وەرگێرانی لە سکای نیوزەوە- موحسین ڕۆستەم

محمد الزغول، توێژەر لە ناوەندی سیاسەتەکانی ئیمارات، پێی وایە کە پەرەپێدانی هەژمونی ئێران بۆ دەرەوە، پێش ئەوەی هەموو بنەماکانی هێزی ناوخۆیی تەواو ببن، لە ناوەندی ئەو کێشە سەرەکییەدایە کە تاران ڕووبەڕووی دەبێتەوە. ئەو هۆشداری دەدات لەوەی کە تێکەڵبوونی فشار و بەتاڵبوونی ئابووری لەگەڵ ئارەزووە جیابوونەوەکان، کێشەکانی کەمینەکان و فراوانبوونی بۆشایی نێوان دەوڵەت و کۆمەڵگا، دەتوانێت بارودۆخەکە ئاڵۆزتر بکات.

لە گفتوگۆیەکی لەگەڵ بەرنامەی «التاسعة» لە کەناڵی Sky News Arabia، الزغول وتی بەردەوامبوونی ئەم هۆکارانە بە مانای ئەوە نییە کە ئێران بە زوویی دەڕووخێت، بەڵام دەتوانێت ببێتە هۆی «ڕووخانێکی گەورە و شوێن‌کەوتوو»، کە بنەما سەرەکییەکانی ئابووری و دەوڵەت دەخاتە مەترسییەوە.

پەرەپێدان پێش دروستکردنی هێز

الزغول لە بەراوردکردنی ئێران لەگەڵ یەکێتیی سۆڤیەتدا پشت بەو بۆچوونە دەبەستێت کە دەوڵەتێک ئەگەر پێش ئەوەی بنەمای هێزی ناوخۆیی خۆی تەواو بکات دەست بکات بە پەرەپێدانی نفووزی خۆی لە دەرەوە، ئەوا ئەم پەرەپێدانە زیاتر نیشانەی کێشەی ناوخۆییە، نەک درێژەدانەوەی سروشتی هێزێکی تەواو.

ئەو ئەمە بە جامێک دەچوێنێت کە پێش ئەوەی پڕ ببێت، ئاوی لێ دەڕژێت؛ و بە پێی بۆچوونی ئەو، ئەمە نیشانەی بوونی کێشەیەک لە مۆدێلی دەوڵەتەکەدا.

الزغول ئەم کێشەیە لە چوارچێوەی هۆکارەکانی نائارامی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دەبینێت؛ شوێنێک کە، بە بۆچوونی ئەو، پرۆژە و خەونە ئیمپراتۆرییەکان هەن کە دەتوانرێت لە ڕووی مێژوویی و ئایدیۆلۆژییەوە ڕوونی بکرێنەوە، بەڵام لە واقیعدا پشتگیری و بنەمای پێویستیان نییە.

ئەو ئاماژە بەوە دەکات کە دەوڵەتێکی بەهێز، ئەگەر بتوانێت مۆدێلێکی سەرنجڕاکێش پێشکەش بکات، دەتوانێت نفووزی خۆی لە ڕێگەی ئابووری، سینەما، شانۆ، میوزیک، دەرمان و داهێنانەوە فراوان بکات، نەک تەنها لە ڕێگەی ئامرازە ئەمنی و سەربازییەکان.

الزغول دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٧٩، کاتێک سەرکردەکانی شۆڕشی ئیسلامی بنەمای «هەناردەکردنی شۆڕش»یان وەرگرت، پێش ئەوەی مۆدێلە نوێیەکە لە بواری سەربازی، ئابووری، زانستی و کلتووری تاقی بکرێتەوە.

بە بۆچوونی ئەو، ئێران هەوڵی بڵاوکردنەوەی مۆدێلێکی تەواونەکراوی دا، پشت بە گوتاری مەزهەبی و ئایدیۆلۆژیک بەست، کە بانگەشەی پشتیوانیکردن لە ستەملێکراوان، بەرەنگاربوونەوەی ئیمپریالیزم و گۆڕینی سیستەمی جیهانی دەکرد.

 هەژمونێک کە پشت بە لاوازی دەوڵەتەکان دەبەستێت

بەپێی بۆچوونی الزغول، پەرەپێدان بەبێ بنەمایەکی ناوخۆیی بەهێز دەبێتە هۆی دروستبوونی ئابوورییەک کە توانای هاوشێوەبوون لەگەڵ تێچووی ئەو پەرەپێدانەی نییە، هەروەها ناوەڕۆکێکی کلتووری کە ناتوانێت چیرۆک و ڕوونکردنەوەیەکی قایلکەر دروست بکات.

ئەو نموونەی لوبنان و عێراق دەهێنێتەوە و پرسیار دەکات: ئێران لە بواری کلتوور، شانۆ، میوزیک، هونەر، ئابووری و بازرگانیدا چ مۆدێلێکی پێشکەش کردووە کە دانیشتووان بتوانن دوای کەمبوونەوەی نفووزی ئێران پشتی پێ ببەستن؟

الزغول پێی وایە نفووزی دەوڵەتەکان بەردەوام دەبێت کاتێک هێزی ئابووری و کلتووریی ئەو دەوڵەتە هێشتا کاریگەری خۆی هەبێت، تەنانەت دوای دەرچوونی لە ناوچەکانی نفووزی خۆی. بەڵام، بەپێی هەڵسەنگاندنی ئەو، نفووزی ئێران زۆرتر پشت بە لاوازی دەوڵەت و دامەزراوەکانی و گوتاری مەزهەبی بەستووە، و ئەمەش ناوچەکەی کردووەتە مەیدانی ملمەلانێی ئایدیۆلۆژیک.

