شارپرێس:
بەڕێوەبەریی تەڤگەری ئازادی، دەربارەی پرۆژەیاسای 'پتەوكردنی یەكگرتووی نەتەوەیی و یەكپارچەیی كۆمەڵایەتی كە بڕیارە سبەی پەرلەمانی توركیا لەسەری كۆببێتەوە، لەڕاگەیەندراوێكدا جەختی لە بوونی كەموكوڕی لە پرۆژەیاساكە كردەوە : "لەناو ئەم یاسایەدا هەڵە و كەموكوڕیی جددی هەن".
تەڤگەری ئازادی دەڵێت "ئەو پێشنیارانەی لەناو ڕاپۆرتەكەی كۆمیسیۆنی پەرلەماندا بۆ چارەسەریی پرسی كورد و دیموكراتیك بوون كران، لەم ڕاپۆرتەدا بوونیان نییە. هەر بۆیە وەڵامدەرەوەی تەواوی ئامانجەكە نییە. بەبێ بەكارهێنانی چەمكی كورد، ئاماژەدان بە چەكدانان نیشانیدەدات كە پرسەكە بە شێوەیەكی یەكانگیر هەڵسەنگاندنی بۆ نەكراوە. وێڕای كەموكوڕییە جددییەكانی ناوەڕۆكەكەی، ئەو چەمك و زمانەی بەكارهێنراوە، بۆ یاسایەك بە ئامانجی ئاشتی، كێشەیەكی جددییە. بێگومان ئەم زمانە زمانێكە كە گەلەكەمان و تەڤگەرمان ناتوانێت قبووڵی بكات."
دەقی ڕاگەیاندراوەكە:
"یاسای چوارچێوە كە چەندین مانگە چاوەڕوان دەكرێت، لە لیژنەكە تێپەڕی و لە پەرلەماندا پەسند دەكرێت. زۆر كەس بە توندی دژی ئەم یاسایە وەستانەوە و هەندێكیشیان لە چەندین لایەنەوە ڕەخنەیان لێ گرت. دەم پارتی لە لیژنەكەدا ڕەخنەی لە كەمكوڕییەكانی ناو یاساكە گرت و ئەو كارانەی دەستنیشان كرد كە پێویستە دوای یاساكە ئەنجام بدرێن.
ڕێبەر ئاپۆ دوای لێدوانەكەی دەوڵەت باخچەلی وتبووی، هێزی ئەوەم هەیە كە دۆخی شەڕی پەیوەست بە پرسی كورد بكێشمە سەر زەمینەیەكی یاسایی و سیاسی. بە بانگەوازی ئاشتی و كۆمەڵگەی دیموكراتیك لە ٢٧ی شوباتی ٢٠٢٥، نەخشەڕێگەی چارەسەریی ئەم پرسەی بە شێوەیەكی كۆنكرێتی خستە ڕوو.
تەڤگەری ئازادیمان لەسەر بنەمای بانگەوازی ڕێبەر ئاپۆ بۆ پێشوەچوونی پڕۆسەی ئاشتی و كۆمەڵگەی دیموكراتیك، بەرپرسیارێتیی خۆی جێبەجێ كرد. لەسەر ئەم بنەمایەش، ساڵ و نیوێكە هیچ شەڕێك ڕووی نەداوە.
لەم ماوەیەدا بۆ پێكهێنانی ئاشتی، دیموكراتیزەكردن و چارەسەركردنی پرسی كورد، لە پەرلەماندا "لیژنەی دیموكراسی، خوشك-برایتیی و پشتیوانیی نیشتمانی" دامەزرا. لە ئەنجامی كۆبوونەوەكانی ئەم لیژنەیەشدا، سەرەڕای كەمكوڕی سەخت، ڕاپۆرتێك ئامادەكرا كە دەكرێت بە گرنگ هەژمار بكرێت.
ڕێبەر ئاپۆ لەم پڕۆسەیەدا بۆ دەركردنی یاسایەكی بنەڕەتی (یاسای چوارچێوە) كە ڕێگەی چارەسەری پرسی كورد و دیموكراتیزەكردن دیاری بكات، هەم لەگەڵ بەرپرسانی دەوڵەت و هەم لەگەڵ دەم پارتی و تەڤگەری ئازادیماندا پەیوەندی و دیالۆگی بەست. ئێمەش لەم پڕۆسەیەدا لە نزیكەوە بە دواداچوومان بۆ مشتومڕەكانی سەر یاسای بنەڕەتی كرد. سەبارەت بە ڕەشنووسی یاساكەش كە بە شێوازی جیاواز بە دەستمان گەیشت، لە ڕێگەی ڕاگەیاندراوەكانمانەوە ڕا و ڕەخنەكانی خۆمان پێشكەشی ڕای گشتی كرد.
