ئەبوبەکر کاروانی

هەموو ئاگادارین لەمەڕ پۆستی سەرۆککۆمار چی دەگوزەرێت، چۆن ئەم جارە لەسۆنگەی داڕنینی پێگەکە بۆکورد لەئاماژەکانی لەچوارچێوەی سیستمی سیاسی عێراقدا، خەریکە مەسەلەکە دەبێتە گاڵتە جاڕیەکی تەواوو بەتەواوەتی  ناوەرۆکی خۆی لەدەست دەدات. گرنگیشە  سەرەتا بپرسین،داخۆ لەبنەرەتدا پێداگری کورد لەسەر پۆستی سەرۆککۆمار، کەوەك عورفێکی دەستووریی لێهاتووە بۆچی بووە؟ ئەگەر شتەکە زۆر وردنەکەینەوەو گومان لەسەر کۆمەڵێ درووشم وپاساودانیش درووست نەکەین،  دەکرێت بڵێین، هێمای بەشداری وهاوبەندی کوردبووە لەسیستمی سیاسی و عێراقی نوێدا. بەو واوتایەی،بەڵگەیە لەسەرئەوەی  سیستم گۆڕاوە، عێراق هاوشێوەی جاران  کۆمارێکی عەرەبی نەماوە، کوردیش لەعێراقی نوێدا، لەدەرەوەی دەوڵەت و سیستم نەماوە، بەڵکو بەشدارو هاوبەشە، هێمایەکی سەروەرانەی ئەم هاوبەشییەش، بوونی سەرۆککۆمارێکی کوردە؟
دیارە هەرلەم چوارچێوەشدا باس لەوە دەکرا، کە عێراقی نوێ لەسەر بناغەی، سازان، هاوبەشی و هاوسەنگی نێوان هێزو پێکهاتەکانی دامەزراوە.

بەڵام ئەوە تەنها رووێکی پرسەکەبوو، دەنا رووێکی تری، پێداگریکردن لەسەر ئەم پۆستە، هیچ پەیوەندییەکی ڕاستەقینەی بە کوردو بەغداوە نەبوو، بەڵکو پێویستیەکی چارەسەرکردنی کێشەی دابەشکردنی دەسەڵات بوو لەنێوان پارتی ویەکییەتیدا. واتە کورد دوو سەرکردەی دیاری هەبوو، کەلتورە سیاسییەکەشی هێندە پێگەیشتوو نەبوو، کەئاسایی بێت یەکێکیان سەرۆکی هەرێم و ئەویتریان سەرۆکی حکومەت یاخود پەرلەمان بێت، بۆیە دەبوو هەردووکیان ناویان سەرۆکبێت و لەپێگەی سەرۆکایەتیدا بن. بۆوەی بنەمای پەنجا بەپەنجاو هاوشانیی سەرۆکەکان بێتەدی. هەربۆیە لەم چوارچیوەداو بەگوێرەی رێکەوتنی ستراتیژی نێوان دووحیزبەکە، پێگەی سەرۆککۆمار بۆ ماوەیەك کێشەی دابەشکردنی دەسەڵاتی نێوانیانی چارەسەرکردبوو.
سەرۆککۆماری عێراق بەرامبەر سەرۆکی هەرێم بوو، یەکیەتی وپارتی بێ کێشە هەریەکەیان بەگوێرەی ئەم دابەشکارییە پشتیوانیان لە پاڵاورێوەکانی یەکتر بۆو دوو پۆستە دەکرد.

