پوختە
دروستبوونی هاوپەیمانییەکى بەرگریی هاوبەش لەنێوان سعودیە، تورکیا و پاکستان دەتوانێت یەکێک لە گرنگترین گۆڕانکارییە ستراتیژییەکانی سیستمی ئەمنیی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باشووری ئاسیا بێت.
ئەگەر ئەم هاوپەیمانییە بە شێوەیەکی دياریکراو ماددەیەکی هاوشێوەی ماددەی پێنجی هاوپەیمانى ناتۆ لەخۆبگرێت، واتە هێرشکردنە سەر یەک ئەندام وەک هێرشکردنە سەر هەموو ئەندامەکان دابنرێت، ئەوا دەکرێت سیستمێکی نوێی بەرپەرچدانەوەى ناوچەیی دروست بکات.
بەڵام دەبێت جیاوازییەکە لە نێوان هاوپەیمانیی سیاسی و هاوپەیمانییەکی سەربازیی کارا بزانرێت. تا کاتێک میکانیزمی فەرماندەیی هاوبەش، پلانی ئۆپەراسیۆنی، هێزی هاوبەش و گەرەنتییەکی ڕوون بۆ جێبەجێکردنی پابەندییەکان دروست نەکرێت، ئەم هاوپەیمانییە ناکرێت بە ناتۆیەکی نوێ ناوببرێت.
پاشخان و هۆکاری دروستبوونی هاوپەیمانییەکە
سعودییە لە ساڵانی ڕابردوودا هەوڵی داوە توانای بەرگریی خۆی بەهێز بکات، بەڵام هێشتا کێشەیەکی بنەڕەتی هەیە: سەرمایە و ژێرخانێکی زۆر بەهێز لەگەڵ پێکهاتەیەکی سەربازیی بەراوردکراو بە قەبارەی وڵاتەکە سنووردارە.
تورکیا لە لایەکی ترەوە، یەکێکە لە گەورەترین هێزە سەربازییەکانی ناوچەکە و ئەندامی ناتۆیە. توانای دروستکردنی چەک و تەکنەلۆژیای سەربازی، بەتایبەتی لە بوارەکانی درۆن، مووشەک، سیستمی بەرگریی ئاسمانی و ئۆپەراسیۆنی ناوچەیی هەیە کە دەکرێت بۆ هاوپەیمانەکانی گرنگ بێت.
پاکستانیش تایبەتمەندییەکی جیاوازی هەیە: توانای ناوەکی و ئەزموونی سەربازیی درێژخایەن، لەگەڵ ژمارەیەکی زۆر لە هێزە چالاکەکان.
لەبەر ئەمە، سێ وڵاتەکە بە شێوەیەکی تیۆری دەتوانن سێ جۆر توانای جیاواز پێکەوە کۆبکەنەوە، سەرمایە و توانای دارایی ــ سعودیە، توانای سەربازی و تەکنەلۆژی ــ تورکیا و توانای ناوەکی و پاشخانێکی سەربازی ــ پاکستان. ئەم پێکهاتەیە دەتوانێت بنەمای بەرچەرچدانەوەیەکى نوێ لە ناوچەکە دروست بکات
کاریگەری لەسەر کۆماری ئیسلامیی ئێران
لە ڕوانگەی ستراتیژییەوە، ئێران یەکێکە لەو وڵاتانەی کە زیاترین هەست بە مەترسی لە دروستبوونى ئەم پەیوەندییە دەکات.
ئێران لە ماوەی چەندین دەیەدا ستراتیژییەکی فراوانی بۆ دروستکردنی قووڵایی ستراتیژی لە ناوچەکەدا پەیڕەو کردووە؛ لە عێراق و سوریا و لوبنانەوە تا یەمەن. بەڵام هاوپەیمانییەکی سعودیی ــ تورکی ــ پاکستانی دەتوانێت جۆرێک لە فشارێکی نوێ لەسەر ئەم ستراتیژییە دروست بکات. بەتایبەتی:
یەکەم: سعودییە لە باشووری ئێرانەوە دەبێتە بەشێک لە سیستمێکی بەرگریی هاوبەش.