پێش هەر شتێك، ئاماژەمان بۆ ئەوە كرد كە زمانی یاسایەكی بنەڕەتی كە ئاشتی دەكاتە ئامانج نابێت زمانی شەڕ بێت، بەڵكو دەبێت زمانی ئاشتی بێت. وەك چۆن ڕێبەر ئاپۆ وتی، سەرنجمان بۆ سەر ئەو لایەنە كێشا كە نابێت بەو شێوازە سەرپێیی و بەرتەسكە بێت كە خزمەت بە پاشەڕۆژ ناكات، بەڵكو دەبێت بەپێی هەستیاریی لایەنەكان ئامادە بكرێت. ڕامان گەیاند كە بۆ هاویشتنی ئەو هەنگاوانەی یاساكە دیارییان دەكات، دەبێت بە دڵنیاییەوە ڕێبەر ئاپۆ ئازاد بێت و بتوانێت بە شێوەیەكی ئازادانە كار بكات. گرنگیی ئەو لایەنەشمان دەربڕی كە ئەم یاسایە دەبێت بەڵێنی ئەوە بدات كە لە چوارچێوەی هەندێك هەنگاوی دیاریكراودا، یاساكانی ئازادی و دیموكراتیزەكردن دەربكات.
ڕێبەر ئاپۆ خۆی پێش ڕاگەیاندراوەكی ئێمە، لە ڕێگەی شاندی دەم پارتییەوە بۆ ڕای گشتی ڕایگەیاندبوو كە دەبێت شێواز و ئامانجەكانی یاسای چوارچێوە چی بن. دەم پارتی و هێزە دیموكراتەكانیش لەم پڕۆسەیەدا لەسەر بابەتی یاسای چوارچێوە، ڕا و پێشنیازەكانی خۆیان دەستنیشان كرد و لەم بارەیەشەوە چەندین كۆبوونەوەیان ئەنجام دا.
ئەو یاسایەی كە چەندین مانگە مشتومڕی لەسەر دەكرێت و گەلەكەمان، ئێمە و هێزەكانی دیموكراسی ڕای خۆمان لەسەر دەربڕی، جیا لە دژایەتیكردنی ڕەوتێكی دژەكورد لە پەرلەماندا كە بە ئاژاوەگێڕی بەڕێوەچوو، بە ڕەزامەندیی سەرجەم هێزە سیاسییەكانی دیكە لە لیژنەی دادی پەرلەمان تێپەڕی.
لەناو ئەم یاسایەدا هەڵە و كەموكوڕیی جددی هەن. ئەو پێشنیارانەی لەناو ڕاپۆرتەكەی كۆمیسیۆنی پەرلەماندا بۆ چارەسەریی پرسی كورد و دیموكراتیك بوون كران، لەم ڕاپۆرتەدا بوونیان نییە. هەر بۆیە وەڵامدەرەوەی تەواوی ئامانجەكە نییە. بەبێ بەكارهێنانی چەمكی كورد، ئاماژەدان بە چەكدانان نیشانیدەدات كە پرسەكە بە شێوەیەكی یەكانگیر هەڵسەنگاندنی بۆ نەكراوە. وێڕای كەموكوڕییە جددییەكانی ناوەڕۆكەكەی، ئەو چەمك و زمانەی بەكارهێنراوە، بۆ یاسایەك بە ئامانجی ئاشتی، كێشەیەكی جددییە. بێگومان ئەم زمانە زمانێكە كە گەلەكەمان و تەڤگەرمان ناتوانێت قبووڵی بكات.
تەڤگەرمان، گەلەكەمان ڕایگەیاندووە كە ئەگەر یاسایەك دەربكرێت و ئەم پرۆسەیە بەڕێوەببرێت، ئەوە تەنها بە مەرجی كاركردن و ژیانی ئازادی ڕێبەر ئاپۆ دەبێت. ئەمەشی لە هەموو دەرفەتێكدا ئاماژەپێداوە. تەنها بە هەلومەرجەكانی ئازادیی ژیان و كاركردنی ڕێبەر ئاپۆ دەشێت لەلایەن تەڤگەرمانەوە هەنگاو بنرێت و جێبەجێ بكرێت. ئەمە تەنها بە بەڕێوەبردنی ڕاستەوخۆی ڕێبەر ئاپۆ دەبێت. پرۆسەی ئاشتی و كۆمەڵگەی دیموكراتیك تەنها بە هەلومەرجەكانی كاركردن و ژیانی ئازادی ڕێبەر ئاپۆ دەشێت بچێتە پێشەوە. وەكو تەڤگەری ئازادی بە پێشبینی ئەوەی كە ڕێبەر ئاپۆ ببێتە خاوەن هەلومەرجەكانی ئازادیی كاركردن و ژیان، ئێمە هەموو هەنگاوەكانمان نا. دەوڵەت باخچەلی هەر یەكەم ڕۆژ بەڵێنی دەستەبەركردنی مافی هیوای بۆ ڕێبەر ئاپۆ دا.
