مەلا مستەفا بارزانی یەکێک لە کەسایەتییە گرنگەکانی مێژووی سیاسیی کورد بوو. ناوی بە خەباتی نەتەوەیی و هەوڵی ڕێکخستنی سیاسی و سەربازیی کوردەوە گرێدراوە. لە نێو ڕووداوە گرنگەکانی سەدەی بیستەمدا، ڕۆڵی ئەو لە دامەزراندنی پارتی دیموکراتی کوردستان و پشتیوانیکردنی کۆماری کوردستان لە مەهاباد جێگایەکی تایبەتی هەیە.
پارتی دیموکراتی کوردستان لە 16ی ئابی 1946 لە بەغدا دامەزرا. دامەزراندنی ئەم پارتە هەنگاوێکی گرنگ بوو بۆ ڕێکخستنی خەباتی کورد لە چوارچێوەی ڕێکخراوێکی سیاسیی نوێخوازدا، تا بتوانێت داواکارییە نەتەوەییەکانی کورد بە شێوەیەکی ڕێکخراوتر نوێنەرایەتی بکات. مەلا مستەفا لەو کاتەدا لە مەهاباد بوو، بەڵام ئەزموونی سیاسی و سەربازی و کاریگەرییەکەی لە دامەزراندن و ئاراستەکردنی پارتییەکەدا گرنگ بوو. لە کۆنگرەی یەکەمی پارتی، ئەو بە سەرۆکی پارتی هەڵبژێردرا. ئەم هەڵبژاردنە ڕۆڵی ئەوی لە بەهێزکردنی ڕابەرایەتیی سیاسی و ڕێکخستنی خەباتی کورددا دیار خست.
لەهەمان ساڵدا، کۆماری کوردستان لە مەهاباد ڕاگەیەندرا و قازی محەممەد بووە سەرۆکی. مەلا مستەفا بارزانی و پێشمەرگەکانی لە مەهاباد بوون و ئەو ڕۆڵی فەرماندەیی سەربازیی هەبوو. بوونی بارزانی و هێزەکانی پشتیوانییەکی گرنگی بۆ کۆمار دابین دەکرد و توانای بەرگریی ئەو دامەزراوە نوێیەی بەهێزتر دەکرد. ئەو لە ڕێکخستنی هێزە کوردییەکان و پەیوەستکردنی خەباتی سەربازی بە ئامانجە سیاسییەکانی کۆماردا بەشداریی کرد.
ڕۆڵی مەلا مستەفا لە کۆماری مەهاباددا دەبێت لەگەڵ ڕۆڵی کەسایەتییەکانی دیکە تێبگەین؛ قازی محەممەد سەرۆکی کۆمار بوو و کۆمارەکە بە هاوکاریی کەسایەتی و هێزە جیاوازەکانی کوردستان دامەزرا. بارزانی بە تایبەتی بە پشتیوانیی سەربازی و بەشداریی سیاسیی خۆی، هێزی ئەو هەوڵەی زیاد کرد. کۆمارەکە ماوەیەکی کورت بەردەوام بوو و لە ساڵی 1946 کۆتایی پێهات. دوای ڕووخانی کۆمار، بارزانی و ژمارەیەک لە پێشمەرگەکانی ڕوویان لە یەکێتیی سۆڤیەت کرد.
بەمشێوەیە، ڕۆڵی مەلا مستەفا بارزانی لە دامەزراندنی پارتی دیموکراتی کوردستان و کۆماری مەهاباددا پێکەوە تەواوکەر بوو. لە دامەزراندنی پارتی، یارمەتیی بەهێزکردنی ڕێکخستنی سیاسیی کوردی دا؛ لە مەهابادیشدا، بە فەرماندەیی و پشتیوانیی سەربازی، بەشدار بوو لە پاراستنی کۆمار. ئەم دوو ئەزموونە لە مێژووی خەباتی کورددا جێگایەکی گرنگیان هەیە و کاریگەرییان لەسەر ئاراستەی خەباتی سیاسی و نەتەوەیی لە دەیەکانی دواتردا بەجێهێشت.
سەرچاوەکان:
• مەسعود بارزانی، بارزانی و مێژوو، هەولێر، چاپخانەی ڕۆژنامە، 2020.
• جەمال نەبەز، کوردستان و شۆڕشەکەی، وەرگێڕانی کوردی، سوید، چاپخانەی نژاد، 1985.
• میرزا محەممەد ئەمین مەنگوڕی، باسە سیاسییەکانی کورد لە1914 هەتا 1958، بەشی دووەم، سلێمانی، چاپخانەی ڕاز، 2001.
ئەم وتارە دەربڕی بۆچونی نووسەر خۆیەتی