لەسلێمانی، تەنها لوتکەیەکی ئابووری نەکرایەوە، بەڵکو گفتوگۆیەک دەستی پێکرد کە لە پشت وشەکانی ئابووری وێنەیەکی فراوانتر بۆ داهاتووی کوردستان و عێراق لەخۆ دەگرێت ، لە ناو ئەو هەموو باسەی دەربارەی سەرمایە، بانک، پیشەسازی، خانووبەرە و کەرتی تایبەت کرا، پەیامێکی سیاسی ئابووری بە ڕوونی دەردەکەوت ، قۆناغی داهاتوو نابێت تەنها قۆناغی بەڕێوەبردنی کێشەکان بێت دەبێت قۆناغی دروستکردنی توانای بەرهەمهێنان بێت.
نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی هەرێمی کوردستان لە وتارەکەیدا جەختی لەوە کردەوە کە کاتی ئەوە هاتووە ئابووریی کوردستان و عێراق لە ئابووریی بەکاربەرەوە بگوازرێتەوە بۆ ئابووریی بەرهەمهێن ، بە تایبەتی لە کەرتەکانی گەشتیاری، کشتوکاڵ و پیشەسازی ، هەروەها کەرتی تایبەتی بە یەکێک لە بنەما سەرەکییەکانی پەرەپێدان دانا و لە پێویستی دابینکردنی ژینگەیەکی گونجاو بۆ وەبەرهێنان و کارکردنی ئەو کەرتە قسەی کرد.
ئەمە لە ڕووی سیاسییەوە گرنگە، چونکە هەرێمی کوردستان بۆ ماوەیەکی درێژ لەگەڵ ئابوورییەک روبەڕوو بووە کە بە شێوەیەکی زۆر پشت بە داهاتی حکومی و نەوت و خەرجییە گشتییەکان دەبەستێت ، گواستنەوە بۆ ئابووریی بەرهەمهێنەر واتە گۆڕینی خودی پرسیارەکەش لەوەی چۆن داهات دابەش بکەین بۆ ئەوەی چۆن داهات دروست بکەین؟ ئەم گۆڕانە تەنها گۆڕانێکی ئابووری نییە گۆڕانێکی سیاسی و کۆمەڵایەتییە.
نێچیرڤان بارزانی لە سلێمانی کەرتی تایبەتی بە هێزێکی گرنگی گەشەپێدانی هەرێم ناوبرد و جەختی لەوە کردەوە کە دەبێت زەمینەی یاسایی و ژینگەی گونجاو بۆ وەبەرهێنان دابین بکرێت لە ڕوانگەی ئابوورییەوە، ئەمە واتای ئەوەیە کە حکومەت نابێت تەنها خاوەن و بەڕێوەبەری پرۆژە بێت دەبێت ژینگەیەک دروست بکات کە سەرمایە بتوانێت بە متمانەوە کار بکات ،لە هەمان کاتدا وتاری ئەمڕۆ پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆی لەنێوان سەرمایە، یاسا و متمانە دانا، سەرمایە بە تەنها بە هەبوونی بازاڕ ناچێتە شوێنێک سەرمایە بۆ ئەو شوێنە دەچێت کە یاسا ڕوونە، دادگا جێی متمانەیە، ئەمنیەت و ئارامی پارێزراو هەیە ، بانک کارا و سیستەمی دارایی پێشبینیکراوەو ناکۆکیی سیاسی ناتوانێت بە ئاسانی بڕیارە ئابوورییەکان بخاتە ژێر کاریگەری خۆیەوە ، بۆیە ئەوەی نێچیرڤان بارزانی لە سلێمانی دەڵێت، لە بنەڕەتدا بانگەوازێکە بۆ دەوڵەتێکی یاسا سەروەر کە بتوانێت متمانە بۆ سەرمایەداران دروست بکات.
