حەکیم عەبدوالکریم

لەمێژوی ئازارەوە بۆ بونیادنانی متمانەو هاوبەشی

1ـ نەتەوە؛ هاوبەشیی ڕابردوو و ئیرادەی هاوبەشیی ئێستا:
کاتێک باس لە نەتەوە دەکەین، پێویستە دوو ڕەهەندی سەرەکی لەبەرچاو بگرین کە لە ڕاستیدا تەواوکەری یەکترن و ڕۆحی نەتەوە پێک دەهێنن: یەکەمیان ڕابردووە و دووەمیان ئێستایە.

ڕابردوو بریتییە لە پاشخانێکی دەوڵەمەند لە میرات، کەلتوور، بیرەوەری، خۆڕاگری و قوربانیدان؛ بەڵام ئێستا ئەو ئیرادەیەیە کە مرۆڤەکان لەسەر پێکەوەژیان، هاوبەشی و دروستکردنی داهاتوویەکی هاوبەش کۆ دەکاتەوە. واتە نەتەوە تەنها بە میراتی ڕابردوو ناسنامەی خۆی ناپارێزێت، بەڵکو بەو توانایەش دەناسێنرێت کە ئەو میراتە بەهای پێ بدات و لە خزمەتی ژیانی هاوبەشیی ئێستادا بەکاری بهێنێت.

هەروەک چۆن هەر تاکێک بەرهەمی ژیان و ئەزموونەکانی خۆیەتی، نەتەوەش بەرهەمی مێژوویەکی دوورودرێژە لە خەبات، هەوڵ، قوربانیدان و ئەزموونی نەوەکانی پێشوو. بۆیە، یادەوەریی سەروەرییە هاوبەشەکان و تێکۆشانی نەوەکانی ڕابردوو دەبنە بەشێک لەو سەرمایە کۆمەڵایەتییەی کە بیری نەتەوەیی لەسەر بنیات دەنرێت.

لەبەر ئەوە، پاراستنی یادەوەریی هاوبەش، زیندوو ڕاگرتنی شانازییەکانی مێژوو و دروستکردنی ئیرادەیەکی هاوبەش بۆ داهاتوو، دەبێتە ئەرکێکی بەردەوامی تاکەکانی کۆمەڵگا.

2ـ ئازاری هاوبەش‌و ڕۆڵی یادەوەریی لەیەکگرتنی نەتەوەدا
ئەندامانی نەتەوە لە ڕابردوودا تەنها خۆشی و سەرکەوتنیان هاوبەش نەبووە، بەڵکو ئازار، شکست، ستەم و هیواش پێکەوەیان ئەزموون کردووە. مێژوو نیشانی داوە کە زۆرجار ئازارە هاوبەشەکان کاریگەرییەکی قووڵتر لەسەر یەکگرتنی کۆمەڵگا هەبووە لە چێژ و شادییە هاوبەشەکان.

بیرمەندی فەڕەنسی، ئێرنست ڕینان، لە باسە بەناوبانگەکەیدا سەبارەت بە نەتەوە، جەخت لە گرنگیی یادەوەریی ڕابردوو و ئیرادەی هاوبەش بۆ بەردەوامیی پێکەوەژیان دەکاتەوە. لە ڕوانگەی ئەودا، نەتەوە تەنها بە هاوبەشیی ڕەچەڵەک، زمان یان ئایین دروست نابێت؛ بەڵکو بە هاوبەشیی مێژوو و خواستی بەردەوامبوون لە ژیانی هاوبەش پێک دێت.

ئازارە مێژووییەکان، ئەگەر بە شێوەیەکی دروست تێبگەین و لە یادەوەریی کۆمەڵایەتیدا بیانپارێزین، دەتوانن ببنە هۆی بەرپرسیارییەتییەکی هاوبەش بۆ ڕێگریکردن لە دووبارەبوونەوەی تراژیدیای مێژوو، بەڵام یادەوەریی ئازار نابێت ببێتە هۆی بەرهەمهێنانەوەی ڕق و دووبەرەکی؛ پێویستە ببێتە بنەمای دادپەروەری، دانپێدانان بە هەڵەکانی ڕابردوو و دروستکردنی پەیوەندییەکی نوێ لە نێوان پێکهاتەکانی کۆمەڵگا.

