لە نێوان دینی پێغەمبەر و دینی خەلیفەدا

لە نێوان دینی پێغەمبەر و دینی خەلیفەدا

دانا رەشید


1737 جار خوێندراوه‌ته‌وه

هەموو دینەکان بە گشتی ،لە لایەن مرۆڤێکی نێرینەوە  بە ناوی ( پێغەمبەر ) دراوە بە گوێێ مەردومدا ، جا ئەو دینە  بروای بە  خودای تاک و تەنهای ئاسمان نیشین بێت یاخود  بروای بە رەمزێک بێت لەسەر زەوی و رۆحی خودای لە خۆیدا هەڵگتبێت ، رۆچون بە ناو مێژوی سەرهەڵدانی دیندا لە سەر زەوی  هێندە قوڵە باس کردنی لەم نوسینە کورتەدا مانای خۆی ناپێکێت ، ئەمما ئەوەی من دەمەوێ  تیشکی بخەمە سەر لێرەدا ، چەند پرسیارێکە لە مەڕ دینی ئیسلام و قورئان و پێغەمبەرو خەلیفەکانی دوای پغەمبەر،کە دینی ئیسلام وەک خۆی ناو ناوە دینی ئاخیرەت و لە چاو مێژوی دینەکانی تردا تا رادەیەک  تازەترە ، 


وەک دەوترێ  خودی پێغەمبەری ئیسلام کە ناوی محەمەدی کوڕی عەبدوڵایە ،  مرۆڤێکی ( نەخوێندەوار ) بوە ، لە کاتێدا ئەو نەوەی سیلالەی ساداتی قورەیش و مەکە بوە ، جێگەی سەرسوڕمانە لە ناوەندی  کۆمەلێک خزمان و بەرەبای خۆی تەنها ئەو فێری خوێندەواری نەکرابێ ، هەروەک دەوترێ محەمەد هەر لە سەرەتای لاوێتیەوە  دەبێتە سەرکارو  سەرداری  تاجرێکی پوڵدارو دەوڵەمەند بە ناوی (خەدیجە) کە دواتر دەبێتە خێزانی خۆی ، کە سەرکەوتوانە  تیجارەت دەکات . لەم رێگەیەوە  دەستی دەگات بە دوورترین شوێن بۆ تیجارەت و  بەر زۆرێک لە کلتورو شارستانیەتەکانی ئەو سەردەمەی خۆی کەوتوە و سودی زۆری لێ بینیون ، هەروەک لە یەکێک لە حەدیسەکانیدا دەلێ ( داواکاری زانست و خوێندن بن ئەگەر لە صین ) بێت ، دیارە دەوڵەت و ئیمراتۆری صین هەمیشە  ناوەندێکی زانست بوە ، بە پێی ئەم حەدیسە جیاوازی لە نێوان نێرو مێ نەکراوە لە خوێندندا ،  زیاتر لە ٢٠ ساڵ گەران و تیجارەت  لە  بلادی حیجازەوە بۆ یەمەن بۆ شام بۆ رافیدەین ، بۆ رۆم ، بۆ کەسرای فارس ، بۆ حەبەشە ، بۆ بێزەنتی و سەلجوقی  و بیلادی (مصر) قیبت و ئەهرام و  تەنات  تا ( صین ) کە زۆر موعجیبی بوە و  ئەو حەدیسەی پێ وتوە کە دەلێ ( برۆن بە شوێن عیلمدا تەنانەت لە صین ) بێ ، هەر شوێنێک کە چوبێ  جەندین تیرەو تایەفەو ئیمپراتۆرو  دینی جیاجیای بینیوە و  هەلوێستەی لەسەر داب و نەریت و   کارو ئاکاری  ژیانیان کردوە ، سەرنجی  کلتوریانی داوە ، واتە تەواو  سودمەند بوە  لەو بەرکەوتنە کلتوریەی  کە لە هەموو زمان و کلتورێک  برێک زانیاری لێ گلداوەتەوە و لای خۆی تۆماری کردوە، 
لە کاتی راگەیاندنی دینی ئیسلامدا هەموو ئەم بەریەک کەوتنە  کلتوریە لە شارستانیەتە جیاجیاکانەوە  سودمەند بوە لێیان رەنگی داوەتەوە ، ئەم رەنگدانەوەیەش بە ئاشکرا لە  قورئاندا وەک کتێبی پیرۆزی دینی ئیسلام  دەردەکەوێ ، 


