ئاماژەکانی بەفیدڕاڵی بونی سوریاو دورکەوتنەوە لەتورکیا

19 کاتژمێر پێش ئێستا

حەمەدەمین سلێمان

لەدوای ڕوخانی ڕژێمی ئەسەد کە تورکیا وەک براوەی یەکەم و ئێران وەک دۆڕاوی سەرەکیی نێو گەمەی ڕکابەرانی ئەوکاتی سەر گۆڕەپانی سیاسیی سوریا دەرکەوتن، شەرع هەر لەسەرەتاوە زیاتر وەک شاگردێکی بن دەستی ئەردۆغان و جێبەجێکاری نەخشەو پلانەکانی تورکیا خۆی ڕانا نەک سەرۆکێکی خودان ئیرادە و سەربەخۆ، دیارە ئەوەش جگە لەوەی نیشانەی پرسیاری زیاتری خستە سەر ئەو دەستەڵاتە نوێیەی سوریا کە هەر لەبەرەبەیانەوە ڕەزا سووک نەبینرا و هەموو چاوەکان بە گومانەوە لێیان دەڕوانی‌؛ لەلایەکی تریش کێشە و بەربەستی زیاتری خستە سەر ڕێی ڕێکخستنەوەی سوریا و سەرپێکەوتنی حکومەتی نوێی ئەو وڵاتە .

دیارە ئەجێندا و هەژموونی تورکیا دەمێکە سوریای لە ڕاستە ڕێ لاداوە، دەستەڵاتەکەی شەرعی بەسەر چەند تەڵەدا بردووە و لە هەموان خراپتر کۆمەڵکوژی "درووز و عەلەوییەکان" بوو، خۆ ئەگەر بەرخودان و تۆکمەیی و بەهێزیی "هەسەدە" و پشتگیریی نێودەوڵەتیی نەبوایە لەوە خراپتر بەسەر کوردیان دەهێنا، بەڵام لە هەموو ئەوانەدا توشی شکست هاتن و ئیسڕائیل-یان زیاتر ئاڵۆز کرد، ڕۆژیان بەوە گەیاند ئێستا خەریکە بە تەواوی باشووری سووریا لەدەست دەدەن و درووزەکان بە ئاشکرا دەستەڵاتی دیمەشق ڕەتدەکەنەوە .

هەڵوێستی نوێی ئەمریکا کە لە لێدوانی ئەو دواییەی "تۆم باڕاک"دا دەردەکەوێت و دەڵێت: "سوریا پێویستی بە بەدیلەکانی دەوڵەتی مەرکەزیی هەیە و دۆخی  ئەو وڵاتە شتێکی نزیک لە یەکێتییێکی فیدڕاڵیی دەخوازێت" پێچەوانەی قسەکانی ڕابردوو کە پێیوابوو سوریا وەک عێڕاق نیە و دەبێت بە دەوڵەتێکی ناوەندیی بەڕێوەبچێت؛ هەروەها خواستی نوێی درووزکان بۆ سەربەخۆ بوون و جیابوونەوەی سوەیدا لە سوریا کە لەقسەکانی حیکمەت هیجری ڕابەری ڕوحی و خۆپێشاندانی ئەو دوایەی درووزکاندا دەرکەوت، هاوکات ڕاگەیەندنی ئەنجومەنی عەلەوییەکان لەدواجارو لە ژێر ناوی ئەنجومەنی خۆبەڕێوەبەڕێوەبەری نێوەڕاست و ڕۆژئاوای سوریا کە داوای فیدڕاڵی دەکات، ئەوانەو پرسگەلی تریش هەن دەنگی بەرزی ناوەندێتی ئەو وڵاتەیان گۆڕی و ڕووی حەتمیی بە فیدڕاڵی بوونی سووریایان دەرخست .

کۆبوونەوەکانی ئەو دوایەی نێوان "ئیسڕائیل-سوریا" ئەگەرچی دەکرێت لەسەرێکەوە وەک هەوڵێکی دیمەشق بۆ کەمکردنەوەی فشارە توندەکانی ئیسڕائیل بۆ سەر وڵاتەکەی لێکبدرێتەوە و جۆرێک لە دڵنیایی بێت کە حکومەتی نوێی دیمەشق لە ئایندە دا نابێتە سەرچاوەی هیچ جۆرە مەترسیی و هەڕەشەیێک بۆ سەر ئەو وڵاتە؛ بەڵام بەدیوێکی تریش زیاتر بۆنی نزیکبوونەوەی لە ئەمریکا و ئیسڕائیل لێدێت، بەتایبەت کە هەندێک وڵاتی عەرەبی وەک سعودیە و ئەردەن لەو بارەیەوە لە پشتی شەرع وەستاون و دەیانەوێت بەو ڕێڕەوەدا بیبەن، ڕێگا پێدانی "ئەحمەد شەرع"یش لەلایەن ئەمریکا بۆ بەشداریکردن لە کۆبوونەوەی داهاتووی نەتەوەیەکگرتووەکان لەنیۆڕک ئەوەی لێ دەخوێنرێتەوە، ئەوەش هەنگاوێکە کە ئەنقەرە لێی دەترسێ و سوریا لە تورکیا دوور دەخاتەوە، زەمینەی ویست و خواستەکانی ئیسڕائیل لە سوریادا باشتر دەڕەخسێنێت لەناویاندا جێبەجێکردنی پڕۆژەی ڕێڕەوی داود کە ئێستا لەگەڵ بە فیدڕاڵی بوونی ئەو وڵاتەدا سیماکانی دەرکەوتووە .

ئەم وتارە دەربڕی بۆچونی نووسەر خۆیەتی