لەو ڕوانگەیەوە، وتەی ڕینان کە نەتەوە «ڕاپرسییەکی ڕۆژانەیە»، مانایەکی گرنگ و سیاسی و کۆمەڵایەتی وەردەگرێت: نەتەوە تەنها بە ڕابردوو ناژی، بەڵکو هەموو ڕۆژێک دەبێت بە کردار و ویستی پێکەوەژیان، بوونی خۆی نوێ بکاتەوە.

3ـ ئێزدییەکان؛ مێژوویەک لەخۆڕاگریی‌و یادەوەریی تاڵ
ئەگەر ئەم بنەمایە لەسەر بارودۆخی ئێزیدییەکان جێبەجێ بکەین، دەبینین کە ئەوان یەکێکن لەو پێکهاتانەی کوردستان کە مێژوویان بە ئازار، قڕکردن، ئاوارەیی و هەوڵی سڕینەوەی ناسنامەیان پڕە.

لەمێژووی ئێزیدییەکاندا، هێرش و قڕکردنە جیاوازەکان بە ناوی «فەرمان» ناسراون و لە یادەوەریی کۆمەڵایەتیی ئەواندا شوێنێکی قووڵیان هەیە. بەڵام گرنگە ئەوەش بزانین کە هەموو ئەو ڕووداوانە بە هۆکار و بارودۆخی مێژوویی جیاواز ڕوویداون و پێویستە هەر کامەیان بە لێکۆڵینەوەی مێژوویی و بەڵگەوە هەڵبسەنگێندرێت.

بەشێک لەو تاوان و ستەمانە لە سەردەمی دەسەڵات و ئیمپراتۆریی عوسمانیدا ڕوویداون و لە هەندێک قۆناغدا فەرماندە و دەسەڵاتدارانی کوردیش بەشدار بوون یان هاوکارییان کردووە. ئەم ڕاستییە مێژووییە نابێت بشاردرێتەوە، بەڵام نابێت بکرێتە بنەمای تاوانبارکردنی هەموو گەلێک یان هەموو کوردێکیش.

پرسەکە لێرەدا ئەوەیە کە چۆن دەکرێت لە ڕابردووی پڕ لە ئازار فێر ببین، بەبێ ئەوەی لەسەر بنەمای ئایین، ناسنامە یان ڕەچەڵەک، دووبارە جیاوازی و دووبەرەکی دروست بکەین.

ئێزدییەکان لەگەڵ هەموو ئەو ستەم و قڕکردنانەدا، ناسنامەی ئایینی و کەلتووریی خۆیان پاراستووە. لە هەمان کاتدا، بەشێکی گرنگ لە مێژوویان وەک بەشێک لە مێژووی کوردستان و گەلی کورد درێژەی هەبووە.

ئەوەی گرنگە، ئەوەیە کە ناسنامەی ئایینیی ئێزیدییەکان و ناسنامەی نەتەوەیی کوردییان نابێت بەرامبەر یەکتر دابنرێن. مرۆڤ دەتوانێت بە هەمان کات خاوەنی ناسنامەی ئایینی و نەتەوەیی خۆی بێت، بەبێ ئەوەی یەکێکیان لە پێناوی ئەوی دیکەدا لەدەست بدات.

4ـ کێشەی متمانە؛ کاتێک دەسەڵاتی کوردی نەتوانیی پارێزگاریی لەئێزدییەکان بکات
بۆ تێگەیشتن لە پەیوەندیی نێوان ئێزیدییەکان و دەسەڵاتی سیاسیی کورد، تەنها باسکردنی هاوبەشیی مێژوویی و کەلتووری بەس نییە. پێویستە ئەو پرسیارەش بکەین کە بۆچی لە هەندێک قۆناغی مێژوودا، دەسەڵات و دامەزراوە سیاسییە کوردییەکان نەیانتوانیوە پارێزگارییەکی پێویست لە ئێزیدییەکان و مافەکانیان بکەن.

