ئەو ڕاپۆرتەی لیژنەی پەرلەمان ئامادەی کردووە و بڕیارە ئەمڕۆ سەبارەت بە "پرۆسەی چارەسەری" پێشکەشی پەرلەمانی تورکیای بکات، وەک وێستگەیەکی نوێ لەو ململانێیە دوورودرێژەی دەیان ساڵەیە دەبینرێت کە لە نێوان دەوڵەت و کورد بە گشتی و پارتی کرێکارانی کوردستان بە تایبەتی لە ئارادایە. لە کاتێکدا ڕاپۆرتەکە لە گوتاری فەرمیدا وەک چوارچێوەیەکی قانوونی بۆ قۆناغی "تورکیای بێ توندوتیژی" دەخرێتە ڕوو، خوێندنەوەی ناوەڕۆکەکەی لە ڕوانگەی کوردییەوە وێنەیەکی ئاڵۆزتر نیشان دەدات؛ ڕەنگە ئەمە هەنگاوێک بەرەو پێشەوە بێت، بەڵام هێشتا لە ئاستی بەدیهێنانی داواکارییە مێژووییەکانی گەلی کورددا لە تورکیا نییە.
بەپێی ئەو زانیارییانەی تا ئێستا دزەیان کردووە، ڕاپۆرتەکە جەخت لەسەر داڕشتنی ڕێڕەوی کۆتاییهێنان بە خەباتی چەکداری لە چوارچێوەیەکی قانوونی و قانوونداناندا دەکاتەوە؛ ئەمەش چەکدانان، تێکەڵکردنەوەی چەکداران و ڕێکخستنەوەی پێناسە قانوونییەکانی پەیوەست بە بەرەنگاربوونەوەی تێرۆر دەگرێتەوە. ئەم تێڕوانینە لەگەڵ دیدگا فەرمییەکەی تورکیادا یەکدەگرێتەوە کە هەمیشە وەک دۆسیەیەکی ئەمنی مامەڵەی لەگەڵ دۆزی کورددا کردووە. بەڵام تێڕوانینی کوردی جەخت لەوە دەکاتەوە کە ململانێکە ڕەهەندێکی سیاسی، نەتەوەیی و مافپەروەریی هەیە و زۆر قووڵترە لەوەی تەنیا لە پرسی چەکدا کورت بکرێتەوە. ئەو داواکارییانەی بە درێژایی دەیان ساڵ بێ وەڵام ماونەتەوە، وەک: دانپێدانانی دەستووری بە ناسنامەی کوردی، فراوانکردنی مافەکانی زمان و فەرهەنگ، و بەهێزکردنی سیستەمی ناناوەندنەگێڕی و خۆبەڕێوەبەریی ناوخۆیی، لە کرۆکی ڕاپۆرتەکەدا وەک مافگەلێکی بنەڕەتی بۆ چارەسەری دەرناکەون، بەڵکو بۆ قۆناغەکانی داهاتوو دواخراون یان لە چوارچێوەی دەستەواژە و گوتاری گشتیدا هێڵدراونەتەوە.
دەکرێت بڵێین ڕاپۆرتەکە ئەو داواکارییە نەتەوەیی و دیموکراتییانە بەدی ناهێنێت کە بزووتنەوەی سیاسیی کورد خەباتی بۆ کردووە، چ لە ناو پەرلەمان و چ لە دەرەوەیدا. نە باسێکی ڕوون لەسەر زەمانەتی دەستووریی ئاشکرا بۆ ناسنامەی کوردی هەیە، نە چاکسازییەکی ڕیشەیی لە پێکهاتەی دەوڵەتی ناوەندیدا، و نە چارەسەرێکی گشتگیر بۆ دۆسیەی زیندانیانی سیاسی. لەگەڵ ئەوەشدا، گرنگیی ڕاپۆرتەکە لە چوارچێوەی سیاسیی گشتیی تورکیادایە؛ چونکە دانپێدانان بە هەبوونی کورد وەک نەتەوە و "دۆزی کورد" بۆ ماوەیەکی درێژ جێگەی نکۆڵی بووە. تەنیا گواستنەوەی گفتوگۆکە لە لۆژیکی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانەوە بۆ ڕێکاری قانووندانانی پەرلەمانی، بۆ خۆی وەک گۆڕانکارییەکی گرنگ لە ئامرازەکانی بەڕێوەبردنی دۆسیەکە لەلایەن دەوڵەتەوە هەژمار دەکرێت.