کوردستان دەبێت تەنها بازاڕ نەبێت ، دەبێت بەرهەمهێنەر بێت ئەگەر کوردستان تەنها بازاڕی بەکارهێنانی کاڵای هاوردەکراو بێت، گەشەی ئابوورییەکەی سنووردار دەبێت بەڵام ئەگەر بتوانێت بەرهەم دروست بکات، کاریگەرییەکەی لەسەر کۆمەڵگا بە تەواوی جیاواز دەبێت.
بەرهەمهێنان واتە کار ، کار واتە داهات، داهات واتە بازاڕ
بازاڕ واتە سەرمایەو سەرمایەی نوێ واتە بەرهەمهێنانی زیاتر
ئەم زنجیرەیە ئەوەیە کە دەتوانێت ئابووری لە بازنەی داهات و خەرجی دەربهێنێت و بیخاتە ناو بازنەی سەرمایە و بەرهەمهێنان و هەناردە.
بۆیە باسکردنی هەناردە لەگەڵ باسکردنی بەرهەمهێناندا دەبێت بخوێندرێتەوە ، کوردستان ئەگەر بەراستی بیەوێت لە ئابووریی بەکارهێنەرەوە بگوازێتەوە بۆ ئابووریی بەرهەمهێنەر، دەبێت بەرهەمەکانی تەنها بۆ بازاڕی ناوخۆ نەبن دەبێت توانای چوونە دەرەوەی سنوورەکانیشیان هەبێت ، لەو ڕووەوە کشتوکاڵ، پیشەسازی، گەشتیاری و بەرهەمە ناوخۆییەکان دەتوانن ببنە بەشێک لە ستراتیژییەکی فراوانتر بۆ هەناردە ، ئەوەش پێویستی بە پەیوەندییەکی بەهێز لەنێوان حکومەت، بانک، کەرتی تایبەت، زانکۆ و بازاڕی ناوخۆ و دەرەوە هەیە.
گرنگترین بەشی وتارەکەی نێچیرڤان بارزانی لە سلێمانی لە تەمها لە ئابووریدا نامێنێتەوە دەگاتە ناو قووڵایی پرسیاری دەوڵەت و دەستور ، سەرۆکی هەرێم جارێکی دیکە جەختی لەوە کردەوە کە کلیلی سەرەکی چارەسەرکردنی کێشەکانی عێراق، جێبەجێکردنی دەستورە، نەک دروستکردنی ڕێککەوتنی کاتی بۆ هەر قەیران و ئاریشەیەک، ئەو لە وتارەکەیدا پرسیارێکی گرنگی خستەڕوو.
ئایا دەستووری عێراق بە تەواوی جێبەجێکراوە؟ بە گوێرەی ئەو، وەڵامەکە( نەخێر )بوو هەروەها دەڵێت دەستور نە داواکارییەکی تایبەتی کوردە و نە ئیمتیازێکە تەنها بۆ هەرێم بەڵکو پەیمانێکی نیشتیمانییە کە مافی هەموو عێراقییەکان دەپارێزێت، ئەم خاڵە لە ڕووی سیاسییەوە زۆر گرنگە، چونکە کێشەی نێوان بەغدا و هەولێر تەنها کێشەی نەوت و موچە و بودجە نییە، ئەمانە زۆرجار نیشانەی کێشەیەکی گەورەترن چۆن سیستەمی فیدراڵی عێراق کار دەکات؟.
ئەگەر هەر کێشەیەک بە ڕێککەوتنی کاتی چارەسەر بکرێت، ئەوا کێشەکە زۆرجار تەنها لە کابینەیەکەوە دەگوازرێتەوە بۆ کابینەیەکی دیکە ، بەڵام ئەگەر دەستور وەک چوارچێوەی سەرەکی بخرێتە ناو پرۆسەی چارەسەرەوە، ئەوا پرسیارەکە لە کێ چی دەباتەوە؟ دەگۆڕێت بۆ دەستور چی دیاریدەکات؟ ئەم جیاوازییە لە سیاستی دەوڵەتسازیدا زۆر گرنگە.