ئەم پرسیارە بە تایبەتی لەبەر ئەوە گرنگە کە ئێزیدییەکان، لەگەڵ ئەوەی بەشێکی ڕەسەنی کۆمەڵگای کوردستانن، لە هەندێک قۆناغدا بەهۆی جیاوازیی ئایینییەوە ڕووبەڕووی هەڵوێستی جیاکارانە و ستەم بوونەتەوە.

کێشەکە تەنها لە ئاستی هەڵوێستی تاکەکاندا نییە، بەڵکو پەیوەندی بە شێوازی حوکمڕانی، عەقیدەی سیاسی و سەربازی، تێگەیشتن لە فرەیی و توانای دامەزراوەکان بۆ پاراستنی مافەکانی هەموو پێکهاتەکانەوە هەیە.

ئەگەر دەسەڵاتێک خۆی بە دەسەڵاتی گەلێک بزانێت، بەڵام نەتوانێت پارێزگاری لە ماف و ژیانی هەموو پێکهاتەکانی ئەو گەلە بکات، ئەوا متمانەی کۆمەڵایەتی لاواز دەبێت.

بۆیە، ئەوەی لە پەیوەندیی نێوان کورد و ئێزیدییەکاندا گرنگە، دانپێدانان بە مێژووی هاوبەش لەگەڵ دانپێدانان بە شکست و کەموکوڕییەکانی دەسەڵاتە سیاسییەکان پێکەوە بێت. متمانە بە دروشم دروست نابێت؛ بە کردار، پاراستنی ماف و پابەندبوون بە بەرپرسیارییەتی دروست دەبێت.

5ـ شنگال 2014؛ خاڵێکی وەرچەرخان لەمێژوی ئێزدییەکان
هێرشی داعش بۆ سەر شنگال لە 3ی ئابی 2014، یەکێکبوو لەتاوانە هەرە ترسناکەکانی سەردەمی هاوچەرخ. ئەم هێرشە بووە هۆی کوشتن، بارمتەگرتن، ئاوارەکردن، بەکۆیلەکردنی ژنان و کچان و منداڵان و هەوڵی لەناوبردنی ناسنامەی ئایینی و کۆمەڵایەتیی ئێزدییەکان، ئەم تاوانانە لە لایەن ڕێکخراوی تیرۆریستی داعشەوە ئەنجام دران و دواتر لە ئاستی نێودەوڵەتیدا وەک جینۆساید ناسێنران، بەڵام تراژیدیای شەنگال تەنها ڕووداوێکی سەربازی نەبوو؛ خاڵێکی وەرچەرخان بوو لە تێگەیشتنی بەشێک لە ئێزیدییەکان بۆ ناسنامە، پاراستنی خۆیان و پەیوەندییان بە دەسەڵاتە سیاسییەکان.

یەکێک لە پرسیارە هەرە گرنگەکانی ئەو کاتە ئەوە بوو: چۆن دەکرێت ناوچەیەک کە پێشتر هێزی پێشمەرگەی تێدا بوو، بەو خێراییە ڕووبەڕووی هێرشی داعش ببێتەوە و ژیانی خەڵکەکەی بخاتە مەترسییەوە؟

بەشێک لە ڕەخنە و گلەییەکان لەوەوە سەرچاوە دەگرن کە پێشمەرگە لە کاتی هێرشی داعشدا پاشەکشەی کرد و ژمارەیەکی زۆر لە هاووڵاتیانی شەنگال بێ پاراستن مایەوە. لە ڕوانگەی ئێزیدییە زەرەرمەندەکانەوە، ئەمە پرسیارێکی ڕەوا و هەستیارە، چونکە پەیوەندیی ڕاستەوخۆی بە متمانە بە دەسەڵات و هێزە پارێزەرەکانەوە هەیە.