دووەم: تورکیا لە باکووری ئێران هەیە و نفووزی سیاسی و سەربازیی فراوانی لە ناوچەکەدا هەیە.
سێیەم: پاکستان لە ڕۆژهەڵاتی ئێرانە و پەیوەندییەکی ستراتیژیی بە چین و جیهانی ئیسلامی هەیە.
لە ئەنجامدا، ئێران دەتوانێت هەست بکات کە لە ژینگەیەکی نوێی ئەمنیی ناوچەییدا دەژیت کە لە چەند ئاراستەوە فشاری لەسەر زیاد دەبێت.
ئیسرائیل
کاریگەریی ئەم هاوپەیمانییە لەسەر ئیسرائیل ئاڵۆزترە. لە کورتخایەندا، بەهێزبوونی سعودییە دەتوانێت بۆ ئیسرائیل سوودبەخش بێت، چونکە بەرپەرچدانەوەى بەرامبەر ئێران زیاد دەکات. بەڵام لە درێژخایەندا، بەهێزبوونی تورکیا و پاکستان و دروستبوونی بلۆکێکی سەربازیی ئیسلامی دەتوانێت هاوسەنگی هێزی ناوچەکە بە شێوەیەکی نەخوازراو بۆ ئیسرائیل بگۆڕێت.
لەبەر ئەوە، ئیسرائیل دەتوانێت لەگەڵ پاراستنی پەیوەندییەکانی خۆی لەگەڵ سعودییە، بە چاودێرییەکی زۆر وردەوە سەیری بەهێزبوونی توانای سەربازیی تورکیا و پاکستان بکات.
کاریگەری لەسەر هیندستان
بۆ هیندستان، بەشداریی پاکستان لە هاوپەیمانییەکە گرنگترین خاڵە. هیندستان بە گومانەوە سەیری هەر جۆرە ڕێکخستنێکی نوێ دەکات کە پاکستان تێیدا بتوانێت پشتگیریی دارایی، تەکنەلۆژی و سیاسیی زیاتر بەدەست بهێنێت. ئەگەر سعودییە و تورکیا بتوانن پشتگیرییەکی ستراتیژیی درێژخایەن بۆ پاکستان دابین بکەن، ئەوا دەتوانێت کاریگەرییەکی ناڕاستەوخۆ لەسەر هاوسەنگی هێزی باشووری ئاسیا هەبێت.
بەڵام خاڵێکی گرنگ کە دەبێت دیاری بکرێت ئەوەیە: ئایا ماددەی بەرگریی هاوبەش لە داهاتوودا دەتوانێت بۆ کێشەی پاکستان ــ هیندستانیش جێبەجێ بکرێت یان نا؟ ئەگەر وەڵامەکە بەڵێ بێت، ئەوا قەبارەی ستراتیژیی هاوپەیمانییەکە زۆر گەورەتر دەبێت.
کۆکردنەوەی سێ جۆر هێز
یەکێک لە گرنگترین تایبەتمەندییەکانی ئەم هاوپەیمانییە کۆکردنەوەی سێ جۆر سەرمایەی ستراتیژییە:
سعودیە: توانای داراییی زۆر، ژێرخانی نەوت و ئابووری، توانای کڕینی چەک و تەکنەلۆژی و شوێنێکی جوگرافیی گرنگ.
تورکیا: هێزی سەربازیی گەورە، ئەندامێتی ناتۆ، کۆمپانیا و پیشەسازیی بەرگریی بەهێز، توانای دروستکردنی درۆن و چەکی پێشکەوتوو و ئەزموونی ئۆپەراسیۆنی ناوچەیی.
پاکستان: توانای ناوەکی، هێزی سەربازیی گەورە، ئەزموونی جەنگ و بەرگری و شوێنی جوگرافیی ستراتیژی لە نێوان ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باشووری ئاسیا.
کۆکردنەوەی ئەم توانایانە دەتوانێت هاوپەیمانییەکە بکاتە یەکێک لە گرنگترین بلۆکە ئەمنییەکان لە جیهانی ئیسلامدا.
