کەمال عەبدوڵلا

زۆربەی ئەوانەی توێژینەوەو بەدواداچون ولێکۆڵینەوەو دیراسەی بابەتی ناسیۆنالیزمی کوردییان کردووەو یاخود نامەی ماستەرو دکتۆرایان لەوبارەیەوە نوسیوە،دەسپێکی بزوتنەوەی کوردایەتی وناسیۆنالیستیان بردۆتەوەسەر شۆڕشەکەی شێخ عوبەیدوڵڵای نەهری ساڵانی ١٨٧٩- ١٨٨٠،بەڵام بەقسەی مامۆستا جەمال نەبەز ئەحمەدی خانی بەنوسینی چیرۆکی مەم وزین بناغەی دروست بوونی بیری نەتەوایەتی وناسیۆنالیستی کوردی داڕشتووە!لەبەرئەوەی لەناودێڕەشیعرەکانی داستانەکەیدا داوای یەکیەتی ویەک ڕیزی وبرایەتی کوردان دەکاو ناوی کورد وەکو گەل ونەتەوە دەهێنێت،نەوەک وەکو هۆزو خێڵ وتیرەوعەشیرەت.هەروەها داوای  گەورەو میروسەرۆکێک بۆگەلی کورد دەکات،ئەگەر هەبایە مەژی خودانەک
عالی کەرەمەک، لەتیفە دانەک.
جگەلەوەش ئاماژە بۆ جوانی وڕەسەنایەتی زمان وکلتوری کوردی دەکات وپێیوایە دەکرێ بابەتی زانستی وئەدەبی پێ بنوسرێ وهیچی کەمترنییە لەزمانەکانی فارسی وتورکی وعەرەبی وهتد.خانی مەزن لەمەم وزیندا تەنها هەر چیرۆکێکی ئاسایی ناگێڕێتەوەو مەبەستی حیکایەتخوانییەکی بەئارەزوو هەوانتە نییەو دەیەوێت بۆهەموو گەلانی جیهانی ڕونبکاتەوەو بیسەلمێنێت کەمیللەتی کوردیش لەهیچ بوارولایەنێکدا لەوان کەمترنییەوبگره لەزۆربەی میللەتانی دنیاش گەورەتروگرنگترە بەڵام ئاماژەش بۆئەوەدەکات کەپەرتەوازەیی ودوبەرەکی ناوخۆ ڕۆژی کوردییان بەم بارودۆخە گەیاندووە.خەمی ئەوەی خواردووە کەکوردان سەرۆک وڕێبەرێکی بەهێزوکاریزمایان نییە،بۆئەوەی بتوانێت یەک ڕیزی وبرایەتی وتەبایی لەناو کۆمەڵانی خەڵکی کوردستان وژیانی کوردەواریدابچەسپێنێت وبەرپای بکات،هەرچەندە ئەم چیرۆک وحیکایەتی خۆشەویستی ودڵداری ودڵنەوازی دووعاشقی ړدڵنشین لەناوکۆمەڵی کوردەواریدا زۆرپێش خانیش هەبووەو لەسەرزاری پیرەپیاوان وپیرەژنان زۆرجار بۆنەوە تازەکانی دوای خۆیان ومنداڵان وهەرزەکارانیان گێڕاوەتەوەو دانیشتن وکۆڕومەجلیسی شەوانییان پێگەرم وڕازاوەکردووە،بەڵام مامۆستای گەورەمان کەتەمەنی خۆی لەناو حوجرەی مزگەوت وژووری تەکیەوخانەقاکاندا بەسەربردووە،زۆربەشێوەیەکی ڕێکوپێک وئەکادیمی ئەوچیرۆک وداستان وبەسەرهاتەی نوسیوەتەوەو ئەم شاکارە گرنگ وزێڕینەی لێبەرهەم هێناوەو لەهەمان کاتیشدا وەڵامێکی کەمەرشکێنی ڕۆژهەڵاتناسانیشی داوەتەوە،کاتێک گوتویانە کورد میللەتێکە خۆشەویستی نازانێت ومیللەتێکی کێویەو دوورە لەژیانی مەدەنی وشارنشینی!ویستویەتی لەڕێگای بڵاوکردنەوەی ئەوچیرۆکە داستانئامێزەوە بەهەموو دنیا بڵێ ئێمە میللەتێکین هەمیشە بەدوای ۱ڕەسەنایەتی وعەشق وخۆشەویستی پاک وخاوێن کەوتوین ومێژوویەکی جوان ودێرینی کەونارای ئێستاتیکیمان هەیەو هەمیشە ویستوومانە داب ونەریت وکلتورو کەلەپورو وشەڕەسەنەکانی زمانەکەمان بپارێزین و  خاوەنی ئەدەبیات و وێژەیەکی دەوڵەمەندین وئەگەر لەناو عەرەب بەسەرهاتی لەیلاومەجنون هەیەوئەگەر ڕۆمەکان داستانی ئەمیرئەرسەلان وفروغی لیخایان هەیە،ئەگەر ئینگلیزەکان ڕۆمیۆو جۆلێتیان هەیە،فارسەکان بێژەن ومەنیژەیان هەیە،ئێمەش مەم وزینمان هەیە.