کاوە نادر قادر

دوای زیاتر لە تێپەڕبوونی ساڵ و نێوێک لە بانگەوازەکەی بەڕێز ئۆجەلانە (٢٨ی شوباتی٢٠٢٥)، بۆ یەکەم جار رەشنووسی یاسایەک بە ناوی"هاوپشتیی نیشتمانی و یەکگرتنی کۆمەڵایەتی"راگەیەنرا کە لە دوازدە ماددە پێک دێت، نیاز وایە رۆژی هەینی٧ی ئەو مانگە، لەلایەن لێژنەی دادی ئەنجومەنی نیشتمانی گەورە (بەرلەمان) تاوتۆ بکرێ، دواتر ئەنجوومەنی گشتی بەرلەمان، دەنگدانی لەسەر دەکات، ئەگەر تێپەڕێندرا، لیژنەیەکی تایبەتی پەرلەمانی و لیژنەیەکی چاودێری پێکدەهێنرێت بۆ بەدواداچوونی  جێبەجێکردنی یاسایەکە، لەگەڵ هەیکەلێکی کارگێڕی و سیاسی، ئاست بەرز بۆ هەماهەنگیکردنی پرۆسەکە، بۆ بە ئامانج گەیشتن، بە چارەسەری پرسی  کوردستان(باکوور). بۆیە ئەم هەنگاوە، نابێت، تەنیا وەک سیاسەتێکی ئەمنی سەیر بکرێ، بەڵکو، وەک (ئایشەگول دۆغان) وتەبێژی دەم پارتی گۆتەنی"بۆ داهاتووی هاوبەش، بۆ ژیانێكی دیموكراتیك لە توركیا، هەنگاوی سەرەتا نراوە.....کە زەمینەی شەڕ بەرەو زەمینەی سیاسەتی دیموکراتیک دەبات"،ئەم یاسایە، گرنگییەکی خۆی لە ناوەڕۆکەکەیدا،هەیە:

_ ئەوە دەردەخات کە پرۆسەی ئاشتی بە فەرمی لەلایەن خودی دەوڵەتەوە ناسێنراوە. رەشنووسە پێشنیازکراوەکەش دانپێدانانە بە هەوڵی چارەسەری پرسەکە.  
_ بۆ یەکەمجارە پرۆسەیەک سەبارەت بە چارەسەری پرسی کوردستان(باکوور) لەسەر بنەمای یاسایی راگەیەنرا. بە پێچەوانەی پرۆسەکانی ئاشتی پێشوو کە لە پشت دەرگا داخراوەکانەوە یان لە ڕێگەی کەناڵە نافەرمییەکانەوە بەڕێوە دەچوون.

ئەگەر جاران حکومەتی تورکیا دەیگۆت"سەرکەوتنی یەکلاکردنەوەی ئاشتی، بەندە بە چەکدانانی گەریلاکانی پەکەکە"، ئەوا ئەوڕۆ ئیمڕالی و قەندیلیش رایدەگەیەنن"ئاشتی بەندە بە توانای ئەنکەرە بۆ هاوسەنگکردنی دادپەروەری لە رێگەی یاساوە". ئەو پڕۆژەیە، یاسایەکە، گوزارشت لە هەنگاوێکی نوێ لە ڕێڕەوی یەکلاکردنەوەی ئاشتی لەگەڵ قەندیل لە رێگەی ئیمرالی، دەکات، کە  یەکێ لە هەنگاوەکانە، بۆ سەرکەوتنی پرۆسەی ئاشتی، کە لەلایەن دەوڵەت و کۆمەڵگەوە قبوڵ بکرێت. بتوانرێت گەریلاکانی پەکەکە تێکەڵ بە ژیانی گشتی بکرێت لە چوارچێوەیەکی یاساییدا.