بەڵام ئایا ناتۆی ئیسلامی بەڕاستی دروست بووە؟
لە ڕوانگەی زانستی و ستراتیژییەوە، پێویستە لە بەکارهێنانی ناوی ناتۆی ئیسلامی وریابین. ناتۆ تەنها هاوپەیمانییەکى سیاسی نییە؛ بەڵکو سیستمێکی تەواوی فەرماندەیی هاوبەش، پلانی بەرگریی هاوبەش، سیستمی هەواڵگری، پشتیوانیی لۆجستیکی، هێزی هاوبەش، ستانداردە سەربازییە هاوبەشەکان، مانۆڕی سەربازیی بەردەوام و میکانیزمی ڕوونی جێبەجێکردنی ماددەی بەرگریی هاوبەشى هەیە.
لەبەر ئەوە، تا ئەو کاتەی ئەم دامەزراوە و میکانیزمانە دروست نەکرێن، باشترە ئەم پەیوەندییە بە ناوی بلۆکی بەرگریی نوێ یان هاوپەیمانیی بەرگریی سێلایەن باس بکرێت، نەک ناتۆی ئیسلامی.
کاریگەرییەکانی بۆ هەرێمی کوردستان
بۆ هەرێمی کوردستان، گۆڕانی هاوسەنگی هێزی نێوان تورکیا، ئێران، عێراق و سعودییە گرنگییەکی تایبەتی هەیە.
هەرێم لە ناوچەیەکی ژئۆستراتیژیی هەستیاردا هەڵکەوتووە و هەر گۆڕانکارییەکی گەورە لە پەیوەندییەکانی تورکیا و ئێران دەتوانێت کاریگەریی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆی لەسەر هەرێم هەبێت.
ئەگەر هاوپەیمانییەکە ببێتە هۆی زیادبوونی کێبڕکێی تورکیا ــ ئێران، هەرێمی کوردستان دەتوانێت ببێتە یەکێک لە ناوچە هەستیارەکانی ئەم کێبڕکێیە.
لە هەمان کاتدا، ئەگەر تورکیا زیاتر بچێتە ناو ڕێکخستنە ئەمنییە ناوچەییەکان، پەیوەندییەکانی لەگەڵ عێراق و هەرێمی کوردستان دەتوانێت گرنگیی زیاتر بەدەست بهێنێت.
هەڵسەنگاندنی کۆتایی
هاوپەیمانیی سعودییە ــ تورکیا ــ پاکستان، ئەگەر بە شێوەیەکی دیاریکراو و درێژخایەن جێبەجێ بکرێت، دەتوانێت یەکێک لە گرنگترین گۆڕانکارییەکان لە نەخشەی ئەمنیی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باشووری ئاسیا بێت.
هێزی داراییی سعودیە، توانای سەربازی و تەکنەلۆژیی تورکیا و توانای ناوەکی پاکستان، لە ڕووی تیۆرییەوە کۆمەڵێک توخم پێکەوە دەبەستێتەوە کە دەتوانێت تواناى بەرپەرچدانەوەیەکى بەهێز دروست بکات.
بەڵام مەترسییە سەرەکییەکە بۆ ئێران تەنها لە ژمارەی تانک و فڕۆکە و مووشەکەکاندا نییە؛ بەڵکو لە گۆڕانی سیستمی هاوسەنگیی هێز و دروستبوونی بلۆکێکی نوێی ئەمنی لە دەوری ئێراندایە.
لە هەمان کاتدا، ئەم هاوپەیمانییە هێشتا لە قۆناغی سەرەتاییی خۆیدایە و توانای ئەوەی نییە ببێت بە ناتۆیەکی نوێ بۆ جیهانی ئیسلام.
خاڵی سەرەکی بۆ چاودێریکردن لە داهاتوودا ئەوەیە: ئایا ئەم هاوپەیمانییە لە قۆناغی هاوکاریی سیاسی دەچێتە قۆناغی فەرماندەیی و ئۆپەراسیۆنی هاوبەش؟
ئەگەر وەڵامی ئەم پرسیارە بەڵێ بێت، ئەوا دەتوانرێت بەڕاستی باس لە دروستبوونی بلۆکێکی نوێی هێز لە جیهانی ئیسلام و گۆڕانی بنەڕەتیی هاوسەنگیی هێز لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بکرێت.
ئەم وتارە دەربڕی بۆچونی نووسەر خۆیەتی