دوای ڕوخانی ڕژێمی ئێران؛ ئاستەنگیی ستراتیژیی نوێی ئیسرائیل

2 کاتژمێر پێش ئێستا

موحسین ڕۆستەم

ئەگەر ڕژێمی ئێران بڕووخێت یان دەسەڵاتی هەرێمیی بە شێوەیەکی بەرچاو لاواز ببێت، هاوسەنگیی هێز لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بە بنەڕەت دەگۆڕێت. ئەو مەترسییەی ئیسرائیل بۆ ماوەی چەند دەیەیەک ستراتیژیی ئاسایشیی خۆی لەسەر بنیات ناوە، واتە هەڕەشەی ئێران، لەوانەیە شوێنی خۆی بدات بە ڕاستییەکی نوێی ژئوپۆلیتیکی کە تێیدا تورکیا وەک هێزی هەرێمیی سەرەکی سەرهەڵبدات.

لەو سناریۆیەدا، حیزبوڵڵای لوبنان بە زۆرترین ئەگەریەوە چیتر هەڕەشەی ستراتیژیی یەکەم بۆ ئیسرائیل نابێت. توانا سەربازی و مانەوەی سیاسیی ئەو ڕێکخراوە لە مێژوودا بە شێوەیەکی سەرەکی پەیوەست بووە بە هاوکاریی دارایی، سەربازی و لۆجستیی ئێران. بۆیە، لاوازبوون یان ڕووخانی ڕژێمی ئێران بە زۆرترین ئەگەریەوە توانای حیزبوڵڵا بۆ هێرشی ڕاستەوخۆ دژ بە ئیسرائیل سنووردار دەکات.

بەڵام، ئاستەنگیی ستراتیژیی گەورەتر لە باکووری ئیسرائیل دروست دەبێت. تورکیا لە ماوەی دە ساڵی ڕابردوودا بە شێوەیەکی سیستەماتیک نفووزی خۆی لە سوریا فراوان کردووە؛ چ لە ڕێگەی ئامادەبوونی سەربازیی ڕاستەوخۆ و چ لە ڕێگەی پەیوەندیی نزیک لەگەڵ گرووپە ئیسلامییە سوننییە چەکدارەکان. ئەگەر ئەو هێزانە دەسەڵاتیان لە سوریا جێگیر بکەن و هەروەها ئەنقەرە کاریگەریی خۆی لەسەر دامەزراوەکانی ئاسایشی و سەربازیی سوریا قووڵتر بکات، ئیسرائیل بۆ یەکەم جار لەبەرامبەر هێزێکی هەرێمیی گەورە و خاوەن توانا سەربازی دەوەستێت کە لە سنووری باکووریی خۆیدا ئامادەیە.

ئەم گۆڕانکارییە واتای ئەوەیە کە کۆنترۆڵکردنی بەرزاییەکانی گۆلان، هەرچەندە گرنگیی تاکتیکیی هەیە، بە تەنیایی ناتوانێت ئاسایشیی درێژخایەنی ئیسرائیل دابین بکات. تورکیا یەکێکە لە گەورەترین سوپاکانی ناتۆی هەیە، پیشەسازیی بەرگریی پێشکەوتوو و ئەزموونی فراوانی لە ئۆپەراسیۆنە سەربازییە دەرەکییەکاندا هەیە. لە هەمان کاتدا، تۆڕێکی بەهێزی پەیوەندی لەگەڵ هێزە ئیسلامییە چەکدارەکان لە سوریا دروست کردووە، کە ئەمە هەردوو جۆری دەسەڵاتی کۆنڤانسیۆناڵ و ناهەمسانی پێ دەبەخشێت.

هەروەها ئەگەری ئەوەش هەیە کە تورکیا، بە پێی گەشەکردنی بارودۆخی هەرێم، هاوکاریی ستراتیژیی خۆی لەگەڵ دەوڵەتە سوننییەکانی وەک عەرەبستانی سعودی، میسر و پاکستان بەهێزتر بکات. ئەگەر ئەم هاوپەیمانییە پێک بێت، توانای ئابووری، سەربازی و کاریگەریی سیاسی لە یەک شوێندا کۆدەکاتەوە و هاوسەنگیی هێز لە هەرێمدا بە شێوەیەکی بنەڕەتی دەگۆڕێت.

لە دیدگای ئاسایشیی ئیسرائیلەوە، ئەم پەرەسەندنە پێویست دەکات ستراتیژییەکەی کە تا ئێستا لەسەر بەرهەڵستکردنەوەی ئێران دامەزراوە، دووبارە هەڵبسەنگێندرێتەوە. ئەگەر هەڕەشەی سەرەکی بە شێوەیەکی بەردەوام بگوازرێتەوە بۆ تورکیای بەهێزتر و تۆڕە هەرێمییەکەی، ئەوا داهاتووی سوریا دەبێتە بابەتی سەرەکیی ستراتیژیی بۆ ئیسرائیل.

لەبەر ئەو هۆکارانە، ئیسرائیل لەوانەیە ستراتیژییەکی نوێ هەڵبژێرێت کە ئامانجی سنووردارکردنی دەسەڵاتی گرووپە ئیسلامییە توندڕەوەکان لە سوریا بێت، و لە هەمان کاتدا هاوکاریی خۆی لەگەڵ هێزە کوردییەکان قووڵتر بکات؛ چونکە ئەو هێزانە لە مێژوودا زۆرجار وەک هاوسەنگکەرێک لە بەرامبەر هەردوو ئیسلامی سیاسی و فراوانخوازیی تورکیا دەستنیشان کراون.

لە کۆتاییدا، پرسیاری سەرەکی بۆ ئیسرائیل دوای هەر گۆڕانێکی گەورە لە ئێران تەنها ئەوە نییە چۆن مامەڵە لەگەڵ لاوازبوونی ئێران بکات؛ بەڵکو ئەوەیە چۆن مامەڵە لەگەڵ ئەو بۆشاییەی هێز بکات کە زۆر بە ئەگەر تورکیا پڕی دەکاتەوە. بۆ ئاسایشیی درێژخایەنی ئیسرائیل، ئەم گۆڕانکارییە لەوانەیە لە هەندێک ڕووەوە گرنگتر بێت لە ململانێی درێژخایەنەی لەگەڵ ئێران کە چەندین دەیەیە بەسەر سیاسەتی ئاسایشیی هەرێمدا زاڵ بووە.

ئەم وتارە دەربڕی بۆچونی نووسەر خۆیەتی