بەڵام کاتێك لەئێستادا سەیری واقیعی عێراق، سرووشتی پەیوەندییەکانی نێوان  بەغداو هەولێر، دۆخی هەرێم و جۆری پەیوەندی نێوان یەکییەتی وپارتی دەکەین، بەسانایی دەگەینە ئەوڕاستیەی کە، ئەم پێگە نەك هەر لەوهێماو ئەرکانەی ئاماژەمان پێکرد بەتاڵ بۆتەوەو تاڕاددەیەکی زۆر بۆکوردوهەرێم واتای خۆی  لەدەست داوە، بەڵکو رۆڵی پێچەوانەش دەبینێت، چونکە گەرچی بەناوو بەرواڵەت بەرکەوتەی پێکهاتەی کوردە،بەڵام  بەجۆرێکی وا بەحیزبیی کراوە،کە هیچ پەیوەندییەکی وای بەکوردو داواکارییەکانی و واقیعی گەلی کوردستانی باشوورەوە نەمێنێت!
 لێرەشەوە، دوای ئەوهەموو ساڵە لە پەیوەندی خراپی نێوان هەرێم و بەغدا، دۆخی مووچە، پەلاماری درۆنی و مووشەکی،  مامەڵەکردن لەگەڵ سنوورەکانی هەرێم وەك نیمچە سنووری فەرمی نێوان دەوڵەتان بۆ لێدان لەئابووری هەرێم و زۆرشتی تر، لەسایەی سەرۆککۆمارێکی کوردو چەندین لێپرسراوی تری کورد لە بەغدا، هەروەها لاوازبوونی بنەماکانی هاوسەنگی وسازان واقیعی ناوچە جێناکۆکەکان، ئەم پێگەلەوە کەوتووە هێمای هیچ بەشدارییەکی راستەقینەی کورد لە عێراقی نوێدا بێت.

 بەشبەحاڵی خۆشم زۆر لەگەڵ ئەو بۆچوونەشدانیم، کەپێی وایە ئەگەر سەرۆککۆمار یەکێتی نەبوایە، دۆخەکە بەوجۆرە نەدەبوو، واتە کێشەکە لە ناسنامەی حیزبیی و ئەوکەسانەدا قەتیس دەدات، کە لەدوای سەرۆککۆماری کۆچکردوو مام جەلالی رەحمەتیەوە، ئەو پۆستەیان وەرگرتووە، نەك لە سروشتی سیستمە سیاسییەکەو جۆری دابەشکردنی دەسەڵاتەکان لەناویدا   و مامەڵەکردنێکی گووڵبژێرو لایەنگرانە لەگەڵ دەقەکانی دەستووردا. لەبەرئەوەی دەسەڵاتی راستەقینە لەعێراقدا بەدەست سەرۆکوەزیران و دادگای باڵای فیدڕاڵیەوەیە. بەو واتایەی، ئەگەر دەسەڵاتێکی سەرۆککۆمار، پارێزگاریکردن لەدەستوور بێت، ئەوا ئەورۆڵەی بەکردەوە لێ سەندراوەتەوەو دادگای باڵای دەستووری لەرێگەی جۆری لێکدانەوەکانیەوە بۆ دەقەکانی دەستوور زۆربەی خۆی  پیادەی دەکات. هەربۆیە لەسیستمێکی گەندەڵ و واقیعی بوونی میلیشیاو دۆخی نادەوڵەت و کەچ سەروەری و دەستێوەردانی دەرەکی و لاوازیی کەلتورو عەقڵییەتی دەوڵەتداریدا، کەسەکان تەنها لەسنوورێکدا دەتوانن رۆڵ ببینن و لەوە بترازێت لۆژیك ومیکانیزمە ناوەکییەکانی سیستم کاری خۆیان دەکەن و ماف وبەرکەوتەکان بەسەر هێزو بکەرەکاندا دابەشدەکەن و رۆڵەکان دیاری دەکەن.

