومەت‌و جێگرە بەڕێزەکەی‌و ئەندامە بەڕێزەکانی لیژنەی دانوسانکار بوو، دیسانەوە هەندێک وتارنووس دەستیانکرد بەپیاهەڵدان‌و هەندێکیتر هیچ بایەخێکیان بۆ شەونخونی سەرۆکی حکومەت‌و جێگرەکەیی‌و دیپلۆماتکارانی کورد نەهێشتەوە. 

تێبگەین مەسەلە ئەسڵیەکە چیە؟… ئەگەر بەغدا ئیهمال ئەکەین، پێمان ئەڵێن ئەمانە کێشە دروستئەکەن…! ئەگەر لەگەڵ بەغدا سیاسەت ئەکەین، ئەڵێن لەسەربەخۆیی پاشگەزبونەتەوە…! ئەگەر ئەڵێین سەرۆکی هەرێم ئەچێت بۆ فەڕەنسا، ئەڵێن ئینجا ئەوە بایەخی چییە…! ئەگەر سەرۆکی هەرێم پردی دیپلۆماسی دروستناکات، ئەڵێن لوت بەرزن‌و لەسیاسەت نازانن…!

سیاسەت بینینی واقیعە وەک خۆی، بەبێ ڕوتوشکردن، نوسینی سیاسی پێویستی بەعەقڵی تەحلیلی، ویژدان‌و ڕاستگۆیی هەیە، فارس ئەڵێن: (کار هرکس نیست خرمن کوفتن
گاو نر میخواهدو مرد کهن).

پێویستە لەو ڕاستیە تێبگەین کە سیاسەت‌و نوسین، ئیشی هەموو کەسێک نییە، گەر ناتوانی قسەی مەعقول بکەیت، باشترین شت ئەوەیە بێدەنگ بیت، بۆ ئەوەی هیچ نەبێت، گەر ناتوانی گوڵ بیت، نەبیتە دڕکێکی ئیزعاج‌و بێ لەزەت، تەحلیلی سیاسی لەسەر بنەمای مەنتیق‌و بۆچونی ڕەخنەگرانەی عەقڵانی دینامۆی پێشکەوتنی هەر کۆمەڵگایەکن، نەک ماستاو ساردکردنەوەو بوغزو کینە.