بۆ وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارە، پێویستە لێکۆڵینەوەیەکی ورد لە بڕیارە سەربازییەکان، زانیارییەکانی پێش هێرش، هۆکارەکانی پاشەکشە و بەرپرسیارییەتیی لایەنە پەیوەندیدارەکان بکرێت. بەڵام، سەرباری هەر لێکدانەوەیەک، ئەنجامی کۆمەڵایەتیی ئەو ڕووداوە ڕوونە: بەشێک لە ئێزیدییەکان متمانەیان بە توانای دەسەڵاتە کوردییەکان بۆ پاراستنیان لە قەیراندا بە شێوەیەکی قووڵ لەدەست دا.

6ـ ڕۆڵی هێزەکانی PKK و گۆڕانی تێگەیشتنی ئێزدییەکان لەپاراستنی خۆیان
لەکاتی هێرشی داعش بۆسەر شنگال، هێزەکانی پەیوەندیدار بەپارتی کرێکارانی کوردستانPKK و یەکینەکانی پاراستنی شنگال ڕۆڵیان لە کردنەوەی ڕێگای دەرچوون و پاراستنی ژمارەیەک لە هاووڵاتیاندا هەبوو. ئەم ڕۆڵە لە یادەوەریی بەشێک لە ئێزیدییەکاندا شوێنێکی گرنگی هەیە. بۆ ئەوان، ئەوە تەنها یارمەتییەکی سەربازی نەبوو، بەڵکو ئەزموونێک بوو کە کاریگەریی لەسەر تێگەیشتنیان بۆ مانەوە، پاراستنی خۆیان و پەیوەندییان بە هێزە سیاسییەکان هەبوو.

لەوێوە، بیرۆکەی خاوەندارێتیی خۆپاراستن و بەشداریکردنی ڕاستەوخۆ لە پاراستنی ناوچەکە گەشەی کرد. بەشێک لە ئێزیدییەکان بەو ئەنجامە گەیشتن کە ناتوانن تەنها پشت بە بەڵێنی دەسەڵاتەکان ببەستن، بەڵکو دەبێت لە پاراستنی ژیان، ناسنامە و مافەکانی خۆیاندا ڕۆڵی خۆیان هەبێت، بەڵام ئەم ئەزموونەش پێویستی بە لێکدانەوەیەکی سیاسیی هاوسەنگ هەیە. پاراستنی ئێزیدییەکان نابێت ببێتە بابەتی کێبڕکێی هێزە سیاسییەکان، بەڵکو دەبێت ببێتە ئەرکێکی هاوبەش لە چوارچێوەی پاراستنی مافەکانی هاووڵاتیان و ڕێگریکردن لە دووبارەبوونەوەی جینۆساید.

7ـ دوای شنگال؛ لەپێویستیی متمانەسازیی بۆ کێشەی دەسەڵات
لە دوای ڕزگارکردنی شەنگال لە داعش، چاوەڕوانیی ئەوە دەکرا کە حکومەتی هەرێمی کوردستان و حکومەتی عێراق بە هاوکارییەوە هەوڵ بدەن متمانەی لەدەستچووی ئێزیدییەکان بگەڕێننەوە، ژێرخانی ناوچەکە  ئاوەدان  بەکنەوەوو مەرجەکانی گەڕانەوەی ئاوارەکان دابین بکەن، بەڵام ناکۆکییە سیاسی و سەربازییەکان، کێشەی دەسەڵات و ملمـلانێی نێوان لایەنە ناوخۆیی و دەرەکییەکان، بارودۆخی شەنگالیان ئاڵۆزتر کرد، لە هەندێک قۆناغدا، لەبری ئەوەی پێشینەیی بە گەڕانەوەی ئاوارەکان، چارەسەرکردنی کێشەی موڵک و ماڵ، دادپەروەری بۆ قوربانیان و پاراستنی مافەکانی ئێزیدییەکان بدرێت، شەنگال بووە مەیدانی ملمـلانێی سیاسی و سەربازی.

