ئەحمەد ستار

کاتێک باس لە دەوڵەتبوون دەکەین، زۆرجار چاومان لە سنوور، خاک، حکومەت و دامەزراوە سیاسییەکان دەبێت؛ بەڵام پێش ئەوەی دەوڵەت لەسەر نەخشە دروست بێت، هەندێک شت لە ناخی کۆمەڵگادا دروست دەبن کە مرۆڤەکان بە یەکەوە دەبەستن. زمان یەکێکە لە گرنگترین ئەو بەستەرە. چونکە زمان تەنها وشە و دەنگ نییە؛ بیرکردنەوە، بیرەوەری، مێژوو و شێوازی تێگەیشتنە لە جیهان. نەتەوەیەک بە زمانەکەی خۆی مێژووی خۆی دەگێڕێتەوە، چیرۆکەکانی بۆ نەوەی داهاتوو دەگوازێتەوە و هەستی ئەوە دروست دەکات کە «ئێمە» بوونێکی هاوبەشمان هەیە. بەڵام ئەمە پرسیارێکی گرنگ لەبەردەممان دادەنێت: ئایا زمانێکی نەتەوەیی و یەکگرتوو دەتوانێت ببێتە یەکێک لە بنەماکانی داواکاریی دەوڵەتبوون؟ بە دڵنیاییەوە، زمان بە تەنیا دەوڵەت دروست ناکات و ناتوانێت جێگای خاک، دامەزراوە و توانای سیاسی بگرێتەوە؛ بەڵام ئەمەش نابێت وامان لێ بکات گرنگیی زمان بە کەم ببینین. دەوڵەت تەنها دامەزراوە و سنوور نییە؛ لە پشت ئەو دامەزراوانەدا کۆمەڵێک مرۆڤ هەیە کە هەست بە هاوبەشییەکی نەتەوەیی دەکەن، و زمان دەتوانێت یەکێک لەو بنەمایانە بێت کە ئەو هەستی هاوبەشییە پێکەوە گرێدەدات. ئەگەر بگەڕێینەوە بۆ مێژووی نەتەوەکان، دەبینین کە زمان لە زۆر شوێن تەنها ناسنامەیەکی کولتووری نەبووە؛ بەڵکو بووەتە بەشێک لە خەباتی سیاسی بۆ ناسینەوە و خۆبەڕێوەبردن. کاتێک نەتەوەیەک زمانەکەی خۆی لە خوێندن، دامەزراوەکان، میدیا و ژیانی گشتی بەکار دەهێنێت، زمان لە شتێکی تایبەتی و کەسییەوە دەگۆڕێت بۆ بەشێک لە ژیانی گشتی و سیاسیی کۆمەڵگا. لەوێوەیە کە زمان دەبێتە هێز؛ نەک تەنها بۆ قسەکردن، بەڵکو بۆ بوون و خۆ ناساندن . لە کوردستاندا، ئەم بابەتە مانایەکی تایبەتی هەیە. زمانی کوردی لەگەڵ هەموو جیاوازییە شێوەزاری و ڕێنووسیەکانی، بەشێکی سەرەکیی ناسنامەی کوردە. بەڵام پاراستنی زمان تەنها ئەوە نییە کە بە کوردی قسە بکەین. ئەگەر زمانەکەمان تەنها لە ماڵ و گفتوگۆی ڕۆژانەدا بمێنێتەوە و لە زانکۆ، دامەزراوە، زانست، یاسا، تەکنەلۆجیا و بەڕێوەبردندا نەبێت، ئەوا بەشێک لە توانای خۆی لەدەست دەدات. زمان کاتێک بەهێزە کە بتوانێت ژیانی سەردەمەکەی خۆی بەڕێوە ببات و بتوانێت بۆ زانست و بیرکردنەوە و دامەزراوە و داهاتوو زمانێکی زیندوو بێت. لەبەر ئەوە، پێویستە لە پرسیاری «ئایا زمان دەتوانێت دەوڵەت دروست بکات؟» کەمێک دوور بکەوینەوە و پرسیارێکی قووڵتر بکەین: «ئایا نەتەوەیەک کە زمانێکی هاوبەشی هەیە و بە زمانەکەی خۆی بیر دەکاتەوە، دەتوانێت لەسەر ئەو ناسنامەیە خواستی سیاسیی خۆی بۆ داهاتوو بنیات بنێت؟» بە باوەڕی من، وەڵامەکە دەتوانێت بەڵێ بێت؛ بەڵام بە مەرجێک: زمان لە سنووری هەست و شانازییەوە بگوازینەوە بۆ بواری کار و دامەزراوە و بەرهەمهێنانی زانست و بیرکردنەوە. لە کۆتاییدا، زمان بە تەنیا هۆکاری دەوڵەتبوون نییە، بەڵام دەتوانێت یەکێک لەو بنەمایانە بێت کە ناسنامەی نەتەوەیی لەسەر دەوەستێت. دەوڵەت لە خاک و دامەزراوە و دەسەڵات پێک دێت، بەڵام نەتەوە پێش هەموو شتێک لە هەستی هاوبەش و بیرەوەری و زماندا خۆی دەبینێتەوە. بۆیە زمان ئەگەر بپارێزرێت، پەرەی پێ بدرێت و بتوانێت لەگەڵ پێویستییەکانی سەردەمدا بگونجێت، تەنها پاراستنی وشە و دەنگ نییە؛ پاراستنی بەشێکە لە بوونی خۆمان و توانامان بۆ دیاریکردنی داهاتووی خۆمان.

ئەم وتارە دەربڕی بۆچونی نووسەر خۆیەتی