شارپرێس:
ئەمریکا بەسەپاندنی گەمارۆی هەمەلایەنە بەسەر بەندەرەکان و دەروازە دەریاییەکانی ئێران، هەوڵدەدات پەتەکانی دەوروبەری کۆماری ئیسلامی توندتر بکاتەوە، سەرچاوە ئابورییەکانی وشک بکاتەوە و ڕێگاکانی دابینکردنی چەک و تەقەمەنی و پارچەی یەدەگ ببڕێت، بەئامانجی لاوازکردنی و کاریگەری لەسەر هەڵوێستی توندڕەوی سەرکردایەتییەکەی و پاڵنانی ئەو سەرکردایەتییە بەرەو دانیشتن لەسەر مێزی دانوستان هەڵوێستێکی لاوازی و کەمێک بەرەنگاریی داواکاری و مەرجەکان.
بەهۆی ئەوەی وڵاتەکەیان بۆ چەندین ساڵ سزای توندی بەسەردا سەپێنرا، ئێرانییەکان سیستەمێکی ئاڵۆزیان بۆ بەدەستهێنانی چەک و سیستەم و تەکنەلۆژیای سەربازی لەڕێگەی قاچاخەوە پەرەپێدا، کە هەروەها لە بەکارهێنانی بۆ قاچاخکردنی نەوت بۆ بازاڕە جیهانییەکان و دابینکردنی چەکی دەرەوەی وڵاتەکەیان لە میلیشیاکان و گروپە تائیفیەکانی وەک گروپی حوسییەکان لە یەمەن و حزبوڵڵا لە لوبناندا سەرکەوتوو بوون بە چەک و تەقەمەنی.
لەژێر ڕۆشنایی ئەم داتایەدا کە دەزگا هەواڵگرییە نێودەوڵەتییەکان، لەوانەش هەواڵگریی ئەمریکا، زانیاری وردیان لەبارەیەوە هەیە، ئەمریکا بەشێکی بەرچاو لە هەوڵەکانی هێزەکانی کە لە گەمارۆی دەریایی ئێراندا بەکارهێنراون، بەرەو بڕینی ڕێگاکانی قاچاخچێتی بۆ ئێران و لە ئێرانەوە ئاراستە دەکات.
هێزی دەریایی ئەمریکا لەبەیاننامەیەکدا ڕایگەیاند، لەشکری ئەمەریکا گەمارۆی دەریایی کە بەسەر ئێراندا سەپێنراوە فراوانتر کردووە بۆ ئەوەی ئەو بارانەش بگرێتەوە کە بە قاچاخ دادەنرێت، هەروەها ڕایگەیاندووە کە هەر کەشتییەک گومانی ئەوەی لێدەکرێت هەوڵی گەیشتن بە خاکی ئێران بدات، پێویستە پشتڕاستکردنەوە و پشکنینی بۆ بکرێت.
شەڕی ئەمەریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران بووە هۆی ئەوەی کە تا ئێستا گەورەترین پەککەوتنی دابینکردنی نەوت و گاز لە جیهاندا بە هۆی بەربەستی تاران لە گواستنەوەی کەشتیوانی لە ڕێگەی گەرووی هورمزەوە.
هێزی دەریایی لەبەیاننامەیەکدا، کە دوای سەپاندنی ئابڵوقە لە ڕۆژی دووشەممەدا نوێکرایەوە، ئاماژەی بەوەشکردووە، "ئەم کەشتیانە بەبێ گوێدانە شوێنەکەیان، پشکنین و سواربوون و دەستبەسەرداگرتنی کاڵاکانیان بۆ دەکرێت".
کاڵا قاچاخەکان بریتین لە چەک و سیستەمەکانیان، تەقەمەنی، کەرەستەی ئەتۆمی، نەوتی خاو و بەرهەمە پاڵاوتەکان، هەروەها ئاسن و پۆڵا و ئەلەمنیۆم.