 پڕۆژەی"هاوپشتیی نیشتمانی و یەکگرتنی کۆمەڵایەتی"پشتیوانییەکی بەرفراوانی لەناو ئەنجومەنی نیشتمانی گەورەی تورکیا(بەرلەمان)هەیە (٣٦٠) واژۆ لە کۆی ٦٠٠ ئەندام، لەلای فراکسیونەکانی"(ئاک پارتی)و (مەهەپە)و (دەمپارتی)و زۆربەی پارتە ئۆپۆزسیۆنەکانیش پشتیوانی خۆیان بۆی ڕاگەیاندووە بێجگە لە (ئیی پارتی) نەبێ کە "بەبێ ئاگایانە بە واژۆکردن لەسەرسیڤەرێکی دیکەی دەژمێرێ".

بەڵام ئەم کۆدەنگییە پەرلەمانییە بە مانای ئەوە نییە کە پرۆسەکە بێ ئاستەنگە. ڕاپرسییەکان دەریدەخەن بەردەوامی گومانەکانی گشتی کۆمەڵگەی تورکی سەبارەت بە چانسی گەیشتن بە ئاشتی لەگەڵ پەکەکە بەردەوامە، تا ئێستاش، بەشێکی زۆر لە تورکەکان،(پەکەکە) وەک (ڕێکخراوێکی تیرۆریستی) دادەنێن.بۆیە پێویستە "نە زۆر ئەو یاسایە، ستاییش بکرێ ونە پشتگوێش بخرێ، و نە بەهۆی كەموكوڕییەكانیانەوە بێ بەها لێکبدرێتەوە" .

دەوڵەتی تورکیا، بە پێچەوانەی ئەو مۆدێلانەی دانوستانی دونیا، کە لە ئیسپانیا لەگەڵ(ئیتا)، یان بەریتانیا لەگەڵ سوپای کۆماری ئێرلەندا(IRA) ئەنجامدرا، وەستانی تەواوەتی شەڕو هەڵوەشاندنەوەی پەکەکەو پشتڕاستکردنەوەی ئەو هەنگاوانە لەلایەن ئەنجوومەنی نەتەوەیی تورکیە دەبێ بسەلمێندرێ!؟.

بەمەش مۆدێلێک دەخاتە ڕوو کە"چەک سیاسەت ئاراستە ناکات، بەڵکو یاسا ئاشتی بنیات دەنێت". ئەو مۆدیلە لەسەر بنەمای چەمکێک دامەزراوە کە لە"یەک کاتدا دەسەڵاتی دەوڵەت و متمانەی گشتی دەپارێزێت و هاوسەنگییەک لە نێوان مەرجەکانی دادپەروەری و خواستی دەوڵەت بۆ کۆتاییهێنان بە ململانێکان بەدەستبهێنێت".

ئامانجی ئەو مۆدیلە ئەوەیە، دەسەڵاتی دادوەری ڕۆڵێکی سەرەکی پێبدرێ لە دیاریکردنی چۆنیەتی مامەڵەکردن لەگەڵ رووداوەکاندا،نومان کورتولموس،سەرۆکی پەرلەمانی تورکیا لەسەر (ئێکس) ڕایگەیاند،"یاسای چوارچێوە، مۆدێلێکی دیموکراسی ناوازە پێکدەهێنێت کە دانایی دەوڵەت و دیدگەی میللەتی تێکەڵکردووە".

لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا، ئاشکرایە ئەم یاسایە بڕیارێکی کۆتایی نییە بۆ پرسی کوردستان(باکوور)و بۆ دیموکراسی گوزەر لە تورکیا، هەر ئەوەندەیە، ئەم یاسایە لاپەڕەیەکی نوێی دەکاتەوە بۆ  خەباتی سیاسی بە پشتیوانی یاسایی بۆ چارەسەری پرسی کوردستان لەو وڵاتە، چونکە گرەو لە سەر دەرکردنی یاساکەدا بە تەنیا ناکرێ، بەڵکو چەندە ئاستەنگی ڕاستەقینە دێتە پێش دەوڵەت تا بتوانێ بە شێوەیەک متمانە لەگەڵ پەکەکە دروست بکات و لە هەمان کاتیشدا ڕای گشتی تورکیا دڵنییا بکاتەوە!؟.

ئەم وتارە دەربڕی بۆچونی نووسەر خۆیەتی