ڕێککەوتنە سیاسییەکانیش کە پەیوەندییان بە داهاتووی شەنگالەوە هەبوو، لە نێوان بەغدا و هەولێر و لایەنەکانی دیکەدا، بەشێک لە ئێزیدییەکان بە نیگەرانییەوە وەریان گرتووە؛ بە تایبەتی کاتێک هەستیان کردووە کە بڕیارەکان بەبێ بەشداریی ڕاستەقینەی خۆیان دەگیرێن. لە ڕوانگەی ئەوانەوە، پرسی شەنگال نابێت تەنها بە کێشەی دەسەڵات و ئیدارەکردن کورت بکرێتەوە، چونکە لە پێش هەر شتێکەوە پرسی ژیان، ناسنامە، ئاسایش و مافی چارەنووسی خەڵکەکەیەتی، هەر بۆیە، هەر پلانێک بۆ داهاتووی شەنگال دەبێت لەسەر بنەمای بەشداریی ڕاستەقینەی خەڵکی ناوچەکە، ڕەزامەندییان، پاراستنی مافە بنەڕەتییەکانیان و دابینکردنی ئاسایشیان دابمەزرێت.

8ـ شنگال‌و پرسی یەکگرتنی کورد؛ ئایا متمانە بەدروشم دەگەڕێتەوە؟
یەکێک لە پرسیارە بنەڕەتییەکانی ئەمڕۆ ئەوەیە: بۆچی ئێزیدییەکان دەبێت جارێکی دیکە متمانە بە دەسەڵاتێک بکەن کە لە کاتی قەیراندا، لە دیدی ئەوانەوە، نەیتوانیوە بە ئەرکی پاراستنیان بە تەواوی هەستێت؟

بەشێک لە سەرکردە و نوێنەرانی ئێزیدی، لە هەڵسەنگاندنی ئەزموونی شەنگالدا، جەخت لەوە دەکەنەوە کە پێشتر لە کاتە هەستیارەکاندا چاوەڕوانییان لە پێشمەرگە و دەسەڵاتی هەرێمی کوردستان هەبووە، بەڵام پاشەکشە و نەبوونی پاراستنی پێویست لەو کاتانەدا بووەتە هۆی لاوازبوونی متمانە.

ئەم هەڵوێستە دەبێت بە وردی گوێی لێ بگیرێت، نەک بە گلەیییەکی ئاسایی یان ناکۆکییەکی سیاسی مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت. چونکە متمانەی لەدەستچوو بە بانگەواز و دروشمی یەکڕیزی بە تەنها ناگەڕێتەوە؛ بەڵکو پێویستی بە دانپێدانان، کردار و گۆڕانکارییەکی ڕاستەقینە هەیە.

لە هەمان کاتدا، پێویستە جیاوازی لە نێوان هەڵوێستی دەسەڵات و دامەزراوە سیاسییەکان لە قۆناغە جیاوازەکاندا و هەموو کۆمەڵگای کوردی بکرێت. نابێت بەرپرسیارییەتیی بڕیارێکی سیاسی یان سەربازی بخرێتە سەر شانی هەموو گەلێک.

ئەگەر ئێمە وەک کورد بانگەشەی یەکگرتنی نەتەوەیی دەکەین، پێویستە ئەو یەکگرتنە لە ڕێگەی دانپێدانان بە ماف و ناسنامەی هەموو پێکهاتەکان و ڕێزگرتن لە ئەزموونیانەوە دەستپێبکات، یەکگرتنی نەتەوەیی ئەوە نییە کە هەمووان بە یەک شێوە بیر بکەنەوە یان هەمان هەڵوێستی سیاسییان هەبێت؛ بەڵکو ئەوەیە کە هەمووان لە ماف، کەرامەت، ئاسایش و داهاتوویەکی هاوبەشدا خۆیان بەشدار و پارێزراو ببینن.