بەشێکی دیکەی پەیامی نێچیرڤان بارزانی پەیوەندیی نێوان هێزی عێراق و هێزی هەرێمی کوردستانی بە پەیوەندییەکی دوولایەنە و تەواوکەری دانا واتە بەهێزبوونی یەکێک نابێت بە مانای لاوازبوونی ئەوی دیکە بخواینرێتەوەو ئەو لە هەمان کاتدا جەختی لەوە کردەوە کە نابێت تێگەشتنەکە وەهابێت هەولێر زاڵ بێت بەسەر بەغدا یان بەغدا زاڵ بێت بەسەر هەولێر بەڵکو دەبێت دەستور و دەوڵەت سەرکەوتوو بن.
فیدراڵیزم لەو تێڕوانینەدا سیستەمێک نییە بۆ دابەشکردنی شکست بەڵکو میکانیزمێکە بۆ دابینکردنی هاوسەنگیی هێز و ماف و دەسەڵات ، لە عێراقێکی فرەڕەنگدا کێشەکە ئەوە نییە کە هێز هەبێت کێشەکە ئەوەیە هێز چۆن بە یاسا ڕێکبخرێت ، عێراقێک کە تێیدا هەرێم و بەغدا بەرامبەر یەکتر وەک دوو لاپەڕەی پێشبڕکێ ببینرێن، بەردەوام لە کێشەدا دەبێت ، بەڵام عێراقێک کە هەرێم و حکومەتی فیدراڵی وەک دوو بەشی سیستەمێکی فیدراڵی ببینێت، دەتوانێت جیاوازییەکان بکاتە ناو چوارچێوەی دامەزراوەییەوە بەهێزو بۆ سوودی هەموان بیخوێنێتەوە.
وتاری ئەمڕۆ تەنها بۆ بەغدا پەیام نەبوو بۆ ناوخۆی کوردستانیش پەیامێکی ڕوونی تێدا بوو ، تایبەت بە کابینەی دەیەمی حکومەتی هەرێم کە هێشتا پێکنەهاتووە، دوای هەڵبژاردنی پەرلەمانی ئۆکتۆبەری ٢٠٢٤ بەڵام ئەمڕۆ نێچیرڤان بارزانی ئاماژەی بە پێشکەوتن لە گفتوگۆکانی نێوان پارتی و یەکێتی کرد و وتی تێگەیشتنێکی باش هەیە و هیوای ئەوە دەخوازێت لەسەر ئەو خاڵانەی کە ماون بە زوویی ڕێبکەون و ئەنجامی دڵخۆشکەر بەگەلەکەمان بدەن، ئەمە گرنگە، چونکە هەرێم لە قۆناغێکدایە کە کێشەی ئابووری و سیاسی لە یەکتر جیا ناکرێنەوە.
کاتێک سەرمایەگوزار دەپرسی: یاسا چۆنەهەمان کات دەپرسێت داموودەزگانی حکومەت چەند سەقامگیرە؟
کاتێک کۆمپانیا دەیەوێت پرۆژەیەکی گەورە دەست پێبکات، پێویستی بە دڵنیایی لە سیاستی ئابووریدا هەیە ، کاتێک حکومەت دەیەوێت پڕۆژەی ستراتیژی جێبەجێ بکات، پێویستی بە کابینەیەکی کاراکردووە هەیە ، لەبەر ئەوە پێکهێنانی کابینەی دەیەم تەنها بابەتێکی ژمارەی وەزیر و دابەشکردنی پۆستەکان نییە لە ڕوانگەی ئابوورییەوە، بەشێکە لە پرسیاری متمانە بە داهاتوو.
