شارپرێس:

شنگال؛ ئەو ناوەی هێشتا بۆنی ئازارو قوربانیی لێدێت، جارێکی دیکە دەخرێتەوە ناو گێژاوێکی سیاسیی‌و سەربازیی مەترسیدار، لەکاتێکدا جیهان چاوەڕێی ئاوەدانکردنەوەی قەزاکە بوو، ئێستا هۆشدارییەکان لەناوەندە ئەکادیمی‌و سیاسییەکانی سلێمانییەوە دەگەنە لوتکە؛ هۆشداریی لە"پیلانێکی داڕێژراو" کە ئامانج لێی تەنها کۆنتڕۆڵکردنی خاک نییە، بەڵکو لێدانی ڕەگ‌و ڕیشەی ناسنامەی کوردی‌و پێکهاتە ڕەسەنەکەیەتی.

شرۆڤه‌كاران ئاماژه‌ به‌وه‌ده‌كه‌ن، لەنێوان بەرداشی هەژمونی تورکیاو لاوازیی سەروەریی عێراقدا، شنگال وەک خاڵی یەکلاکەرەوە دەردەکەوێت کە کەوتنی تەواوی هاوکێشە ئەمنییەکانی ناوچەکە دەگۆڕێت، جموجۆڵە سەربازییە کتوپڕەکان‌و ڕێککەوتنی پشت پەردەی نێوان بەغداو ئەنكەرە، ئاماژەن بۆ ئەوەی کە شنگال چیتر تەنها شارێکی وێرانبوو نییە، بەڵکو بوەتە مەیدانی یەکلاکردنەوەی جەنگێکی هه‌رێمیى کە ڕەنگە ئەمجارەیان نەخشەی دیمۆگرافی ناوچەکەش سەرلەبەر بگۆڕێت.

هەڕەشەکانی فیدان؛ پەیامێک بۆ هەڵتەکاندنی شنگال
دوای لێدوانە توندەکانی هاکان فیدان وەزیری دەرەوەی تورکیا، گومانەکان بون بەڕاستی، تورکیا بەئاشکرا باس لە"پاکتاوکردنی" ناوچەکە دەکات، بەڵام چاودێران دەپرسن: ئایا مەبەست تەنها پەکەکەیە، یان شنگال وەک پردێکی ستراتیژیی بۆ گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچەکە دەبینرێت؟ جوڵاندنی سوپای عێراق‌و کۆکردنەوەی چەک لەمکاتەدا، وەک تەواوکاری ئەو فشارە ئیقلیمیانە دەبینرێت کە دەیانەوێت ئیرادەی خۆسەریی شنگال تێکبشکێنن.

شنگال لەنێوان دوو بەرداشدا
ئەو جموجوڵه‌ سەربازییەی عێراق کە بەهه‌ماهه‌نگى لەگەڵ فشارەکانی ئەنكەرە دەستیپێکردوە، ترسی لای ئێزدییەکان دروستکردوە، کۆکردنەوەی چەک لەده‌ستى هێزە ناوخۆییەکان (کە خۆیان بەپارێزەری خاکەکە دەزانن دوای کارەساتی 2014)، وەک هەوڵێک بۆ بێبەرگریکردنی شنگال لێکدەدرێتەوە، ئەکادیمیستانی سلێمانی دەڵێن، "ئەمە تەنها جوڵەیەکی سەربازی نییە، بەڵکو سەرەتایەکە بۆ تەسلیمکردنی شنگال بەئەجێندایەک کە ناسنامەی نەتەوەیی‌و ئایینیی ناوچەکە دەسڕێتەوە".

هاواری یەکڕیزیی؛ دوا دەرفەت
ئەم دۆخە نوێیە وایکردوە دەنگە ناڕازییه‌كان لەناو ماڵی کورددا بەرزتر ببنەوە، بانگەوازەکان ئێستا ڕونن‌و جه‌ختده‌كه‌نه‌وه‌ له‌سه‌رئه‌وه‌ى، نابێت شنگال بکرێتە قوربانی ململانێی حزبی‌و پێویستە بەپەلە دۆسیەی شنگال ببرێتە ناوەندە یاسایی‌و نێودەوڵەتییەکان بۆ ڕێگریی لە"فەرمانێکی نوێ ـ كۆمه‌ڵكوژى"، هه‌روه‌ها جه‌ختده‌كرێته‌وه‌ كه‌ ناسنامەی ئێزدییەکان هێڵی سوری ناسنامەی نەتەوەیی کوردەو هەر دەستکارییەک تیایدا، برینێکی ساڕێژنەکراوە لەجەستەی کوردستان.

مێژوو خۆی دوبارە دەکاتەوە؟
ئایا شنگال دەبێتە قوربانیی ڕێککەوتنی ژێر بەڕەی هێزە ئیقلیمییەکان؟ یان کورد دەتوانێت بەیەکڕیزیی‌و فشارە یاساییەکان، ئەو پلانە پڕ له‌كینه‌ پوچەڵبکاتەوە؟ ئەوەی ئێستا لەدەوروبەری شنگال ڕودەدات، زەنگێکی مەترسیدارە بۆ هەمولایەک؛ زەنگی پاراستنی ناسنامەیەک کە بەخوێن نوسراوەتەوە.

