لە کاتێکدا گفتوگۆکانی نێوان حکومەتی فیدراڵی عێراق و حکومەتی هەرێمی کوردستان لەسەر جێبەجێکردنی سیستەمی «ئەسیكۆدا» (ASYCUDA) نزیک دەبنەوە لە ڕێککەوتن، پرسیارێک لە ئارادایە: ئەم سیستەمە چ سوود و زیانێکی بۆ هەر دوو لایەن هەیە؟
ئەسیكۆدا سیستەمێکی ئەلیکترۆنیی نێودەوڵەتییە بۆ بەڕێوەبردنی کاروباری گومرکی و بازرگانی. زۆربەی وڵاتان بۆ کۆنترۆڵکردنی داهاتە گومرکییەکان و زیادکردنی شەفافیەت سوودی لێ وەردەگرن.
سوودەکان
یەکەم: زیادکردنی شەفافیەت
جێبەجێکردنی ئەسیكۆدا واتە زۆربەی مامەڵە گومرکییەکان بە شێوەی ئەلیکترۆنی تۆمار دەکرێن. ئەمەش دەرفەتی گەندەڵی، ساختەکاری و دەستێوەردانی تاکەکەسی کەم دەکاتەوە.
دووەم: زیادبوونی داهات
بەهۆی تۆمارکردنی وردی کاڵاکان و باجەکان، هەڵهاتن لە گومرک و شاردنەوەی داهات سنووردار دەبێت. ئەمە دەتوانێت داهاتی فیدراڵی و هەرێم هەردووکیان زیاد بکات.
سێیەم: خێراکردنی بازرگانی
بازرگانان بە جێی کاغەز و ڕەوتی درێژ، دەتوانن زانیارییەکان بە شێوەی ئۆنلاین پێشکەش بکەن. ئەمەش کات و تێچووی گواستنەوەی کاڵا کەم دەکاتەوە.
چوارەم: یەکگرتنی ئامار و داتا
بۆ یەکەمجار دەتوانرێت وێنەیەکی ڕوون لە قەبارەی هاتوچۆی بازرگانی و داهاتە گومرکییەکان هەبێت، کە گرنگە بۆ دانانی سیاسەتە ئابوورییەکان.
زیان و نیگەرانییەکان
یەکەم: مەترسیی ناوەندگەری
زۆرێک لە شارەزایانی یاسا و سیاسییەکان پێیان وایە ئەگەر کۆنترۆڵی تەواوی سیستەمەکە لە دەستی بەغدا بێت، ئەوا ئەمە دەتوانێت ببێتە هۆی ناوەندگەریی زیاتر لە بڕیارە دارایییەکاندا.
لە ڕوانگەی دەستورییەوە، مادەی ١٢١ی دەستوری عێراق مافی هەرێمەکان دەپارێزێت بۆ بەڕێوەبردنی کاروبارە ئیداری و دارایییەکانیان لە چوارچێوەی فیدرالیزمدا. بۆیە هەر سیستەمێک دەبێت لەگەڵ ئەم بنەمایە هاوتەریب بێت.
دووەم: ناکۆکی لەسەر دەسەڵات
حکومەتی فیدراڵی بە پشتبەستن بە مادەی ١١٠ی دەستور، کە سیاسەتی بازرگانی دەرەکی و گومرک لە دەسەڵاتە تایبەتەکانی فیدراڵ دەژمێرێت، داوای یەکگرتنی کۆنترۆڵی گومرکی دەکات.
لە بەرامبەردا، هەرێم پێی وایە جێبەجێکردنی ئەم دەسەڵاتە نابێت بە واتای سنووردارکردنی دەسەڵاتە هەرێمایەتییەکان بێت.
سێیەم: کێشەی تەکنیکی و ئیداری
گواستنەوە لە سیستەمی کۆن بۆ سیستەمی نوێ پێویستی بە کادری فنی، ژێرخانی دیجیتاڵی و ئامادەکارییەکی زۆر هەیە. هەر کەموکورتییەک لەم بوارەدا دەتوانێت کاریگەری لەسەر هاتوچۆی بازرگانی دابنێت.
ئەی دەستور چی دەڵێت؟
مادەی ١١٠ی دەستور دەسەڵاتی فیدراڵ لە بواری سیاسەتی بازرگانی دەرەکی و گومرکدا دیاری دەکات.
مادەی ١١٤ هەندێک دەسەڵات بە شێوەی هاوبەش لەنێوان فیدراڵ و هەرێمەکان دابەش دەکات.
مادەی ١٢١ش مافی هەرێمەکان دەپارێزێت بۆ بەڕێوەبردنی کاروبارەکانیان.
بۆیە سەرکەوتنی ئەسیكۆدا لەوەدایە کە بتوانێت هاوسەنگی لەنێوان ئەم سێ بنەمایەدا دروست بکات: یەکێتی سیستەمی گومرکی، مافەکانی هەرێم و شەفافیەتی دارایی.
کۆتایی
ئەسیكۆدا لە بنەڕەتدا پڕۆژەیەکی تەکنیکییە، بەڵام لە عێراقدا بڕیاردان لەسەر ئەم سیستەمە تەنها پرسیارێکی تەکنیکی نییە، بەڵکو تاقیکردنەوەیەکە بۆ پەیوەندی نێوان بەغدا و هەولێر. ئەگەر لەسەر بنەمای دەستور و هاوبەشی جێبەجێ بکرێت، دەتوانێت هەنگاوێکی گرنگ بێت بۆ چاکسازیی دارایی و زیادکردنی داهات. بەڵام ئەگەر ببێتە ئامرازێک بۆ ناوەندگەری یان ململانێی سیاسی، ئەوا زیانەکانی لە سوودەکانی زیاتر دەبن.
سەرچاوە:-
1-وێبسایتی فەرمی سیستەمەکەیە. ASYCUDA - UNCTAD
2-ماڵپەڕی حکومەتی هەرێم - وەزارەتی دارایی
3-سەرچاوەی دەستوری عێراق:
مادەی: 110-114 -121
4-زیاتر لە 100 وڵات ئێستا ئەسیكۆدا بەکاردەهێنن، لەوانە: تورکیا، ئوردن، میسر، مەغریب. سەرچاوە: ڕاپۆرتی ساڵانەی UNCTAD
ئەم وتارە دەربڕی بۆچونی نووسەر خۆیەتی