لە ماوەی چەند مانگی ڕابردوودا، باس لە پرۆسەیەکی نوێی ئاشتی لە تورکیا دەکرێت؛ پرۆسەیەک کە لەلایەن هەندێک وەک دەرفەتێکی مێژوویی بۆ کۆتاییهێنان بە یەکێک لە درێژترین ململانێی ناوخۆیی ناوچەکە دەبینرێت، و لەلایەن هەندێکی تر بە چاوی گومان لێی دەڕوانرێت. ئەم جیاوازییە لە تێڕوانینەکاندا پرسیارێکی بنەڕەتی دەخاتە ڕوو: ئایا مەبەستی ئاشتی، چارەسەری کێشەی کوردە، یان کۆتاییهێنان بە هێز و کاریگەریی کورد؟
بۆ وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارە، پێویستە جیاوازی لەنێوان “کێشەی کورد” و “کێشەی چەکداری” بکرێت. ئەگەر بابەتەکە تەنها بە پەراوێز خستنی چەک و وەستاندنی شەڕ کورت بکرێتەوە، ئەوا ڕەنگە ئارامییەکی کاتی دروست بێت؛ بەڵام ئەگەر هۆکارە سیاسی، یاسایی و کولتوورییەکانی کێشەکە هەر وەک خۆیان بمێننەوە، ئەوا کێشەکە بە شێوەیەکی تر لە ئایندەدا دەردەکەوێتەوە.
کێشەی کورد لە تورکیا تەنها بابەتێکی ئەمنی نییە، بەڵکو بابەت گەلێكی وەك: خاك ، ناسنامە، زمان، کولتوور، بەشداریی سیاسی و هاوبەشی لە دەسەڵاتە. لەبەر ئەوە، هیچ پرۆسەیەکی ئاشتی ناتوانێت بەردەوام بێت ئەگەر ئەم ڕەهەندانەی تێدا نەبینرێت.
لە مێژووی جیهاندا، ئەزموونەکانی ئێرلەندا، ناوچەی باسک لە ئیسپانیا و کۆڵۆمبیا پیشانیان داوە کە ئاشتیی سەرکەوتوو تەنها بە وەستاندنی شەڕ نەهاتووە، بەڵکو بە داننان بە ماف، چاکسازیی یاسایی، و دروستکردنی متمانەی سیاسی هاتووە. هەر بۆیە، پرۆسەی ئاشتی لە تورکیاش دەبێت بە هەمان پێوەر بپێوردرێت.
هەروەها، پێویستە بپرسین: ئایا لە قۆناغی نوێدا لانیكەم ئامادەیی هەیە بۆ داننان بە ناسنامەی کورد، پاراستنی زمانی دایکی، فراوانکردنی مافە مەدەنی و سیاسییەکان و بەشداریی یەکسان لە ژیانی گشتی؟ ئەگەر وەڵامی ئەم پرسیارانە نەخێر بێت، ئەوا ناونانی “ئاشتی” بەس نییە بۆ چارەسەرکردنی بنەڕەتی کێشەکە.
لە هەمان کاتدا، نابێت هەموو هەنگاوێکی دیالۆگ و گفتوگۆ بە نیازی خراپ لێکبدرێتەوە. هەر هەوڵێک بۆ وەستاندنی خوێنڕشتن و چارەسەری سیاسی، ئەگەر بە دڵسۆزی و بە پشتگیریی یاسایی و دەستووری بێت، دەرفەتێکە کە شایەنی پشتیوانی و تاقیکردنەوەیە. بەڵام ئەم پشتیوانییە دەبێت هاوشانی چاودێری و داواکاری بۆ دابینکردنی مافە ڕەواكانی گەلی كورد و مافە بنەڕەتییەکان بێت.
ئاشتیی ڕاستەقینە بریتی نییە لە بێدەنگکردنی دەنگێک، بەڵکو لە گوێگرتن لەو دەنگەیە. هەروەها، سەرکەوتنی هەر پرۆسەیەکی ئاشتی بەوە پێوەندیدارە کە هەموو لایەنەکان هەست بە دادپەروەری، یەکسانی و کرامەتی مرۆڤ وەك یەك بکەن.
لەکۆتاییدا ئەوەی مێژوو فێری کردووین ئەوەیە کە کێشە نەتەوەییەکان بە هێز و تەنها بە چارەسەری ئەمنی کۆتاییان نایەت. چارەسەری بەردەوام تەنها لە ڕێگای دیالۆگ، دادپەروەری، داننان بە مافی گەلێك وەك مافێكی نەتەوەیی و فرەیی و دابینکردنی مافە دەستوورییەکاندا دێت. لەبەر ئەوە، پرسیاری سەرەکی هێشتا هەر ئەوەیە: ئایا پرۆسەی ئاشتی لە تورکیا لەژێرسایەی گورگە بۆرەكاندا كەدژ بە هەموو مافێكی سەرەتایی كوردن دەیەوێت کێشەی کورد چارەسەر بکات، یان تەنها شێوازی بەڕێوەبردنی بگۆڕێت؟ وەڵامی ئەم پرسیارە تەنها لە وتارە سیاسییەکاندا نییە، بەڵکو لە هەنگاوە پراکتیکی و یاساییەکاندا دەردەکەوێت.
ئەم وتارە دەربڕی بۆچونی نووسەر خۆیەتی