ئەمما لێرەدا  یەک دوو پرسیار خۆی قوت دەکاتەوە 
یەکەم ، وا گریمان بە قەولی مێژوی ئیسلام  محەمەد کە دەکاتە پێغەمبەری ئیسلام کەسێکی نەخوێندەوار بوە ، ئەدی خۆ ئەبو بکری صدیق کە هاورێێ تەمەنی بوە و  کەسی دوەمی ئیسلامە  نەخوێندەوار نەبوە بۆچی یەکسەر  لە دەمی پێغەمبەرەوە  قورئانی  نە نوسیوەتەوە ؟ نوسینەوەی قورئان و کۆ کردنەوەی دوا کەوتوە بۆ سەردەمی عومەری کوری ختاب و عوسمانی کوری عەفان .


دوەم ، تەفسیر کردن و لێکدانەوەی ئایەتەکانی قورئان  بۆچی  لەو ساتەوە تا ئەمرۆ  بە دەیان جۆر مانا تەفسیرو لێکدانەوەی بۆ کراوە و دەکرێ ؟ لە کاتێکدا  سەبەبی سەرەکی  شەرو ئاشوب و ناکۆکی نێوان دوو مرۆڤی مسوڵمان تا دوو کۆمەڵگە و دوو میلەتی مسوڵمان چۆنیەتی جۆری جیاوازی تەفسیری قورئانە .
سێ یەم ، زۆر وشە هەیە لە قورئاندا   عەرەبی نین ، هەروەک دەوترێ قورئان بە زمانی عەرەبی پەتی نوسراوەتەوە ، گەلۆ ئەو وشانەی کە هەرچی موفەسیرە عەرەب و غەیری عەرەبەکانە  لێکدانەوەیان بۆ کردوە و لێێ تێنەگیشتون  لە کوێ وە هاتوە ؟


لێرەوە راستیەک سەرهەڵدەدات ، ئەوەش ئەوەیە کە دەبوو  لە سەردەمی  پێخەمبەرایەتی  محمەد کە ٢٣ ساڵی خایاندوە ، قورئان کۆ بکرایەوتەوە و تەفسیری تەواو بۆ وشە بە وشەی بکرایە لە زمانی خودی پێغەمبەرەوە ، تا مانای ئەو وشانە و ئەو دەستەواژانەی کە بە زمانی عەرەبی نامۆن   ،ماناو تەفسیری تەواوی بۆ بکرایە نەک هەر ئیمام و مەلایەک بۆ خۆی تەفسیری بکات ، ئەگەر پێغەمبەر نەخوێندەوار بوو بێ ئەدی بۆچی بە موعجیزەی خودایی  خودا توانای خوێندن و خوێندنەوەو نوسینی پێ نەبەخشیوە ، گەلۆ ئەو تەنها خۆشەویستی لای خودا نەبوە ، 


ئەم بابەتە چەندین پرسیارو  چەندین بە دوادا چون هەڵدەگرێ ، ئەمما  گرنگ ترین  پرس و بۆ چون ،خەلیفەکانی دوای پێغەمبەر یەک لە دوای بیەک بە دەستی مسوڵمانان دەکوژران ، قورئانیش لەسەردەمی ژیانی پێغەمبەردا کۆ نەکرایەوەو نە نەسرایەوە تا سەردەمی حکومرانی خەلیفەکان ، نامۆیی وشەو زاراوەی  غەیری عەرەبی  لە قورئاندا و بوونی دەیان ئایەت کە لەگەڵ سەردەمەکانی  سەرەتای سەرهەڵدانی دینی ئیسلام ناکۆکە  خۆی بۆ خۆی  باسێکی جدی یەو پرسیارو وەڵامی زۆر هەڵدەگرێت 



ads

زۆرترین خوێندراوە

ads
ads

ads
ads
Developed by Avesta Group and powered by Microsoft Azure

Copyright © 2015 Shar Press. all rights reserved