9ـ شنگال لەنێوان واقیعی دەوڵەت‌و مافی خۆپاراستندا
لە ئێستادا، یەکێک لە بابەتە هەستیارەکانی پەیوەندیدار بە شەنگال، پرسی ڕۆڵی هێزە ناوخۆییەکان و پەیوەندییان بە دامەزراوە فەرمییەکانی دەوڵەتی عێراقەوەیە. فشارە نێودەوڵەتییەکان بۆ یەکخستنی هێزە چەکدارەکان لە ژێر فەرماندەیی دامەزراوە فەرمییەکاندا، کێشەیەکی سیاسی و ئەمنیی گرنگە کە دەتوانێت کاریگەریی لەسەر داهاتووی شەنگال هەبێت.

بۆ ئێزیدییەکان، ئەم پرۆسەیە تەنها بابەتێکی یاسایی یان سەربازی نییە؛ بەڵکو بە ڕاستەوخۆیی پەیوەندی بە پرسی متمانە، ئاسایش و ترسی دووبارەبوونەوەی تراژیدیای 2014 هەیە، لەڕاستیدا، دوو پێویستیی گرنگ لێرەدا هەن: یەکەم، پێویستیی ڕێکخستنی ئاسایش و دەسەڵاتی یاسایی لە چوارچێوەی دامەزراوە فەرمییەکان؛ دووەم، پێویستیی دڵنیابوون لەوەی کە ئەم پرۆسەیە مافی خەڵکی شەنگال بۆ پاراستنی ژیان، ناسنامە و ناوچەکەیان لە مەترسیدا ناخات.

ئەم دوو پێویستییە نابێت وەک دوو دژبەری یەکتر ببینرێن. دەوڵەتێکی سەرکەوتوو ئەوە نییە کە تەنها توانای کۆنترۆڵکردنی هێزەکان هەبێت؛ بەڵکو دەبێت بتوانێت متمانەی هاووڵاتیان بەدەست بهێنێت و دڵنیاییان پێ بدات کە پاراستنیان ئەرکێکی جددی و نەگۆڕییە. هەر بۆیە، چارەسەری پرسی شەنگال نابێت بە بڕیاری سەربازی یان فشار لەسەر پێکهاتەکانی ناوچەکە سنووردار بکرێت. پێویستە گفتوگۆیەکی سیاسیی فراوان، بەشداریی ڕاستەقینەی ئێزیدییەکان، پاراستنی مافە دەستوورییەکان و ڕێکارە کاریگەرەکانی دڵنیایی بۆ نەهێشتنەوەی تراژیدیای مێژوویی لەخۆ بگرێت.

10ـ ئەرکی ئەمڕۆی کورد؛ دروستکردنی یادەوەرییەکی هاوبەش
ئەگەر لە سەرەتادا وەک ئاماژەیەک بۆ بیری نەتەوەیی باسمان لە ڕابردوو و ئێستا کرد، شەنگال نموونەیەکی ڕوونە بۆ ئەوەی کە نەتەوەبوون بە تەنها لە شانازی بە مێژوو دروست نابێت؛ بەڵکو پێویستی بە بەرپرسیارییەتییەکی ڕاستەقینە لە بەرامبەر ئەو کەسانەش هەیە کە ئازاری هاوبەشیان چەشتووە.

ئێمەی کورد، ئەگەر دەمانەوێت یەکگرتنی نەتەوەیی لە ئاستی دروشمەوە بگوازینەوە بۆ واقیعی سیاسی و کۆمەڵایەتی، دەبێت یادەوەریی ئێزیدییەکان و ئازارەکانی شەنگال بە بەشێکی گرنگ لە یادەوەریی هاوبەشی خۆمان بزانین. ئەمە بەو مانایە نییە کە ئازاری ئێزیدییەکان دەبێت لە ئازاری پێکهاتەکانی دیکەی کوردستان جیا بکرێتەوە؛ بەڵکو دەبێت وەک بەشێک لە مێژووی فراوانتری خەبات، ستەم و خۆڕاگریی خەڵکی کوردستان تێی بگەین.

