ئیبراهیم ساڵح

سەعید پاشا باوکی شەریف پاشای خەندانی نوێنەری کورد لە پەیمانی سیڤەر. برای موستەفا پاشای یاموڵکی قازی سەربازی عوسمانی و وەزیری معاریف (پەروەردە) لە حکومەتەکەی شێخ مەحموودی حەفید. سەعید پاشای خەندان کە بە کورد سەعید پاشا (١٨٣٤ - ١٩٠٧) ناسراوە، یەکێکە لە کەسایەتییە هەرە دیار و دەستڕۆیشتووەکانی کورد لە ناو دەوڵەتی عوسمانیدا و سەر بە بنەماڵەی ناوداری "بابان"ە لە سلێمانی.

ئەو کوڕی حوسێن پاشای خەندانە. بنەماڵەکەیان (خەندان یان بابان) یەکێک بوو لەو بنەماڵە حوکمڕانانەی کوردستان کە دوای ڕووخانی میرنشینەکەیان، چوونە ئەستەمبوڵ و لەوێ لە بەرزترین پلە و پۆستە کارگێڕییەکانی دەوڵەتی عوسمانیدا خزمەتیان کرد. باوکی شەریف پاشای خەندان بوو؛ ئەو دیپلۆماتکارە کوردەی کە لە ساڵی ١٩٢٠ لە کۆنفرانسی ئاشتی پاریس و پەیمانی "سیڤەر"دا بە ڕاشکاوی داوای سەربەخۆیی کوردستانی کرد.

برای موستەفا پاشای یاموڵکی (نەمرود موستەفا) بوو، کە سەرۆکی ئەو دادگایە بوو کە سزای لەسێدارەدانی بۆ کەمال ئەتاتورک و ئەنجامدەرانی کۆمەڵکوژی ئەرمەنەکان دەرکرد. سەعید پاشا یەکێک بوو لە "پاشا" هەرە متمانەپێکراوەکانی دەوڵەت، پلە و پۆستەکانی ئەمانە بوون...

لە چەندین شوێنی جیاواز بووە بە والی، وەک (ئەنقەرە، قەستەمۆنی، ئادانا و جەزائیری بەحری سەفید). بۆ ماوەیەک ئەرکی وەزارەتی دەرەوەی عوسمانی بە وەکالەت بەڕێوە بردووە. یەکێک بوو لە ئەندامە هەرە کاریگەرەکانی ئەنجومەنی باڵای دەوڵەت (Şura-yı Devlet). بۆچی پێیان دەوت "کورد سەعید پاشا"؟ لەو سەردەمەدا کە زۆربەی بەرپرسەکان هەوڵیان دەدا ڕەچەڵەکی خۆیان بشارنەوە یان تەنها وەک "عوسمانی" دەربکەون، سەعید پاشا بە ئاشکرا و بە شانازییەوە باسی لە کوردبوونی خۆی دەکرد. تەنانەت لە ناو تۆمارە فەرمییەکانی عوسمانیدا نازناوی "کورد" خراوەتە پێش ناوەکەی.

ئەمە نیشانەی ئەوە بوو کە ئەو بنەماڵەیە سەرەڕای تێکەڵبوونیان بە لوتکەی دەسەڵاتی ئەستەمبوڵ، ناسنامەی نەتەوەیی خۆیان بیر نەچووبووەوە. سەعید پاشا پیاوێکی زۆر ڕۆشنبیر و زمانزان بووە. جگە لە زمانی کوردی، زمانەکانی عەرەبی، فارسی، تورکی عوسمانی و فەرەنسی بە باشی زانیوە. ئەم ڕۆشنبیرییە بوو بە بنەمایەک بۆ کوڕەکەی (شەریف پاشا) کە دواتر ببێتە یەکێک لە شارەزاترین دیپلۆماتکارە کوردەکان لە ئەوروپا. سەعید پاشا لە ساڵی ١٩٠٧ لە شاری ئەستەمبوڵ کۆچی دوایی کرد.

مردنی ئەو لە کاتێکدا بوو کە هێشتا بزووتنەوە نەتەوەییە نوێیەکان لە سەرەتای سەرهەڵدانیاندا بوون، بەڵام ئەو ڕێگەی بۆ نەوەکانی دوای خۆی (وەک شەریف پاشا و یاموڵکی) خۆش کرد کە لە نێوەندە نێودەوڵەتییەکاندا بەرگری لە مافی کورد بکەن. سەعید پاشای خەندان سیمبوولی ئەو چینە لە "ئەرستۆکراتی کورد"ە بوو کە لە جەرگەی ئیمپراتۆریەتدا توانیبوویان هەم پێگەی سیاسی بەرز بپارێزن و هەم ناسنامەی کوردبوونی خۆیان بسەلمێنن. "ئیبراهیم ساڵح"

ئەم وتارە دەربڕی بۆچونی نووسەر خۆیەتی