لەپاراستنی سنورەوە بۆ داگیرکردنی قووڵایی خاك؛ تورکیا چی لەعێراق دەوێت؟

کوردستان

2 کاتژمێر پێش ئێستا‌ 5040 جار خوێندراوه‌ته‌وه

شارپرێس:

لەکاتێکدا تەپڵی شەڕێکی فراوانتر لەسەر سنورەکانی هەرێمی کوردستان دەکوترێت، ئەنكەرە بەزمانی هەڕەشەی ڕاستەوخۆ لەگەڵ بەغدا دەدوێت؛ هاکان فیدان بەئاشکرا عێراق دەخاتە بەردەم دوو بژاردە، یان کۆتاییهێنان بەبونی پەکەکەو هێزى چه‌كداریى له‌ده‌ره‌وه‌ى سوپاكه‌ى، یان "گۆڕینی خاکی عێراق بۆ مەیدانی دەرسە توندەکانی سوریا"، ئەمەش لەناو بێدەنگییەکی گوماناوی سەرکردایەتی کوردو توڕەییەکی بێدەسەڵاتی پەرلەمانی عێراقدا ماوه‌ته‌وه‌.


چاودێران باس له‌وه‌ده‌كه‌ن، لێدوانەکانی هاکان فیدان وەزیری دەرەوەی تورکیا، تەنها گوزارشت نین لەنیگەرانییەکی کاتیی، بەڵکو ڕاگەیاندنی فەرمی "ستراتیژییەتی نوێی ئەمنی تورکیا"یە، چونكه‌ فیدان بەڕونی وتویه‌تى، "تورکیا چیتر ڕێگه‌نادات عێراق ببێتە حەشارگەیەکی ئارام بۆ پەکەکە، وەک چۆن لەباکوری سوریا ڕویدا".

به‌بڕواى چاودێرانى سیاسیى، کاتێک تورکیا باس لە"دەرسەکانی سوریا" دەکات، ئاماژەیه‌ بۆ سێ خاڵی سەرەکی، ئه‌وانیش، ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی زەمینی فراوان هاوشێوەی ئۆپەراسیۆنەکانی (چڵە زەیتون‌و کانی ئاشتی)، (دروستکردنی ناوچەی دابڕاو جێگیرکردنی هێز لەقووڵایی لەناو خاکی عێراق)دا‌و (بەبەغدا دەڵێت: ئەگەر ئێوە نەتوانن سەروەریی خۆتان بپارێزن‌و ڕێگریی لەپەکەکە بکەن، ئێمە دەیکەین).

لەبەغدا، زۆربەی لایەنە شیعەکان‌و پەرلەمانتاران سه‌باره‌ت به‌و لێدوانه‌ توندانه‌ى فیدان هاتنه‌ده‌نگ‌و بە"پێشێلکارییەکی زەق"ی سەروەری دەبینن، هه‌روه‌ك به‌شێك له‌په‌رله‌مانتاران فشاریان لەسەر سودانی دروستكردوه‌، تەنها بەئیدانەکردن نەوەستێت‌و پەنا بۆ ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی ببات.
    
به‌بڕواى شرۆڤه‌كاران، ئێستا محەمەد شیاع سودانی لەنێوان دوو بەرداشدایە؛ لەلایەک تورکیا وەک هاوبەشێکی ئابوریی گرنگ (بەتایبەت لەپڕۆژەی ڕێگه‌ی گەشەپێدان) دەبینێت، لەلایەکی دیكه‌وه‌، ناتوانێت بەرامبەر سوپایەک بوەستێتەوە کە بەقووڵایی خاکی وڵاتەکەی هاتوەتە ژورەوە.

له‌به‌رامبه‌ر لێدوانه‌كانى فیدان‌و بێدەنگی سەرکردایەتی سیاسی کورد له‌هه‌رێمى كوردستان شرۆڤه‌ى جیاواز ده‌كرێت‌و به‌شێك له‌شرۆڤه‌كاران ده‌ڵێن، "پەیوەندییە نەوتی‌و بازرگانییەکانی هەرێم لەگەڵ تورکیا ڕێگرن لەتوندبونی هەڵوێستەکان‌و هه‌روه‌ها ململانێی مێژویی پارتی‌و پەکەکەش وایکردوە کە هەولێر پەکەکە بەهۆکاری ئەم هێرشانەی تورکیا بزانێت".

چه‌ند سه‌رچاوه‌یه‌كیش پێیانوایه‌، سه‌ربارى پرۆسه‌ى ئاشتیى له‌نێوان عه‌بدوڵڵا ئۆجه‌لان‌و حكومه‌تى توركیادا، به‌ڵام ئەگەری هێرشی زەمینی نوێ لەناوچەکانی گارا، مەتیناو قەندیل زۆر بەهێزە، هه‌روه‌ك ئەنكەرە دەیەوێت شنگالیش وەک بەشێک لەم ستراتیژییەتە سه‌یربكات‌و چاوى له‌سه‌ر ئه‌و قه‌زایه‌ى عێراقیش لانابات.

ئێستا عێراق لەبەردەم تاقیکردنەوەیەکی مێژوییدایە؛ یان دەبێت لەگەڵ تورکیا بگەڕێتەوه‌ سەر مێزی گفتوگۆ بۆ ڕێککەوتنێکی ئەمنی هاوشێوەی ئەوەی لەگەڵ ئێران کردی، یان ئەوەتا دەبێت چاوەڕێی "سوریایی بون"ی ناوچە سنورییەکانی بکات بەدەستی سوپای تورکیا، له‌به‌رامبه‌ر ئه‌و هه‌ڕاشانه‌ى توركیادا، كۆمه‌ڵگه‌ى نێوده‌وڵه‌تى‌و له‌سه‌روو هه‌مویانه‌وه‌ ئه‌مریكا بێده‌نگه‌.