دەوڵەت باخچەلی و بەرپرسانی ئاكەپە ڕایانگەیاند كە ئەم پرۆسەیە سیاسەتێكی دەوڵەتە. هەموو قسەكانیش لە چوارچێوەی ئەم سیاسەتەدا دەكرێن. دەوڵەت باخچەلی ئاماژەی بەوە كردبوو كە لە پرۆسەی ئاشتی و كۆمەڵگەی دیموكراتیكدا ڕێبەر ئاپۆ دەبێتە 'هەماهەنگكار و ڕێكخەری سیاسەتكردن و پرۆسەی ئاشتی'. بەرپرسانی دەوڵەتیش ئەم پێشنیارەی دەوڵەت باخچەلییان قبووڵكرد. بەڵام ئەو ڕۆڵەی ڕێبەر ئاپۆ لەم پرۆسەیەدا پێی هەڵدەستێت، لە یاسای چوارچێوەدا دیارینەكراوە. تەنها بە شێوەیەكی نادیار ئاماژەی پێكراوە، ئەو دەستەیەی لەژێر سەرۆكایەتیی جێگری سەرۆككۆمار دادەنرێت، دەتوانێت لیژنە دروست بكات. ئەگەر ڕێبەر ئاپۆ نەتوانێت لەناو هەلومەرجی ژیان و كاركردنی ئازاددا هەماهەنگكاریی ئەم دەستەیە بكات، زۆرێك لەو تایبەتمەندییانە پێكنایەن كە یاساكە دیاریدەكات.
هەر بۆیە ڕێ و ڕێبازەكانی جێبەجێكردنی یاساكە گرنگە. هەر یاسایەك، ئەگەر بە ڕێ و ڕێبازی دروست جێبەجێ بكرێت، دەشێت بكەوێتە بواری جێبەجێكردنەوە. ڕێ، ڕێباز، جێبەجێكردن و میتۆد گرنگە. لەبەرئەوەی یاسا بە سەپاندنێكی یەكلایەنە جێبەجێ ناكرێت. لە بابەتێكی وەها گرنگدا ڕێ و ڕێبازی داهێنەرانە و ڕێگەخۆشكردن گرنگە. بە كورتی، ئەم یاسایە ئەگەر زمانی ئاشتی بكرێتە بنەما و كردەییبوونی لەلایەن ڕێبەر ئاپۆوە بەڕێوەببرێت، هەروەها بە یاسای دیموكراتیكی نوێ كە دەردەكرێن خاوەندارێتی لێ بكریت، ئەوا دەشێت جێبەجێ بكرێت.
یاسا لەسەر بنەمای دیموكراتیكبوون، ڕێگەخۆشكردنی لە بەردەم گۆڕەپانی سیاسیی دیموكراتیك بۆ خۆی كردووەتە ئامانج. كاری سیاسیی دیموكراتیك، تەنها بە دیموكراتیكبوونێك كە ئازادیی ڕێكخراوبوون و فكر مسۆگەر دەكات، دەشێت بەڕێوەببرێت. لەبەرئەوە ئەم یاسای چوارچێوەیە بەبێ درەنگخستن پێویستە بە كار و یاسا لەسەر بنەمای دیموكراتیكبوون دەربكرێت. وەكو ڕێبەر ئاپۆ و هەموو هێزە دیموكراتیكەكان ئاماژەیان پێكرد، پێویستە ئەم یاسایە ببێتە دەستپێكێك. ئەگەر ببێتە یاسایەك كە ڕێگەخۆشكەر بێت لە بەردەم پێشەكەوتنەكانی داهاتوو، ئەوا ڕۆڵی بنچینەیی و چوارچێوەبوون بەجێدەهێنێت.
خواستی ئەوە هەیە كە گەریلا چەك دابنێت و بگەڕێتەوە. ئەگەر بچێتە توركیا لەسەر بنەمای ئازادیی بیركردنەوە و ڕێخكراوبوون ناتوانێت سیاسەتی دیموكراتیك بكات، ئەگەر لەسەر بنەمای ڕێكخراوبوون و قسەكانی تاوانبار بكرێت و زیندانی بكرێت، ئەوا هاتنەخوارەوەی گەریلا بۆ دەشت و خوارەوە لەلایەك، ئەو سیاسەتمەدارانەی كە بە ناچاری چوونەتە ئەورووپاش ناتوانن بگەڕێنەوە. ئەمە تەنها نموونەیەكی بەرچاوە. بێگومان زۆر ڕێگای جیاوازی دیموكراتیكبوون و چارەسەریی پرسی كورد هەیە.
ئەم یاسایە دەستپێكێكە. بۆ چارەسەركردنی هەموو پرسەكان و بە تایبەتی پرسی كورد پێویستە پەرە بە تێكۆشانی دیموكراتیكبوون بدرێت. هەر بۆیە پێویستە گەلانمان و هەموو هێزە دیموكراسییەكان بۆ دیموكراتیكبوون و چارەسەریی پرسی كورد خۆیان ڕێكبخەن و تێبكۆشن. ئەگەر ئەو یاسایەی دەردەكرێت بەڕاستی خاوەن ڕۆڵی یاسای چوارچێوە بێت؛ دەبێتە دەستپێكێك بۆ پێشكەوتنی گرنگ."
