بەختیار ئەحمەد ساڵح
پوختە
ئۆپراسیۆنی سەربازی دژی ئێران لە ٢٨ی شوباتی ٢٠١٦ دەستیپێکرد و هێزەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل هێرشی ئاسمانییان کردە سەر ئامانجە سەربازییەکان لە قوڵایی ناوخۆی ئێران، ئێرانیش بەهەڵدانی سەدان مووشەکی بالیستی و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان وەڵامی دایەوە کە ئیسرائیل و بنکەکانی ئەمریکاى لە وڵاتانی کەنداو و عێراق کردە ئامانج.
ئەم نوسینە ئامانجی خستنەڕووى ئامارێکی وردە لەسەر هێرشەکانی ئێران بە پشتبەستن بە داتاکانی بەردەست، شیکردنەوەی توانای ئێران بۆ بەردەوامبوونی شەڕ لەژێر ڕۆشنایی کەم بوونەوەى جبەخانەکەى و پێداچوونەوە بە سیناریۆی ئەگەری بۆ قۆناغی دووەمی شەڕەکە.
یەکەم: ئاماری گشتی هێرشەکانی ئێران (٢٨ی شوبات – ١٥ی ئازاری ٢٠١٦)
داتای سەربازی و ڕۆژئاواییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئێران لە ڕۆژانی سەرەتاییدا پشتی بە ستراتیجی داباراندنى موشەک و فڕۆکەى بێفڕۆکەوان بە ژمارەیەکى زۆر بەستووە کە بە پلەی یەکەم بۆ پەکخستنی سیستمی بەرگرییە ئاسمانییەکان بەرکاهێنراوە. کۆی گشتی هێرشەکان (مووشەکی بالیستیک، مووشەکی کروز، و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان) کە ئێران لە سەرەتای شەڕەوە ئەنجامیداوە بە نزیکەی ٦ هەزار مەزەندە دەکرێت، کە بەم شێوەیە دابەشکراون:
مووشەکی بالیستی: زیاتر لە 2500 مووشەک لە کۆی نزیکەى 3000 موشەک.
فڕۆکەی بێفڕۆکەوان: زیاتر لە 3500 فڕۆکەی بێفڕۆکەوان کە زۆربەیان لە جۆری شاهید-136بوون.
هێرشکردنە سەر وڵاتانی کەنداو: وڵاتانى کەنداو ئامانجی سەرەکی بوون لەهێرشەکاندا بەئامانجى لێدانی بنکەکانی ئەمریکا و ژێرخانی ئابووری ئەو وڵاتانە. بەپێی داتاکانی بەرگری شارستانی لە ئیمارات، قەتەر، بەحرەین، و کوێت:
ئیمارات: ٢٥٣ مووشەکی بالیستى و هەزار و ٤٤٠ فڕۆکەی بێفڕۆکەوانى ئاڕاستەکراوە.
قەتەر: 127 مووشەکی بالیستی و 63 فڕۆکەی بێفڕۆکەوانى ئاڕاستەکراوە.
بەحرەین: ١٠٥ مووشەک و ١٧٦ فڕۆکەی بێفڕۆکەوانى ئاڕاستەکراوە.
کوێت: 120 مووشەک و 308 فڕۆکەی بێفڕۆکەوانى ئاڕاستەکراوە.
هێرش بۆ سەر ئیسرائیل: ئێران لە سەرەتای جەنگەوە نزیکەی ٢٩٠ مووشەکی بالیستی و زیاتر لە ٥٠٠ فڕۆکەی بێفڕۆکەوانى ئاڕاستەى ئیسرائیل کردووە. سیستمی بەرگری ئاسمانی ئیسرائیل  (Arrow, David’s Sling, Iron Dome) بەکارهێناوە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەى هێرشەکان.
هێرشەکان لە عێراق و ناوچە دەریاییەکان: 
عێراق: تەنها لە ماوەى سێ ڕۆژى یەکەمدا لە عێراقەوە 67 هێرش بە موشەک و فڕۆکەى بێفڕۆکەوان کراوەتە سەر بنکە سەربازییەکانى ئەمریکا لە بنکەى حەریر و فڕۆکەخانەى بەغدادى نێودەوڵەتى.
ناوچە دەریاییەکان: گەرووی هورمز هێرشی سنووردارى بەخۆیەوە بینی کە تیایدا بەلەمی بۆمبڕێژکراوى ئاڕاستەکراو و موشەکى دەریایی بەکارهێنران بۆهێرشکردنە سەر کەشتییە پارێزەرەکان و کەشتییە نەوت هەڵگەرکان.
 دووەم: ئاماری هێرشی ڕۆژانە (لە ڕۆژی یەکەمەوە تا ڕۆژی دەهەم): شیکاری ڕێژەی هەڵدانی ڕۆژانە ( هەر کاتژمێر و نیوێک یەک هێرش) نیشانى دەدات کە خێرایی هێرشەکان دوای پێنج ڕۆژی یەکەم کەمبوونەوەی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی، ئەمەش ڕەنگدانەوەی ڕادەی فشارەکانە بۆ سەر تواناکانی ئێران:
ڕۆژی یەکەم:  480 مووشەکی بالیستی و 350 فڕۆکەى بێفڕۆکەوان.
