لەیەكەم پەیامیدا ، تۆم باراك دوای ئەوەی بووە نوێنەری ترەمپ لە سوریا و عێراق جەخت لەكاركردنی پێكەوەیی هەر سێ دەوڵەتی توركیا و سوریا و عێراق دەكاتەوە، داوای بە لاوەنانی ناكۆكیەكانیان دەكات، پەیامەكە ئاماژەیەكی روونە بە كاركردنی پێكەوەیی ئەنقەرە و بەغدا و شام، خۆی دوور دەگرێت لە باسكردنی كورد، ئەمەش ئاماژەیەكی مەترسیدارە بۆ قۆناغێكی سەخت بۆ كورد لەگەڵ ئەم ستراتیژیەتە كە بێ بەهاكردنی فیدڕاڵی و مافی نەتەوەكان خاڵی سەرەكییەتی.

پەیامەكەی تۆم باراك لەسەر عێراق، سووریا و توركیا نابێت تەنها وەك پەیامێكی دیپلۆماسیی ئاسایی بخوێنرێتەوە. ئەوەی لەو پەیامەدا گرنگە، تەنها ناوهێنانی ئەم سێ دەوڵەتە نییە، بەڵكو ئەو بیرۆكەیە كە سەقامگیریی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەبێت لەسەر هاوسەنگكردنی ئەم سێ ناوەندە بوەستێت. لەسەر كاغەز دەنگێكی نزمە، سەقامگیری و هاوكاری دەدات، بەڵام بۆ كورد، كە دابەشبوونی مێژووییەكەی لە نێوان هەمان ئەم دەوڵەتانەدا ڕوویداوە، ئەم پەیامە دەكرێت وەك زەنگێكی هۆشیاریش بخوێنرێتەوە.

تۆم باراك، كە باڵیۆزی ئەمریكایە لە توركیا، لە هەمان كاتدا وەك نوێنەری تایبەتی بۆ سووریا و عێراق ناونیشان كراوە، ئێستا بە جۆرێك فایلی سێ دەوڵەتی گرنگی داگیركەری كوردستانی لە ژێر یەك چاوەدێری دیپلۆماسیدا كۆكردووەتەوە، مانای ئەوەیە كە واشنتن دەیەوێت عێراق، سووریا و توركیا وەك یەك بازنەی ستراتیژی ببینێت، نەك وەك سێ فایلێكی جیاواز. ئەو ڕاستییەش بۆ كورد هەم دەرفەتە و هەم مەترسی. ترەمپ ڕایگەیاندووە كە باراك، لەگەڵ بەردەوامبوونی وەك باڵیۆزی ئەمریكا لە توركیا، وەك نوێنەری تایبەتی بۆ سووریا و عێراقیش كار دەكات.

مەترسییەكە لەوەدایە كە پرسی كورد، لەبری ئەوەی وەك پرسی گەلێكی خاوەن مێژوو، خەبات، قوربانی و مافی سیاسی ببینرێت، لە ناو هاوكێشەی بەرژەوەندیی دەوڵەتەكاندا قەتیس بكرێت. توركیا لە فایلی سووریا و ڕۆژئاوا، هەموو هەنگاوێكی كوردی بە چاوی ئاسایش و PKK دەبینێت. بەغدا لە فایلی هەرێمدا زۆرجار دەیەوێت دەسەڵاتی ناوەندی بەسەر هەرێمدا بەهێزتر بكات. دیمەشقیش، بە تایبەتی لە قۆناغی ڕێكخستنەوەی سووریای نوێدا، دەكرێت داوای گەڕانەوەی هەموو دەسەڵاتەكان بۆ ناوەند بكات. لە نێوان ئەم سێ بەرژەوەندییەدا، ئەگەر كورد خۆی وەك یەك دەنگ و یەك پڕۆژە پێشكەش نەكات، دەكرێ داهاتووی كورد بە بێ كورد گفتوگۆی لەسەر بكرێت.

ئەمە جێگەی تێڕامانە! پەیامی باراك كاتێك دەڵێت عێراق، سووریا و توركیا جومگەی ستراتیژی سەقامگیریی ناوچەكەن، پرسیارێكی گەورە بۆ كورد دروست دەكات: ئەی كورد لەم تابلۆیەدا لە كوێیە؟ ئایا وەك شەریكی سەقامگیری دەبینرێت، یان وەك كێشەیەك كە دەبێت لە نێوان ئەو سێ دەوڵەتەدا ڕێك بخرێت؟ ئەگەر كورد خۆی نەبێتە خاوەنی وەڵامی ئەم پرسیارە، ئەوا ئەوانی تر لەبری ئەو وەڵامی بۆ دەنووسن.