دوکتۆر عەبدوڕەحمانی قاسملو لەکتێبی کوردستان وکوردەکەیدا زۆر تاریفی مەم وزینی خانی دەکات وبەشاکارێکی ناوازەی دادەنێت و دەڵێ بەرزترین پلەی ئەدەبیاتی سەردەمی دەرەبەگایەتی پێدراوەوجۆرێک ناساندنی بۆدەکات،وەکو ئەوەی بناغەی دروست بوونی ڕۆشەنبیری وهۆشیاری نەتەوایەتی ٮسەرەتاکەی بۆ مەم وزینی خانی دەگەڕێتەوە،هەرچەند نوسەری کتێبی ئاغاوشێخ ودەوڵەت مارتن ڤان بڕونسن دەڵێ مەم وزینی خانی لەسەدەی حەڤدەدا نوسراوەوپێش سەر  هەڵدانی بیری ناسیۆنالیستییە،ناکرێتە بناغەی دروست بوونی ئەوهەستی نەتەوایەتی وناسیۆنالیستیەی لەم سەردەمەدا هەیە،بەڵام بەشێک لەتوێژەران پێیانوایە،مادام ئەم داستانە توانیویتتی بیری ئازادی وئازایەتی وبوێری وجەربەزەیی وهەوڵ وتێکۆشان وخەبات وبەرگری لەپێناو نیشتیمان بەرهەم بهێنێ،هەربیرۆکەیە بۆبیری نەتەوایەتی وپەیوەندی بەسەدەی حەڤدەو هەژدەوەنییە.هەرچەندە ئەو هەستی نەتەوایەتییەی خانی مەزن بانگەشەی بۆدەکرد زۆر جیاوازە لەوبیری ناسیۆنالیستیەی ئەوروپایی وڕۆژئاواییەکان دەیانەوێت،لەبەرئەوەی ئەحمەدی خانی نەیویستوە بیرێک لەناوکورد بڵاوببێتەوە ببێتەهۆکاری ئەوەی میللەت بۆداگیرکردنی خاکی میللەتانی دراوسێمان ویاخود شێواندنی مێژووی ئەو میللەتە دراوسێیانە هانبدات،نا،نەخێر ئێمەی کورد بەدرێژایی مێژوو داگیرکەرنەبووین وچاومان لەخواردنی ماف وموڵکی هیچ نەتەوەو گەلێک نەبوە،نەپێش لەدایکبوونی خانی ونەلەدوای ئەویش،بەڵام ئەوەی ئەحمەدی خانی ویستویەتی تەنها ئەوەبووە میللەتەکەی هۆشیاربێ وئاگای لەمێژوو ژیانی خۆی بێ وناسنامەی خۆی بناسێ وخۆی لەگەلان ومیللەتانی دیکە پێکەمترنەبێ وپێی شەرم نەبێ ئەگەر ڕۆژێک بۆچاودێروپسپۆڕێکی بیانی باسی مێژووی خۆی وسەرکردەکانی وئەدیب وشاعیروبیرمەندەکانی بکات، پێی شەرم نەبێ بەزمانی خۆی بخوێنێ وبنوسێ ومێژوو دیرۆکی میللەتەکەی بنوسێتەوە،بەڵام ئەو ناسیۆنالیستیەی سەرانی سیاسی ڕۆژئاواوئەوروپا لەکوردیان دەوێ ،ئەوەیە کەسایکس بیکۆ دیاری کردوەو ویستویانە چوار میللەتی مسوڵمان لەگەڵ یەکتر بکەنە دوژمن وبەشەڕیان دەن وتاڵان وبڕۆی یەکتری بکەن.هەرلەبەرئەوەش بووە لەسەردەمی دەوڵەتی کەمالیدا واتالەسەرەتای هاتنی ئەتاتورک ودارودەستەکەی هەوڵی دزینی دەستنوسی مەم وزینیان داوەو دوژمنانی کورد بابەتێکیان بڵاوکردۆتەوە،گوایە کاکەمەم داگیرکەربوەو لەیەمەنەوە هاتوەو کوڕی ئیبراهیم  پاشای ئەو وڵاتەبووەوبەکر مەرگەوەڕییان کردوە بەشۆڕشگێڕو هتد هەروەکو ئێستا دەربارەی جەژنی نەتەوایەتی نەورۆز دەیڵێن،وای لێهاتووە،کەسمان دەقیق نازانین کاوەی ئاسنگەر داکیرکەرو زۆردارەکەیە یاخود زوحاک؟ئێستاش بەردەوام لەهەوڵی شێواندنی مێژووماندان،چونکە دەزانن ئێمە میللەتێکین بەگشتی زۆربەچاکی ئاگامان لەمێژوو فەرهەنگ و کلتورو کەلەپوری خۆمان نییە.هەمیشە ویستویانە وێنەی کورد ،وەکو هۆزوخێڵێک ویاخود چەند تیرەوعەشیرەتێک پیشان بدەن! بۆئەوەی بیانویان بەدەستەوەبێ تاکو بڵێن ئەم میللەتە شایانی ئەوەنییە ڕۆژێک دەوڵەت وئاڵای فەرمی ودام ودەستگای حکومەتداری ودەوڵەتداری هەبێ وزمانی ستانداردی هەبێ.

ئەم وتارە دەربڕی بۆچونی نووسەر خۆیەتی