ڕۆژی دووەم 520 مووشەکی بالیستی و 420 فڕۆکەى بێفڕۆکەوان. 
ڕۆژی سێیەم 400 مووشەکی بالیستی و 500 فڕۆکەى بێفڕۆکەوان.
ڕۆژی چوارەم 350 مووشەکی بالیستی و 450 فڕۆکەى بێفڕۆکەوان.
ڕۆژی پێنجەم  250  مووشەکی بالیستی و 400 فڕۆکەى بێفڕۆکەوان.
ڕۆژی شەشەم  150  مووشەکی بالیستی و 350 فڕۆکەى بێفڕۆکەوان.
ڕۆژی حەوتەم  100  مووشەکی بالیستی و 300 فڕۆکەى بێفڕۆکەوان.
ڕۆژی هەشتەم 70 مووشەکی بالیستی و 280 فڕۆکەى بێفڕۆکەوان.
ڕۆژی نۆهەم ٥٠ مووشەکی بالیستی و  ٢٥٠ فڕۆکەى بێفڕۆکەوان.
ڕۆژی دەهەم  ٤٠ مووشەکی بالیستی و ٢٣٠ فڕۆکەى بێفڕۆکەوان.
کۆی گشتی: داتاکان دەریدەخەن کە ئێران نزیکەی ٢٤١٠ مووشەکی بالیستیکی هەڵداوە لە ماوەی دە ڕۆژی یەکەمدا، کە بەرامبەرە بە بەکارهێنانی نزیکەی ٨٠%ی موشەکەکانى ئێران.
سێیەم: شیکاری تواناى بەردەوامیی ئێران  
قەبارەی جبەخانەکان پێش جەنگ: مەزەندە دەکرێت کە بەر لە 28ی شوباتی 2026 ئێران خاوەنی گەورەترین جبەخانەی مووشەکی بووبێت لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، کە مەزەندە دەکرێت بە 3000 مووشەکی بالیستی لەوانە جۆرە ستراتیژییەکانی وەک سەجیل (مەودای ٢٥٠٠ کم)، خورەمشەهر-٤ (١٥٠٠ کیلۆگرام کێشى کڵاوەکەى) و فەتحی هایپەرسۆنیک.
پاشماوەی موشەک لەکۆگان: تا ئیستا نزیک بە 2500 مووشەک هەڵدراون و دەیان مووشەکیش لە سەر سەکۆکان لەناوبراون، پاشماوەی موشەک لە کۆگاکانی ئێران مەزەندە دەکرێت کە لە نێوان 100 بۆ 400 مووشەکی بالیستی بێت. سەبارەت بە فڕۆکەی بێفڕۆکەوانیش، بە هۆی توانای ئێران لە بەرهەمهێنانی بە ڕێژەیەکی زۆر، لە کۆگاکاندا ژمارەیەکى زۆر ماونەتەوە.
کاریگەری لێدانەکان لەسەر سەکۆکانى هەڵدانی مووشەک: کێشەی ئێران تەنها کەمبوونەوەی جبەخانەی مووشەکەکانی نییە بەڵکو لەناوبردنی سەکۆکانی هەڵدانی مووشەکەکانیشە. بەپێی خەمڵاندنەکان هێرشە ئاسمانییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل نزیکەی ٦٠-٨٠%ی سەکۆى هەڵدانی موشەکەکانى لەناوبردووە. ئەمەش بەو مانایەیە کە ئەگەر مووشەکەکانیش لەبەردەستدابن توانای هەڵدانی لە یەک کاتدا و بە ژمارەیەکی زۆر، سنووردار دەبێت.
بەرهەمهێنان لە سەردەمی جەنگدا: کارگە گەورەکانی بەرهەمهێنانی موشەک بەهۆى بۆردوومانەکان، لە ئێستادا لە نێوان 10-20 مووشەکە لە مانگێکدا کە ڕێژەیەکی کەمە بۆ قەرەبووکردنەوەی ئەو موشەکەى کە ئێران ڕۆژانە بەکاریبدەهێنت.
چوارەم: ستراتیژییەکان بۆ قۆناغی دووەم
بە پشتبەستن بەو داتایانەی سەرەوە، وا دەردەکەوێت کە ئێران بەشێوەیەکی کاریگەر چووەتە قۆناغی دووەمی ستراتیژی سەربازی خۆی کە لەسەر چوار پایەی سەرەکی وەستاوە:
گواستنەوە بۆ جەنگی پڕوکێنەر لەڕێگەى فڕۆکەى بێفڕۆکەوانەوە: ئێران بە شێوەى سەرەکى پشت بە فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی کەم تێچووی جۆرى (وەک شاهید-136) دەبەستێت، ئامانج لێی ناچارکردنی بەرگرییە ئاسمانییەکانە بۆ بەکارهێنانی مووشەکی ڕێگری گرانبەها (وەک پاتریۆت کە تێچووی هەر مووشەکێک 4 ملیۆن دۆلارە). ئەمەش هاوکێشەیەکی ئابووری نالەبار بۆ هاوپەیمانییەکە دروست دەکات، چونکە تێچووی خستنەخوارەوەی فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانی ئێرانی دەتوانێت دەیان هێندەی تێچووی بەرهەمهێنانی بێت. 