لێرەدا قەیرانی ناوخۆی هەرێمی كوردستان مەترسییەكە قووڵتر دەكات. هەرێمی كوردستان ئەگەر دامەزراوەی كارا، پەرلەمانی بەهێز، حكومەتی یەكگرتوو، و پەیامی سیاسیی هاوبەشی هەبێت، دەتوانێت لە بەرامبەر هاوكێشەكانی واشنتن، ئەنقەرە، بەغدا و دیمەشقدا وەك یەك قەوارەی سیاسی قسە بكات. بەڵام ئەگەر ناوخۆی هەرێم (وەك ئێستا!) بە ناكۆكیی پارتی و یەكێتی، پەكخستنی پەرلەمان، دواخستنی حكومەت، قەیرانی مووچە، قووڵبوونەوەی دوو ناوەندی ئیدارەیی و نەمانی متمانەی جەماوەر لاواز بكرێت، ئەوا هەرێم ناتوانێت لە دەرەوە بە قەبارەی خۆی قسە بكات.\

ئەم ڕاستییەكە و تەنها نیگەرانییەكی ناوخۆیی نییە، بەڵكو مەترسییەكی ستراتیژییە. كاتێك دەرەوە دەبینێت هەرێمی كوردستان خۆی ناتوانێت دامەزراوەكانی بخاتە كار، ناتوانێت حكومەتێكی یەكگرتوو پێكبهێنێت، ناتوانێت پەرلەمان بكاتە ناوەندی بڕیار، ناتوانێت پەیامێكی یەكگرتووی بۆ واشنتن و بەغدا و ئەنقەرە هەبێت، ئەوا ئەم لاوازییە دەبێتە هۆی ئەوەی هەرێم لە ناو هاوكێشە گەورەكاندا وەك فاكتەرێكی لاواز مامەڵەی لەگەڵ بكرێت. 

لە ڕاستیدا، پارتی و یەكێتی ئەگەر ئەم قۆناغە تەنها وەك ململا‌نێی پۆست، دەسەڵات، حكومەت و ناوچەی نفوز ببینن، ئەوا هەڵەیەكی مێژوویی گەورە دەكەن. چونكە ئەوەی لە دەرەوە ڕوودەدات، گۆڕانكارییەكی بچووك نییە. فایلی سووریا دووبارە دەنووسرێتەوە. پەیوەندیی ئەمریكا و توركیا لەسەر سووریا و عێراق ڕێك دەخرێتەوە. بەغدا هەوڵ دەدات دەسەڵاتی خۆی لەسەر هەرێم فراوانتر بكات. توركیا دەیەوێت لە فایلی كوردی سووریا و عێراق ڕۆڵی سەرەكی هەبێت. لە چنینەوەی ئەم تانوپۆیەدا، كورد ئەگەر ناوخۆی خۆی ڕێك نەخات، بەئاسانی دەبێتە بابەتی مامەڵە، نەك لایەنی مامەڵەكەر.

ئەم پەیامەی باراك لەسەر ئەزموونی هەرێمیش پرسیارێكی قورس دادەنێت: ئایا هەرێمی كوردستان هێشتا دەتوانێت وەك نموونەیەكی سەركەوتووی فیدراڵی، دیموكراسی و هاوبەشی سیاسی پێشكەش بكرێت؟ یان ناكۆكییەكانی پارتی و یەكێتی ئەو ئەزموونەیان كردووەتە قەوارەیەكی پەككەوتوو كە دەرەوە بە چاوی گومانەوە دەیبینێت؟ هەر چەندە ئەمە قسەیەكی تاڵە، بەڵام پێویستە بوترێت: دەرەوە زیاتر ڕێز لە مافی ئەو گەلە دەگرێت كە خۆی رێز لە دامەزراوەكانی خۆی دەگرێت. ئەگەر پەرلەمان لە ناوخۆدا بێدەنگ بكرێت، چۆن دەتوانرێت داوا لە واشنتن بكرێت دەنگی كورد لە دەرەوە ببیسترێت؟ ئەگەر حكومەت لە ناوخۆدا بە دوو ئیرادە كار بكات، چۆن دەتوانرێت كورد لە بەغدا و دیمەشق و ئەنقەرەدا وەك یەك قەوارەی سیاسی بناسرێت؟