بۆنموونە، لەکاتێکدا وەزیری دارایی و جێگری سەرۆکوەزیران وسەرۆکی ئەنجوومەنی ئابووری لەبەغدا پارتی بوون، سەرۆکی حکومەتی هەرێمیش هەر پارتی بووە، نەیانتوانیوە رێگەلەوە بگرن بەغدا سزای ئابووری هەرێم بدات و مووچەی فەرمانبەران نەنێرێت! لەروویەکی ترەوە، بەوئەندازەی سەرۆککۆمار نەیتوانیبێت پارێزگاری لەدەستوور بکات و لەورێیەشەوە فشار لەسەر هەرێم وگەلەکەی کەم بکاتەوە، هەمووی پەیوەندی بە ناسنامەی حیزبیی  توانا کەسییەکانی ئەوەوە نەبووە بارۆڵیشیان هەبووبێت، بەڵکو بەشێکی باشی پەیوەندی  بەوەوە هەبووە، کە چەند خولێکە سەرۆککۆمار  نوێنەرایەتی تەوافوقێکی نیشتیمانیی کوردستانیی ناکات و لەپرۆسەیەکی هەوڵدان بۆ ملشکاندنی یەکتردا ئەو پۆستە وەردەگرێت. لەسایەی ئەم دۆخەو قووڵبوونەوەی ناکۆکی وململانێکانی نێوان  یەکیەتی و پارتیشدا، نەك هەرناتوانێت ئەوەی لێی چاوەروان دەکرێت و سیستم رێگەی پێ دەدات  ئەنجامی بدات، بەڵکو لەهەندێ کاتیشدا لەروانگەی دەستکەوتی ماددی و جۆری ئیدارەدانی ململانێ حیزبییەکان سەیری رۆڵ وپێگەکەی کراوەو دەکرێت!

ئەگەر سەرۆککۆماریش لەجەوهەردا رەمزی هاوبەشییەکی راستەقینەی کورد لەبەغدا نەمابێت، بەدیوەکەی تریشدا نەك هەر وەکوجاران ئامرازێکی چارەسەرکردنی کێشەی  دابەشکردنی دەسەڵات لەنێوان یەکییەتی وپارتی نەبێت، بەڵکو بوبێتە هۆکارێکی گرنگی قووڵ بوونەوەی ناکۆکییەکان، لاوازبوونی پێگەی کورد لەبەغداو ئاڵۆزتر بوونی کێشەی پێکهێنانی حکومەتی هەرێم، تەنانەت مەسەلەکە ئەمجارە پارتی ویەکییەتیشی تێپەراندبێت و لەسۆنگەی سادەیی سیاسییەوە، فراکسۆن وهێزەکانی دەرەوەی ئەوانیش بەجۆرێك لەجۆرەکان لەم گەمە بێ هوودەوە گلابن، هەروەها لەئێستادا عیراق و ناوچەکە لەبەردەم واقیعی قۆناغێکی نوێی خۆپێناسەکردنەوەو دابەشکردنەوەی بەرکەوت، گۆڕانی هاوپەیمانی و هاوکێشە سیاسی و سەربازییەکان، وپێناسەکردنەوەی ڕۆڵ وپێگەی خۆیاندا بن، ئایە ئەو پرسیارە رەوایەتی پەیدا ناکات کەدەڵێت،  کورد ئەم پۆستەی بۆ چییە؟ وە بۆچی دەبێت  هێزەکان شەری لەسەر بکەن؟ بەتایبەتیش کە ئەمجارە هەڵبژاردنەکەی هاوکاتە لەگەڵ ئەوەی ناوچەکە بومەلەرزەیەکی جیۆسیاسی لێیداوەو ژانی گۆرانکاری گەورە گرتوویەتی و چاوەرێ دەکرێت عێراقیش بگرێتەوە؟ ئایە لەدۆخێکی لەم جۆرەدا، کەئەگەری قۆناغێکی نوێی راگوزەری لەعێراقی گەڵ خۆیدا هەڵگرتووە ، ئەوە بۆکوردی باشوور باشتر نییە، بۆ جیهان دەریبخات فیدراڵیزم لەعێراقدا سەرکەوتوو نەبوو، نەیتوانی چارەسەری کێشەی کورد ودەسەڵات بکات، ئێمەش نەبووین بەهاوبەشی راستەقینەی عێراقی نوێ و زیاد لە بیست ساڵیش بەسە بۆ سەلماندنی ئەوە، بۆیە کاتی ئەوە هاتووە بیر لە فۆرمێکی نوێی پەیوەندی نێوان کوردستان و بەغدا بکەینەوە و کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیش لەم داوایەمان تێبگات؟

ئەم وتارە دەربڕی بۆچونی نووسەر خۆیەتی