چالاککردنی ڕۆڵی پڕۆکسییەکان (بەرەى موقاوەمە): لەگەڵ لەناوچوونی هێزی ئاسمانی و بەرگری ئاسمانی ئێران، تاران زیاتر بریکارەکانی خۆی لە یەمەن و لوبنان و عێراق چالاک دەکات بۆ بەئامانجگرتنی ئیسرائیل و بنکە ئەمریکییەکان، بەمەبەستى کەمکردنەوەى گوشارەکانی سەر خۆی.
پەنابردن بۆ فریودان: ئێران لە ڕێگەی تاکتیکی  هەڵیدە و خۆت بشارەوە هەوڵدەدات سەکۆکانی هەڵدانی موشەکەکانى بپارێزێت.
بەکارهێنانی ستراتیژیی مووشەکی بالیستی: ئێران بە ئەگەرێکی زۆرەوە لەبری ئەوەی ڕۆژانە ژمارەیەکى زۆر مووشەک هەڵبدات، ئەو 100 مووشەکەی کە ماوەتەوە بۆ لێدانی یەکلاکەرەوە تەرخان دەکات، بۆ بەئامانجگرتنى ئامانجە بەها بەرزەکان.

پێنجەم: ئاڵنگارى و دەرفەتەکان لە قۆناغی دووەم
 ئاڵنگارى: ئێستا هێزەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل لە ژینگەیەکی ئاسمانی پارێزراودا کاردەکەن، سەرنجیان لەسەر لەناوبردنى سەکۆکانى هەڵدانى موشەکە پێش ئەوەی بتوانن کاربکەن، ئەمەش توانای ئێران بۆ ئەنجامدانی هێرشی هاوئاهەنگ کەمدەکاتەوە.
دەرفەت بۆ ئێران: جوگرافیای بەرفراوانی ئێران (سێ هێندەی قەبارەی فەرەنسا) دەرفەت بۆ شاردنەوەی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و سەکۆى هەڵدانی موشەکەکان دابین دەکات، ئەمەش ئەگەری گۆڕینی ململانێکە بۆ شەڕێکى درێژخایەن و پڕ تێچوو زیاتر دەکات.

دەرەنجام
ئێران لە دە ڕۆژی یەکەمی جەنگدا بەشێکی زۆری جبەخانەی مووشەکی ئاسایی خۆی بەکارهێنا. توانای بەردەوامبوونی ئێران پەیوەستە بە گواستنەوە بۆ شەڕی بە بەکارهێنانی زیاترى فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و شەڕی پڕۆکسییەکان. ئەگەر ستراتیژی هاوپەیمانییەکە سەرکەوتوو بێت لە نەهێشتنى سەکۆکانى موشەک و ڕێگری لە دووبارە جێگیرکردنەوەیان بکەن، ئەوا ئێران لە ماوەی چەند هەفتەیەکدا توانای ئەنجامدانی هێرشی ستراتیژی کاریگەر لەدەست دەدات. 

سەرچاوەکان
أهم الصواريخ الإيرانية في عام 2026: قدراتها والدور الذي يمكن أن تلعبه في الضربات الأمريكية-الإسرائيلية الأخيرة. arynews.tv
كيف يمكن أن يؤثر استنزاف مخزونات الأسلحة على الصراع مع إيران. bbc.com
الصواريخ الإيرانية المتنقلة تتفادى الضربات الأمريكية-الإسرائيلية. dailytimes.com.pk
بعد إطلاق 571 صاروخًا و1391 طائرة مسيّرة: هل يستطيع مخزون إيران من الأسلحة الصمود أمام الضربات الأمريكية-الإسرائيلية؟ timesofindia.indiatimes.com
كيف يمكن أن يؤدي هجوم أمريكي على إيران إلى حرب نووية. record-bee.com
حسابات الحرب بين الولايات المتحدة وإيران: الصواريخ والطائرات المسيّرة ومعادلة القدرة على الاستمرار. azernews.az
إيران تمتلك 2500 صاروخ باليستي وتعمل على إعادة بناء ترسانتها الصاروخية بعد حرب يونيو. english.pravda.ru
حرب الاستنزاف: إلى متى يمكن لإيران الصمود في هذه الحرب. dw.com
كم عدد الصواريخ المتبقية لدى إيران؟ nationalreview.com
هل تحتفظ إيران بصواريخها المتطورة لاستنزاف الدفاعات الجوية الأمريكية؟ newarab.com