ئابوورییەک کە «خۆی دەخوات»

الزغول ئابوورییەکی بێبەش لە گەشە بە جەستەیەک دەچوێنێت کە ڕووبەڕووی برسێتی دەبێتەوە؛ سەرەتا چەوری دەخوات، پاشان ماسولکەکان، و لە کۆتاییدا دەگاتە ئێسقان.

بە هەمان پێوانە، ئەو پێی وایە ئابووریی ئێران چووەتە قۆناغی «خۆخواردن».

ئەو دەڵێت ئێران، لە سەردەمی شا و کۆماری ئیسلامیدا، بڕێکی زۆر نەوتی هەناردە کردووە و سەرچاوەی دارایی زۆری بۆ ناوخۆ هێناوە، بەڵام سزا و گەمارۆ کۆبووەوەکان ئابوورییەکەیان ناچار کردووە لەو پاشەکەوتەی خۆی بخوات کە دەبوو ماف و سامانی نەوەکانی داهاتوو بێت.

هەروەها بە بۆچوونی ئەو، کەمبوونەوەی متمانە بە ئێران تەنها لە دەوڵەتە دژبەر یان هاوپەیمانەکاندا نییە، بەڵکوو بۆ وەبەرهێنەر، گەشتیار، خاوەن پارە و خاوەن بیرۆکەش درێژ دەبێتەوە.

کاتێک وڵاتێک دەبێتە ناوەندی قەیرانەکان، دەست دەکات بە بەفیڕۆدانی تواناکانی خۆی و نەوەی یەک لە دوای یەک ناچار دەکات نرخی ئەو بارودۆخە بدەن.

الزغول لە کۆتاییدا دەڵێت، بەپێی ئەو بەراوردەی خۆی، ئابووریی ئێران «چەوری و گۆشتی» خۆی خواردووە و دەستی کردووە بە خواردنی «ئێسقانەکان»، و هۆشداری دەدات کە ئەگەر ڕووخانێک ڕووبدات، بە پێویستی نزیک نابێت، بەڵام دەتوانێت کاریگەرییەکی زۆر گەورە هەبێت، چونکە بەفیڕۆدانی سەرچاوەکان گەیشتووەتە بنەما سەرەکییەکانی ئابووری.

سێ ئارەزووی جیابوونەوە

الزغول باس لە سێ ئارەزووی جیابوونەوە دەکات کە بە بۆچوونی ئەو گەیشتوونەتە ئاستێکی پێگەیشتوو و بەهێز.

یەکەم: ئارەزووی کوردییە، کە ئەو دەڵێت پشتگیریی چەکداری هەیە و تەنها بە حیزب و سەرکردەکان سنووردار نییە، بەڵکوو لە تاکە کوردە سوننی و شیعەکانیشدا بڵاو بووەتەوە.

دووەم: ئارەزووی بلوچە، کە ئەو بە چەکدار و ڕێکخراو وەسفی دەکات و ئاماژە بە پەیوەندی هەندێک لە ڕێکخراوەکانی بە گرووپە توندڕەو و ڕادیکاڵەکان دەکات، لەوانە القاعدە، ڕێکخراوی خۆراسان و داعش.

سێیەم: ئارەزووی عەرەبی لە ئەهوازە. بەپێی هەڵسەنگاندنی ئەو، ئەم ئارەزووە هێشتا کەمتر پێگەیشتووە و چەکدار نییە، بەڵام پشت بە میراتێکی مێژوویی و هێزێکی ئابووریی گەورە دەبەستێت، چونکە بەشێکی سەرەکی لە سەرچاوە نەوتییەکانی ئێران لەو ناوچەیەدایە.

الزغول جەخت دەکاتەوە کە تەنها ئیسرائیل لەوانەیە حەزی لە بینینی ئێرانێکی دابەشکراو هەبێت، لە کاتێکدا وڵاتانی ناوچەکە لە کاریگەرییەکانی بڵاوبوونەوەی کێشەی بلوچ بۆ پاکستان، کورد بۆ تورکیا و عێراق و سوریا، و عەرەب بۆ ناوچەی کەنداوی فارس دەترسن.

هەروەها هۆشداری دەدات لەوەی بارودۆخەکە بەرەو جەنگی ناوخۆیی و پەنابەریی بەرفراوان بڕوات، لە وڵاتێک کە ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی سەد ملیۆن کەسە و ژمارەیەکی زۆر لە چەکدار و کەسانی ڕاهێنراوی تێدایە.

ئەو جەخت دەکاتەوە کە هۆشداری لە دابەشبوونی ئێران بە مانای بانگەشە بۆ دابەشبوون نییە، بەڵکوو ئاگادارکردنەوەی دەستەی حاکمە لە مەترسییەکانی سیاسەتەکانی خۆیە.

الزغول پێی وایە سەرهەڵدانی کەسایەتییە ئەمنییەتییەکان کە لەلایەن بەشێکی زۆر لە خەڵکەوە نەخوازراون، وەک حوسێن طائب و ڕۆڵی ئەو لە سەرکوتکردنی جوڵانەوەی سەوز لە ساڵی ٢٠٠٩، نیشانەی فراوانبوونی بۆشایی نێوان دەوڵەت و کۆمەڵگایە.

لە کۆتاییدا، الزغول دەڵێت کێشەی ئێران، بەهۆی تێکەڵبوونی هۆکارە مەزهەبی، مێژوویی و ئەمنییەکانی، پێویستی بە دانایی، ئارامی و لێوردبوونەوە هەیە؛ و جەخت دەکاتەوە کە جەنگی خێرا و سازشی خێرا ناتوانن چارەسەری کێشەی ئێران بکەن.