شارپرێس:

لەکاتێکدا زیاتر له‌100 ڕۆژ بەسەر تەمەنی حکومەتە نوێیەکەیدا تێدەپەڕێت، عەلی زەیدیی ڕوبەڕوی گەردەلولێکی ئابوریی دەبێتەوە کە هاوشێوەی نەبوە، دابەزینی خێرای یەدەگی نەختینەو پەککەوتنی ڕێڕەوەکانی نەوت بەهۆی جەنگەوە، عێراقی خستوەتە بەردەم تاقیکردنەوەیەکی کوشندە؛ یان دەبێت چاکسازییەکی بەئازار بکات، یان سەیری توانای دەوڵەت بکات بۆ دابینکردنی موچەی ملیۆنان فەرمانبەر کە ئێستا لەسەر لێواری مەترسیدایە.

دابەزینی یەدەگی نەختێنە.. فشار لەسەر دارایی عێراق
نزار ناسر پارێزگاری بانکی ناوەندی عێراق لەکۆبونەوەیەکدا لەگەڵ لیژنەی دارایی پەرلەمان ڕایگەیاند، یەدەگی نەختینە لە109 ملیار دۆلارەوە بۆ نزیکەی 77.5 ملیار دۆلار دابەزیوە، ئەم کورتهێنانە کە 31.5 ملیار دۆلارە، دەرەنجامی داخستنی گەروی هورمزو لێکەوتە ئابورییەکانی جەنگی ئەمریکاو ئیسرائیلە (دژی ئێران).

ناسر ڕونیکردەوە، زۆربەی ئەو یەدەگەی خەرجکراوە، بۆ دابینکردنی موچەی فەرمانبەران بوە، بانکی ناوەندیش کار بۆ پاراستنی سەقامگیریی ئابوریی‌و بەڕێوەبردنی دروستی سەرمایە دەکات.

ئەمە لەکاتێکدایە کە داتاکانی گۆڤاری (گڵۆباڵ فاینانس) نیشانیدەدەن، عێراق لەپلەی 76مینی وڵاتە هەژارەکانی جیهاندایە بۆ ساڵی 2026، بەجۆرێک داهاتی ساڵانەی تاک به‌گوێره‌ى هاوسەنگیی هێزی کڕین نزیکەی 15.36 هەزار دۆلارە کە هەمان پلەی ساڵی 2025.

"کڕینی کات" بەر لەچاکسازیی
دلۆڤان به‌رواری ڕۆژنامەنوس‌و توێژەری سیاسیی پێیوایە، چاکسازییە ئابورییە گەورەکان پێویستیان بەقۆناغێکی ڕاگوزەر هەیە کە تێیدا حکومەت توانای دابینکردنی موچەو پابەندییە بنەڕەتییەکانی هەبێت، بەتایبەت کە بژێوی ملیۆنان عێراقی بەشێوەیەکی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ بەدەوڵەتەوە بەستراوەتەوە.

به‌رواری ئاماژە بەوەدەکات، شڵەژانی ڕێگه‌کانی هەناردەی نەوت، "ناسکی"و مەترسیی پشتبەستن بەتەنها یەک سەرچاوەی داهات‌و ڕێڕەوی هەناردەی دەرخست کە بەرەوڕوی قەیرانە هەرێمییەکان دەبنەوە، ئەو پێیوایە، دابینکردنی داهات لەم قۆناغەدا تەنها چارەسەرێکی ئابوریی نییە، بەڵکو "کڕینی کاتێکی سیاسیی‌و کۆمەڵایەتییە" بۆ دەستپێکردنی چاکسازیی.

ڕێکخستنەوەی دەوڵەت بەواتای دەرکردنی فەرمانبەران نایەت
به‌رواری هۆشداریدەدات، لەوەی چاکسازیی لەدامودەزگاکانی دەوڵەت تەنها بەدورخستنەوەی فەرمانبەران لێکبدرێتەوە، چونکە ئەمە قەیرانەکە لەبودجەوە دەگوازێتەوە بۆ ناو کۆمەڵگەو شەقام.

ئەو دەڵێت، "چارەسەرەکە لەوەدایە کە گواستنەوەیەکی پلەبەندی بۆ هێزی کاربکرێت‌و چیتر وەزیفەی گشتیی بۆ ڕازیکردنی لایەنە سیاسییەکان بەکارنەهێنرێت، هاوکات کەرتی تایبەت بەهێز بکرێت بۆ نةمانى بێکاریی"، هەروەها جەختیکردەوە، گۆڕینی نرخی دینار چارەسەری سیحری نییە، بەڵکو پێویستە سیستەمی بانکی چاکبکرێت‌و پارەدانی ئەلیکترۆنی‌و سیستەمی بایۆمەتری پەرەی پێبدرێت بۆ ڕێگریکردن لەگەندەڵی.

گەشبینیی دیپلۆماسی‌و ڕەخنە لەئەدا
لەلایەکی دیکەوە، د.موسەنا ئەمین ئەندامی لیژنەی پەیوەندییەکانی دەرەوەی پەرلەمان پێیوایە، جوڵە دیپلۆماسییەکانی ئەمدواییەی عێراق بۆ ئەمریکاو وڵاتانی دراوسێ ئەنجامی باشیان هەبوە، دەشڵێت، "عێراق لەسایەی ئەم حکومەتەدا پێشوازییەکی باشتری لەلایەن ئەمریکاو ئەوروپاوە لێدەکرێت‌و پێویستە ئەم کەشە بۆ دەستکەوتی ئابوریی بەکاربهێنرێت".

بەڵام داود حەلفی شرۆڤەکاری سیاسیی پێچەوانەی ئەمە دەبینێت‌و دەڵێت، "100 ڕۆژی یەکەمی حکومەت هیچ ئەنجامێکی مادی‌و بەرجەستەی نەبوە"، هۆشداریشدەدات لەوەی، "ئەم کابینەیە ببێتە حکومەتی قەیرانەکان"، له‌و ڕوه‌شه‌وه‌ حەلفی داوادەکات، حکومەت کار بۆ بنبڕکردنی گەندەڵی‌و پشکپشکێنە بکات"، دەڵێت، "دەستێوەردانی دەرەکی هێشتا تەحەددایەکی گەورەیە".

نەوت بەدوای ڕێگه‌ی جێگرەوەدا دەگەڕێت
هاوکات لەگەڵ فشارە داراییەکان، هەوڵەکان بۆ دۆزینەوەی ڕێگه‌ی جێگرەوەی هەناردەی نەوت بەردەوامن تا چیتر تەنها پشت بەگەروی هورمز نەبەسترێت، باس لەڕێڕەوەکانی تورکیا، سوریاو ئوردن دەکرێت بۆ کەمکردنەوەی مەترسییەکان.

لەو چوارچێوەیەدا، غانم عابدی سیاسیی دیارى عێراق ئاماژە به‌وه‌ده‌كات، "ڕەنگە بۆرییە نەوتییە نوێیەکان یان ژێرخانی ڕێگاکانی هەناردە، بکەونەبەر هەڕەشەی گروپە چەکدارەکان، بۆیه‌ پێویسته‌ به‌وریاییه‌وه‌ ئەو پڕۆژانە بپارێزرێن، پشتگیریی خۆیشمان بۆ فرەچەشنکردنی دەروازەکانی هەناردەی نەوت نیشانده‌ده‌ین".