ئەمڕۆ مەترسییەكە تەنها ئەوە نییە كە باراك یان هەر نوێنەرێكی ئەمریكی پەیامێك بڵاو بكاتەوە. مەترسیی ڕاستەقینە ئەوەیە كە كورد خۆی لە دەركەوتنی پەیامەكەدا نەبینێت. عێراق، سووریا و توركیا هەرسێكیان بەشێكن لە چیرۆكی سیاسیی كورد. بەڵام ئەگەر ئەم چیرۆكە تەنها بە زمانی دەوڵەتەكان بنووسرێتەوە، ئەوا ماف، قوربانی، خەبات و ئەزموونی كورد دەكرێت بكەوێتە پەراوێزەوە، كە لە رابردوودا ئەزموونی لەو شێوەیەمان زۆرە.

بۆیە ئەگەر سەركردایەتی سیاسیی كوردستان هۆشیار بن، وەڵامی كورد نابێت تەنها ترس بێت. بەڵكو دەبێت ڕێكخستنەوە بێت. پێویستە پارتی و یەكێتی لەو تێگەیشتنە بچنە دەرەوە كە هەرێم موڵكی هیچ حیزبێك نییە. هەرێم قەڵغانی سیاسیی گەلێكە كە بە خوێن، قوربانی، ئەنفال، كیمیاباران، ڕاپەڕین و دەیان ساڵ خەبات دروست بووە. ئەو قەڵغانە ئەگەر لە ناوخۆدا بە دەستی ناكۆكی لاواز بكرێت، دەرەوە پێویستی بە تۆپ و تانك نییە بۆ ئەوەی فشاری بخاتە سەر، ئەوكاتە پەیامێكی دیپلۆماسی، ڕێككەوتنێكی ناوچەیی، یان مامەڵەیەكی سێقۆڵی بەسە بۆ ئەوەی داهاتووی كورد بخاتە ژێر سایەی ئەوانی ترەوە، هەروەك لە رابردوودا رووداوی هاوشێوەمان هەیە!

چارەسەر ڕوونە: یەكەم: كاراكردنەوەی پەرلەمان و دامەزراوەكان بە بێ مەرجی حیزبی. دووەم: پێكهێنانی حكومەتێكی یەكگرتوو كە هەموو هەرێم بگرێتەوە، نەك تەنها هاوسەنگیی پارتی و یەكێتی. سێیەم: دروستكردنی پەیامێكی هاوبەشی نیشتمانی بۆ واشنتن، بەغدا، ئەنقەرە و دیمەشق. چوارەم: پەیوەستكردنی پرسی هەرێم بە فایلی گشتیی كورد لە سووریا و عێراق، بەڵام بە زمانێكی دیپلۆماسی، عاقڵانە و بنەماخواز. پێنجەم: گەڕاندنەوەی متمانەی هاووڵاتیان بەوەی دامەزراوەكان كار دەكەن، مووچە پارێزراوە، یاسا سەروەرە، و بڕیار لە ژووری داخراوی حیزبەكاندا ناگیرێت.

پەیامی باراك دەكرێت ببێتە مەترسی، ئەگەر كورد بە دابەشبوون و بێدەنگی و پەككەوتنی دامەزراوەكان وەڵامی بداتەوە. بەڵام لەهەمان كاتدا دەكرێت ببێتە دەرفەتیش، ئەگەر كورد خۆی وەك كلیلێكی سەقامگیری، هاوسەنگی، دژە تیرۆر، دیموكراسی و هاوبەشی ناوچەیی پێشكەش بكات. ئەم قۆناغە قۆناغی خۆهەڵكێشان نییە، قۆناغی خۆڕێكخستنەوەیە. كورد ئەگەر یەك دەنگ نەبێت، دەنگی لە ناو هاوكێشەی سێ دەوڵەتدا ون دەبێت. بەڵام ئەگەر یەكگرتوو بێت، هیچ هاوكێشەیەكی ناوچەیی ناتوانێت بەردەوام بێت بە بێ ڕەزامەندی و بەشداریی كورد.

د.سەروەر عەبدولڕەحمان