پێویستە کەلتوور، ئایین، شوێنە پیرۆزەکان و مافە تایبەتەکانی ئێزیدییەکان بپارێزرێن؛ قوربانیانی جینۆساید دادپەروەرییان بۆ دابین بکرێت؛ ژنان و کچانی ڕزگاربوو پشتگیریی پێویستیان وەربگرن؛ ئاوارەکان بتوانن بە ئاسایش بگەڕێنەوە؛ و خەڵکی شەنگال لە بڕیارەکانی پەیوەندیدار بە داهاتووی ناوچەکەیاندا بەشداربن. لەهەمانکاتدا، دەبێت ڕاستگۆیانە لەهەڵەو کەموکوڕییەکانی ڕابردوو بڕوانین، هیچ نەتەوەیەک بە شاردنەوەی هەڵەکانی دەسەڵاتدارانی خۆی بەهێز نابێت؛ بەڵکو بە دانپێدانان، لێکۆڵینەوە و ڕێگریکردن لە دووبارەبوونەوەی ئەو هەڵانە بەهێز دەبێت.

کۆتایی: شنگال، تاقیکردنەوەی ڕاستەقینەی یەکڕیزیی نەتەوەیی
ئەزموونی شەنگال نیشانی دا کە ناسنامەی هاوبەش بە تەنها بۆ پاراستنی ژیان و متمانە بەس نییە. پێویستە ئەو ناسنامەیە لە ڕێگەی دامەزراوەی دادپەروەر، سیاسییەتی بەرپرسیارانە و کردارێکی ڕاستەقینە بۆ پاراستنی هەموو پێکهاتەکانەوە بەهێز بکرێت.

ئێزدییەکان، بە مێژووی خۆڕاگری و پاراستنی ناسنامەیان، بەشێکی گرنگن لە کەلتوور و مێژووی کوردستان. بەڵام پاراستنی ئەم پەیوەندییە نابێت تەنها بە پشتبەستن بە ڕابردوو بێت؛ دەبێت لە ئێستادا بە کردار و بەڵگە بسەلمێندرێت.

ئەگەر ئێمە دەمانەوێت ئازارە هاوبەشەکان ببنە بنەمای یەکڕیزی، دەبێت ئەو ئازارانە لە یادەوەریدا بپارێزین، لە هەڵەکان فێر ببین و بەرپرسیارییەتیی پاراستنی ژیان و مافی هەموو پێکهاتەکان بە ئەرکی هاوبەشی خۆمان بزانین.

یەکگرتنی نەتەوەیی بەوە ناپێورێت کە چەند جار ناوی یەکبوون دەهێنین، بەڵکو بەوە پێوراوە کە لە کاتی مەترسیدا چۆن لە یەکتر دەپارێزین و لە کاتی بڕیارداندا چەند بە ماف و ویستی یەکتر ڕێز دەگرین.

شنگال تەنها یادەوەرییەکی تاڵ لە ڕابردووی ئێزیدییەکان نییە؛ بەڵکو تاقیکردنەوەیەکی مێژووییە بۆ هەموو ئەو هێز و لایەنە کوردییانەی کە بانگەشەی یەکڕیزی و هاوبەشیی نەتەوەیی دەکەن.

ئەگەر یادەوەریی شەنگال نەبێتە بنەمای متمانە، دادپەروەری و بەرپرسیارییەتیی هاوبەش، ئەوا نەتوانیوومانە لە تراژیدیای مێژوو فێر ببین. بەڵام ئەگەر بتوانین لە ئازاری شەنگالەوە پەیمانێکی نوێ بۆ پاراستنی یەکتر دروست بکەین، ئەوا ئەو یادەوەرییە دەتوانێت ببێتە هێزێک بۆ یەکگرتنی ڕاستەقینە و داهاتوویەکی هاوبەش.

ئەم وتارە دەربڕی بۆچونی نووسەر خۆیەتی