لە تورکیایەکدا کە بە شێوەیەکی باو داواکارییەکانی کورد وەک هەڕەشە بۆ سەر یەکپارچەیی دەوڵەت ڕەت دەکرێنەوە، ئەم ڕاپۆرتە وەک هەنگاوێکی تا ڕادەیەک پێشکەوتوو دەردەکەوێت. چونکە پەنجەرەیەک دەکاتەوە، هەرچەندە تەسکیش بێت، بۆ پێناسەکردنەوەی پەیوەندیی نێوان دەوڵەت و هاوڵاتییە کوردەکانی لە چوارچێوەیەکی قانوونیدا، لەبری ئەوەی تەنیا بە ڕوانگەیەکی ئەمنیی ڕووت مامەڵەیان لەگەڵدا بکرێت. هەروەها ئاماژەکان بۆ پێداچوونەوە بە قانوون و ڕێساکاندا بە شێوەیەک کە لەگەڵ پێوەرەکانی دادگای مافی مرۆڤی ئەورووپادا بگونجێت، ڕەنگە ببێتە دەروازەیەک بۆ باشترکردنی ژینگەی ئازادی و مافە سیاسیەکان، تەنانەت ئەگەر ئەم چاکسازییانە بە دانپێدانانی ئاشکراش بە مافەکانی کورددا دەرنەبڕدرێن.
خوێندنەوەی واقیعیانەی ڕاپۆرتەکە نە ئاهەنگگێڕانی دەوێت و نە ڕەتکردنەوەی ڕەها، بەڵکو پێویستی بە تێگەیشتن لە هاوسەنگیی هێز لە نێوخۆی دەوڵەتی تورکیا و ئاڵۆزیی دیمەنە سیاسییەکان هەیە. داواکارییە مێژووییەکانی کورد بەدی نەهاتوون و دانپێدانانی دەستووری هێشتا دوورەدەستە، بەڵام خستنەڕووی پرسی ڕێککەوتن و پێکهاتن لە بەڵگەنامەیەکی فەرمیی پەرلەمانیدا، گۆڕانکاری لە گوتار و ئامرازەکانی چارەسەریدا نیشان دەدات. بۆیە دەتوانرێت ڕاپۆرتەکە وەک هەنگاوێک بەرەو پێشەوە لە دۆخی ئێستای تورکیادا دابنرێت، نەک بازدانێکی جەوهەری بەرەو چارەسەرێکی گشتگیری دۆزی نەتەوەیی کورد لە باکووری کوردستان. ئەمە دەربڕینە لە سەرەتای ڕەوتێکی قانووندانان کە ڕەنگە دەرگا بەڕووی چاکسازیی فراوانتردا بکاتەوە ئەگەر ویستی سیاسی هەبێت، یان لە سنوورە ئەمنییەکەیدا بمێنێتەوە ئەگەر ئەو ویستە ئامادە نەبێت. واتە لە دەرەنجامدا، ڕاپۆرتەکە بەدیهێنانی ڕاستەوخۆی داواکارییەکانی کوردی لەخۆ نەگرتووە، بەڵام ئاماژەیە بۆ گۆڕانکاری لە کەشوهەوای سیاسیی تورکیادا. لە نێوان ئاستی بەرزی داواکارییەکانی کورد و کۆتوبەندەکانی واقیعی تورکیادا، پرسیارەکە بە کراوەیی دەمێنێتەوە: ئایا ئەم هەنگاوە دەبێتە پێشەکییەک بۆ ڕەوتێکی دیموکراتیی قووڵتر، یان تەنیا وێستگەیەکی کاتییە بۆ بەڕێوەبردنی قەیرانێکی درێژخایەن؟
لە ڕوانگەیەکی کوردییەوە، ئەم ڕاپۆرتە پەرلەمانییە وەک تاقیکردنەوەیەک بۆ ئامادەیی ئەنقەرە دەبینرێت تا لە تێڕوانینی ئەمنییەوە بەرەو ڕێککەوتنێکی سیاسیی بەردەوام لەگەڵ پارتی کرێکارانی کوردستان هەنگاو بنێت.
لە کاتێکدا هەریەک لە پارتی داد و گەشەپێدان (AKP) و پارتی بزووتنەوەی نەتەوەیی (MHP) پشتیوانی لەم ڕێڕەوە دەکەن و وەک چوارچێوەیەک بۆ بەهێزکردنی سەقامگیری و یەکپارچەیی دەوڵەت دەیخەنە ڕوو، پارتەکانی ئۆپۆزسیۆن بە دیدی جیاواز مامەڵەی لەگەڵ دەکەن؛ بە جۆرێک پارتی گەلی کۆماری (CHP) هەر جۆرە پشتیوانییەکی بەستووەتەوە بە گەرەنتی قانوونی، چاودێریی فراوانتری پەرلەمان و چاکسازیی گشتی لە مافەکانی مرۆڤ و دیموکراسیدا. لە بەرامبەردا، پارتە نەتەوەپەرستەکانی وەک "پارتی باش" (IYI Party) تێبینیی توندیان هەیە و لە دەرهاویشتە سیاسی و ئەمنییەکانی دەترسن. هاوکات، پارتی یەکسانی و دیموکراسیی گەلان (DEM Party) داوا دەکات پرۆسەکە هاوشانی چاکسازیی دەستووری بێت کە چارەسەری ڕیشەیی بۆ دۆزی کورد بدۆزێتەوە، چونکە سەرکەوتنی پرۆسەکە بەندە بە فراوانکردنی ئازادییەکان و دانپێدانانی دوولایەنە، نەک تەنیا کورتکردنەوەی لە ڕێکاری تەکنیکی و ئەمنیدا.
ئەم وتارە دەربڕی بۆچونی نووسەر خۆیەتی