‎فانتازیای سیاسی

25/02/2021

نەرمین عوسمان

 
‎فانتازیا؛ دەستەواژەیەکە، لە ئەدەب و هونەردا زۆر بەکار دەهێنرێت، بە واتای بۆچوونی ناباو و خەیاڵاوی و دوور لە واقیعی ژیان. پشت بە شتی نامۆ و کەسایەتیی لەڕادەبەدەر بەتوانا و جادوویی و کارەکتەری ناواقیعی دەبەستن.

‎زۆر جار رووداوەکان و کەسانی ناو رۆمان و چیرۆکەکان، لەناو فەزایەکی وەهمیی خەیاڵاویدا دەسووڕێنەوە. لە کولتووری کوردیشدا لەو جۆرە چیرۆکە خەیاڵاوییانە زۆرن؛ پیاوە ئازاکان کە بەگژ ئەژدیها و ماری حەوت سەر و دێوودرنج و جادووگەرەکاندا دەچنەوە و سەردەکەون بەسەریاندا، یان حەوت شەو و حەوت رۆژ بە بێ خەوتن و خواردن هەر شەڕی کردووە. لە ئەدەبیات و میتۆلۆجیای سەردەمی ناوین، سەدان چیرۆک و کەسایەتی لەو جۆرە هەن، لەئێستاشدا بە سەدان کارەکتەر و فیلم و ئەنیمەیشنی لەو جۆرە فانتازیاییانە هەن و باون لە ئەدەبیات و هونەرەکاندا. ئەو خەیاڵاتانە، لە بوارەکانی ئەدەب و هونەردا، دەکەونە نێو خانەی داهێنانەوە، بەڵام ئەگەر هاتوو ئەو جۆرە فەنتازیایە رێگەی هەڵە کرد و رۆیشت و جێگیر بوو لە زهن و ئاوەزی کەسانی سیاسی و دەسەڵاتداردا؛ ئەوا توانا و وزەیەکی لەڕادەبەدەری لە وەهم و خەیاڵ لا دروست دەبێ، وا هەست دەکات بە تواناکانی خۆی چارۆگەی کەشتییەکەی دەگۆڕێ نەک وزەی با، خۆی لێ دەبێتە پاڵەوانی داستانەکان.

‎ئەو جۆرە سیاسییانەی کە فەنتازیا لە هزریاندا جێگیر بووە، وا هەست دەکەن تەنها تواناکانی خۆیان دەیانگەیەنێتە ئامانج و مەرامەکانیان، دووردەکەونەوە لە واقیعیبوون، وردە وردە خەیاڵ و وەهمەکانیان لا دەبێتە واقیع و باوەڕیان پێ دەکەن و گوێ بۆ هیچ کەسێ ناگرن ئەگەر رای جیاوازی هەبێ، ئەو کەسانە دەخەنە بەرەی دوژمن و دژ بە خواست و مەرامەکانیان، هەر ورتەیەکیش بە دژایەتی و پیلان لەقەڵەم دەدەن، هەر بۆیە پشت بە کەسانی تر نابەستن و پەنا دەبەنە بەر ئەستێرەناسان و فاڵچییەکان بۆ ئەوەی چارەنووسیان پێ بڵێن.

‎یەکێک لە هۆکارە سەرەکییەکانی دروستبوونی ئەو جۆرە فانتازیایە، پیاهەڵدانی بەردەوام و پەروەردەی نائاسایی و ناڕاستە کە ئەو کەسایەتییانە پایەی تایبەتییان هەیە و لە خواوەندەوە بۆیان دەستنیشان کراوە، هەندێ جاریش دەگەڕێتەوە بۆ ناواقیعیی ئەو کەسایەتییە و هەموو هەوڵێکی بۆ ئەوەیە ناوی لە مێژوودا تۆمار بکرێ وەک یەکێک لە پیاوە دەگمەنەکانی سەردەمەکەی.
‎فانتازیای سیاسی، وا لە کەسە سیاسییەکە دەکات خۆی لە هەموو کەس بەڕاستتر بزانێ، وەهمەکانی ئەوەندە قەبەن، بیرکردنەوەی واقیعیانە لەدەستدەدات، ئەگەر مەرامەکانیشی نەهاتنەدی؛ ئەوا هۆیەکان دەخاتە پاڵ کەسانی تر و رووداوەکانی دژ بەو. نموونەشمان زۆرە، هەم لە ئێستای خۆماندا و هەم لە سەردەمە جیاوازەکان و وڵاتانی دنیا. هەر کەسێ واقیع نەبینێ و هەڵسەنگاندنی راستی بۆی نەبێ، ئەوا رۆژێک دێت کەسانێکی واقیعیی بەئاگای بهێنێتەوە و پێی بڵێ تۆ ئەو کەسە ئازایە نەبوویت و تەنها وەهمێک بوویت و لە قەڵای هەڵۆکانەوە دایدەبەزێنن بۆ ناو قەفەزی باڵندە ماڵییەکان.