پەنجاو شەش ساڵ پێش ئێستا، لەساڵی 1970 لەوەرچەرخانێکی مێژوویی گرنگدا، ڕژێمی عیراق دانی نا، بەمافەکانی گەلی باشوری کوردستان لەچوارچێوەی ئۆتۆنۆمیدا، هەمان ڕوداو و وەرچەرخانی مێژوویی بۆ داننان بەمافەکانی گەلی کورد لەباکوری کوردستان، دەنگدانی پەرلەمانی تورکیا بوو، بەقانونی چوارچێوە.
لەڕووی نەتەوەیی و کلتورو ویژدانەوە باکورو باشوری کوردستان، یەك چارەنوس و یەك ناسنامەیە، بەڵام بەهۆی داگیرکاریەوە، ئێستا تایبەتمەندی جیاوازیان هەیە، لەهەردوو ڕوداوە مێژووییەکەشدا جیاوازی زۆر هەیە، بەڵام هەردووکیان یەك دۆزی ڕەوای نەتەوەیەکن، کورد دەیگوت ڕێکەوتننامە، حیزبی بەعسیش دەیگوت بەیاننامە، لێرەدا نیازی داگیرکەر شتێکی تر بوو، ئینجا ئەم نیازە بۆ ئیستیهلاکی محەلی بووە، یان شتی تر.
ڕێککەوتن یان بەیاننامەکە لەنێوان پارتی دیموکراتی کوردستان و حزبی بەعس واژوو کرابوو نەك لەنێوان شۆڕشی کوردو دەوڵەتی عیراق، بەڵام سەبارەت بە دابینکردنی مافەکانی کورد، پڕۆژەکە زۆر دەوڵەمەندبوو، بەڵام پڕیش بووە لەگومان، ڕێککەوتنامەکە کەپێکهاتبوو لە پێشەکیەك و 22 بڕگە 15یان ئاشکراو 7 یان نھێنی بوون، بەڵام ھەموویان پێکەوە دۆکۆمێنتێکی گرنگ بوون بۆ چەسپاندنی مافەکانی گەلی کوردستان لە چوارچێوەی عیراقدا.
خاڵی هەرە گرنگ لەمێژووی دروستبوونی عیراقدا، لەهەموو سەردەمەکاندا نکۆڵی لەبوونی نەتەوەیی کورد نەکراوە، بەڵام لەتورکیا پێچەوانەبوو، هەڵسەنگاندنی دروست بۆ پرۆسەی ئاشتی لە تورکیا پێویستی بەوە هەیە، کەجیاوازییە مێژوویی دەستووری و سیاسیەکانی نێوان باکوورو باشووری کوردستان لەبەرچاو بگیرین و نابێت بەراوردکاریی بێ بنەما بکەینە واقیع، لەعیراقدا کورد وەك پێکهاتەیەك ناسراوەو خەباتەکەی بۆ چەسپاندنی مافەکانی بووە وەك فیدراڵی و ئۆتۆنۆمی، بەڵام بە پێچەوانەوە، دەوڵەتی تورکیا لەسەر بنەمای نکۆڵیکردن لەبوونی کورد دامەزراوەو خەباتی پەکەکەش وەك وەڵامێك بۆ ئەو نکۆڵیکردنە سەری هەڵداوە.
پەکەکە خاوەن پێکهاتەیەکی ئایدۆلۆژیی توندوتۆڵە، بەڵام جەنگی ئێستا بەهۆی درۆن و (GPS)ـەوە زۆر جیاوازە لە سەردەمی خەباتی باشوور لەهەشتاکاندا، سیستمی ئێستای جیهانیش پشتگیری لەوە دەکات کەچەك تەنیا لە دەستی دەوڵەتدا بێت و دژایەتی گروپی دەرەوەی دەوڵەت دەکات، دواخستنی یەکخستنی هێزی پێشمەرگە لەباشور بوویتە بارگرانی، هیوادارم دەسەڵاتدارانی هەرێم هەست بەبارگرانیەکە بکەن، لەباکوریش مانەوەی چەك لەدەست کورد، دەبێتە بەهانەیەك بۆ تورکیا تاوەکو ڕێگری لە هەر پێشکەوتنێکی گەلەکەمان بکات لە هەر پارچەی کوردستاندا.
وەك لەسەرەوەش کەباسی تێڕوانینی سەرکردایەتی شۆڕشی ئەیلول و حیزبی بەعس ــمان کرد لەناوهێنانی ڕێککەوتنەکە، لەتورکیاش هەمان شت دووبارە بۆتەوە، بەڵام ئەوەی تورکیا زۆر گرنگترو کاریگەرترە چونکە قانونەو لەپەرلەمان دەنگی لەسەر دراوە بەناوی (قانونی چوارچێوە)بە زۆرینەی 468 دەنگ پەسەندکراوەو پێکهاتووە لە 12ماددە، بەڵام سەرەتاو دەستپێکێکی مێژووییە بۆ هەر چوارپارچەی کوردستان و کۆتایی بەسەردەمی نکۆڵیکردن لەبوونی کورد هێنا کە سەد ساڵە پەیڕەو دەکرێت.
قۆناغی چەکداریش ئەرکی خۆی جێبەجێ کردووە، بەتایبەت کە تورکیا ئێستا دانی بەوەدا ناوە، کەمێژووی هاوبەشی لەگەڵ کورددا هەیەو خەباتی پەرلەمانیش دەنگێکی زۆر بوێرترو کاریگەرتری هەیە لەخەباتی چەکداری لەبەرامبەر شۆڤێنیستەکاندا، دوا بەدوای چەکدانان بزووتنەوەی کوردی باکور بێ خاوەن نیەو بڵاوەی لێناکات، بەڵکو قۆناغی داهاتووی خەباتی سیاسی، پەرلەمانی و رێکخستنی کۆمەڵگە دەست پێدەکات، سەرەڕای سەختی و ئاڵۆزی، قۆناغێکی نوێ و واقعیانەیە.
ئەم وتارە دەربڕی بۆچونی نووسەر خۆیەتی