لە وتارەکەدا سەرۆکی هەرێم بە تایبەتی باسی ڕۆڵی جێگری سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کرد و قوباد تاڵەبانیی بە سەرمایەیەکی گرنگ بۆ هەرێم و عێراق وەسف کرد، ئەمە لە ناو دۆخی سیاسیی ئێستای هەرێمدا تەنها دەربڕینی سوپاس ێک بەڵکوو نییە دەتوانرێت وەک پەیامێک بۆ هاوکاریی دامەزراوەیی و سیاسی بخوێندرێتەوە ، ئەگەر قۆناغی داهاتووی کوردستان قۆناغی بەرهەمهێنان و هەناردە و وەبەرهێنان بێت، ئەوا سیاسەتیش دەبێت بتوانێت لە ئاستی پێکدادانە حزبییەکان بەرەو ئاستی کارکردنی دامەزراوەیی بڕوات، چونکە سەرمایە بە دڵنیایی دەژیت، نەک بە ناڕوونی.
ئەگەر وتاری نێچیرڤان بارزانی لە سلێمانی بە یەک ڕستە کورت بکرێتەوە، ئەوا دەتوانرێت بگوترێت ، کوردستان پێویستی بە گواستنەوەیە لە بەڕێوەبردنی قەیرانەوە بۆ دروستکردنی تواناکانی داهاتووی ، ئابووریی بەرهەمهێنەر لە وشەدا دروست نابێت بە یاسای ڕوون، دادگای متمانەپێکراو، بانکی کارا، ئاسایش و سەقامگیری، حکومەتی کارا، بازاڕی ئازاد و سیاسەتێکی هاوسەنگ دروست دەبێت ، هەروەها چارەسەرکردنی کێشەکانی هەولێر و بەغدا بە ڕێککەوتنی کاتی کۆتایی نایەت ، پێویستی بەوە هەیە کە دەستور لە دەقێکی سەر کاغەزەوە بگۆڕدرێت بۆ سیستەمێکی کارپێکراو ، لەوێشەوەیە کە دوو بەشی وتارەکە، کە لە سەرەتادا وەک دوو بابەتی جیاواز دەردەکەون ئابووری و دەستور لە ڕاستیدا هەردووکیان پێکەوە گرێدراون ،چونکە سەرمایە متمانەی دەوێت ،متمانە یاسا دەوێت ،یاساکانیش دامەزراوەی بەهێزو خاوەن شەرعیەتی دەوێت و دامەزراوەی بەهێزیش سەقامگیری سیاسی دەوێت، سەقامگیری سیاسی بنەمای بەرهەمهێنان و پەرەپێدانی ئابوورییە.
بەم پێیە، پەیامی سلێمانی تەنها ئەوە نییە کە کوردستان دەبێت زیاتر بەرهەم بهێنێت ، پەیامەکە ئەوەیە کە کوردستان بۆ بەرهەمهێنان دەبێت شێوازی کارکردنی سیاسی و دامەزراوەیی خۆشی بگۆڕێت.
ئەگەر ئەم گۆڕانە بتوانێت لە قسەوە بگوازرێتەوە بۆ یاسا و لە یاساوە بگاتە جێبەجێکردن، ئەوا لوتکەی سلێمانی زیاتر لە کۆبوونەوەیەکی ئابووری دەبێت خاڵێکی گرنگ لە گفتوگۆی کوردستان دەربارەی ئەوەی چۆن لە ئابووریی بەکارهێنەرەوە دەچێتە ناو قۆناغی بەرهەمهێنان، هەناردە و متمانەو لە ئاستی عێراقیش، پرسیاری سەرەکی هەر ئەوەیە کە نێچیرڤان بارزانی خستییەڕوو ،ئایا کاتی ئەوە نەهاتووە لە بەڕێوەبردنی کێشەکانەوە بگوازینەوە بۆ چارەسەرکردنی بنەڕەتییانەی دەستوريی؟
وەڵامی ئەم پرسیارە، تەنها داهاتووی پەیوەندیی هەولێر و بەغدا دیاری ناکات بەڵکو دەتوانێت شێوەی داهاتووی دەوڵەت و ئابووریی عێراق و هەرێمی کوردستانیش دیاری بکات.
ئەم وتارە دەربڕی بۆچونی نووسەر خۆیەتی