گەڕانەوە بۆ خاڵی سفر؟
لەکاتێکدا جیهان چاوی لەسەر ئاڵۆزییەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە، شنگال جارێکی دیکە دەبێتەوە بەمەیدانی ململانێیەکی سارد کە خەریکە دەگۆڕێت بۆ ڕوبەڕوبونەوەیەکی سەربازیی، جموجۆڵە چڕەکانی بەغداو ئەنكەرەو گۆڕانکارییە سەربازییەکانی سەر سنور، ئاماژەن بۆ قۆناغێکی نوێ کە ڕەنگە نەخشەی ئەمنیی ناوچەکە سەرلەبەر بگۆڕێت.

هاوکێشەی ئەنكەرە ـ بەغدا؛ ڕێککەوتن لەپشت دەرگا داخراوەکان
سەردانه‌كه‌ى وەزیری بەرگریی عێراق بۆ تورکیاو کۆبونەوەی لەگەڵ لوتکەی دەسەڵاتی ئەو وڵاتە، تەنها سەردانێکی پرۆتۆکۆڵی نەبوو، زانیارییەکان باس لەوەدەکەن، تورکیا فشاردەخاتەسەر عێراق بۆ پاکتاوکردنی کۆتایی نەیارەکانی لەشنگال.

ترسناکترین بەشی ئەو گۆڕانکارییانە، پرۆسەی گەڕان‌و پشکنین‌و کۆکردنەوەی چەکە لەگوندو کۆمەڵگه‌کانی شنگال، بۆ کۆمەڵگەی ئێزدی، چەک تەنها ئامرازێکی سەربازیی نییە، بەڵکو هێمایەکە بۆ مانەوە، یادەوەری ساڵی 2014و جێهێشتنیان لەبەردەم چەقۆی داعش، وایکردوە، هەر هەوڵێک بۆ چەکداماڵین، بەبێ بونی گەرەنتییەکی نێودەوڵەتی‌و هێزێکی ناوخۆیی جێگه‌ى بڕوا، وەک هەڕەشەیەک بۆ سەر ژیانیان ببینرێت.

گۆڕانکاری دیمۆگرافی؛ مەترسییە شاراوەکە
هەوڵەکان بۆ دروستکردنەوەی یەکە سەربازییەکان بەناسنامەی تایبەت‌و گۆڕینی فەرماندەکان، گومانی ئەوەی دروستکردوە کە پلانێک هەبێت بۆ گۆڕینی پێکهاتەی دانیشتوانی ناوچەکە، شنگال کە ناوچەیەکی جێناکۆکە، ئێستا لەبەردەم مەترسی تەعریب یان گۆڕینی ناسنامەدایە لەژێر پەردەی یاساو ڕێکخستنی ئەمنیدا.

بەرەو کوێ؟
شنگال لەسەر لێواری تەقینەوەیە، ئەگەر بەغداو هەولێر نەگەنە ڕێککەوتنێکی سیاسی ڕاستەقینە کە تێیدا خەڵکی ڕەسەنی شنگال بەشداربن لەبڕیارە ئەمنییەکان، ئەوا ناوچەکە بەرەو شەپۆلێکی نوێی توندوتیژیی دەچێت، کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیش بەرپرسیارە لەوەی ڕێگریی بکات كه‌ جارێکی دیکە شنگال ببێتە قوربانیی بەرژەوەندییە سیاسییەکانی دەوڵەتانی دەوروبەر.

شنگال تەنها ناوێکی سەر نەخشە یان خاڵێکی ستراتیژیی نییە بۆ کێبڕکێی هێزەکان، به‌ڵكو برینێکی ساڕێژنەبوی مرۆڤایەتییە، بۆ کۆمەڵگەی ئێزدی، مێژوو لەساڵی 2014دا وەستاوەو هەموو جوڵەیەکی سەربازیی‌و ڕێککەوتنێکی سیاسیی، لەبری هیوای گەڕانەوە، سێبەری ترسێکی نوێ دەخاتەسەر ژیانیان.

مەینەتیی ڕاستەقینە ئەوەیە کە دوای 10 ساڵ لەجینۆساید، هێشتا ئێزدییەکان ناچارن لەنێوان کەمپی ئاوارەیی‌و نیشتمانێکی پڕ لەسەربازگە، یەکێکیان هەڵبژێرن، تائەوکاتەی مرۆڤ وەک شکۆو ناسنامە نەبێتە چەقی بڕیارەکان، شنگال وەک گەواهیدەرێکی زیندوو لەسەر بێدەنگیی جیهان‌و بێباکیی سیاسەت دەمێنێتەوە؛ شارێک کە شەوان بەدیار یادەوەریی قوربانییەکانیەوە دەگری‌و به‌ڕۆژیش به‌دیار هێزو چه‌كى سه‌ربازیی‌و سه‌رو سیماى هێزگه‌لى جیاوازو زۆرو زه‌وه‌نده‌وه‌ هەناسە بڕکێیەتی.