لای خۆیەوە، جەنەڕاڵ دان کین، سەرۆکی ئەرکانی هاوبەشی سوپای ئەمریکا، بەڵێنی داوە کە وڵاتەکەی بەدوای هەر کەشتییەکدا بگەڕێت کە هەوڵی پشتیوانیکردن لە ئێران بدات، ئاماژەی بەوەشکرد، گەمارۆکە لە ئاوەکانی ئێران و هەروەها لە ئاوە نێودەوڵەتییەکان جێبەجێ دەکرێت.
بڕیارەکەی واشنتۆن بۆ سەپاندنی گەمارۆی دەریایی بەسەر ئێراندا ئامانجی ئەوەیە کە ئێران بکێشێتە ڕێککەوتنێک بۆ کۆتاییهێنان بەو شەڕەی کە بووەتە هۆی پەککەوتنی گەورەی دابینکردنی وزە و هەڕەشەی قەیرانێکی قووڵی ئابووری لەسەر جیهان دەکات.
پیت هێگسێت، وەزیری بەرگری ئەمریکا لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا لە پنتاگۆن ڕایگەیاند، هێزەکانی ئەمریکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئامادەن ئۆپەراسیۆنە شەڕکەرەکانیان دەستپێبکەنەوە، ئەگەر ئێران بە ڕێککەوتنی ئاشتی ڕازی نەبێت.
ناوبراو زیادی کرد: ئێران دەتوانێت داهاتوویەکی خۆشگوزەران و پردێکی زێڕین هەڵبژێرێت و هیوادارین لە پێناو گەلەکەیدا ئەو کارە بکات. پاشان هۆشداریی دا، بەڵام ئەگەر ئێران هەڵبژاردەیەکی هەڵە بکات، ئەوا ڕووبەڕووی سزا و هێرش دەبێتەوە بۆ سەر ژێرخان و ژێرخانی وزەی وڵاتەکەی.
لە لایەکی دیکەوە، سەرکردایەتی ئێران نیگەرانە لە کاریگەرییەکان و دەرئەنجامەکانی گەمارۆدانەکە، هەندێک نەرمی نیشان دەدات سەبارەت بە سووککردنی ئەو سنووردارکردنانەی کە بۆ کەشتیوانی لە گەرووی هورمزدا سەپاندویەتی، بەو هیوایەی کە ئەمە بە هەنگاوە هاوتاکانی ئەمریکا بەرەوڕوو بێتەوە.
سەرچاوەیەک لە زاری ڕۆیتەرزەوە ڕایگەیاندووە کە تاران ڕەنگە ڕێگە بە کەشتیەکان بدات بە ئازادی بە دیوی عومانی گەرووەکەدا بڕۆن بەبێ ئەوەی هەڕەشەی هیچ هێرشێکیان لەسەر بێت، ئەمەش لە چوارچێوەی ئەو پێشنیازانە کە لە دانوستانەکانی لەگەڵ ئەمریکادا کردوویەتی، بە مەرجێک ڕێککەوتنێک بکرێت کە ڕێگری بکات لە دەستپێکردنەوەی شەڕ.
پێدەچێت ئەم پێشنیازە زیاتر ئاماژەیەک بێت نەک هەنگاوێک کە خۆی لە خۆیدا دەستبەجێ پێشکەوتنێک بۆ ئەو سەدان کەشتییە دابین بکات کە چاوەڕێی تێپەڕین بەم ڕێڕەو ئاوییە گرنگە دەکەن، کە پێش جەنگ نزیکەی لەسەدا ٢٠ی ڕۆیشتنی نەوت و گازی سروشتی شلکراوی جیهانی هەڵگرتبوو.
ئەو سەرچاوەیە کە بەهۆی هەستیاری بابەتەکەوە داوای کردووە ناوی ئاشکرا نەکرێت، ئاماژەی بەوەشکردووە، ڕەنگە ئێران ئامادەبێت ڕێگە بە کەشتیەکان بدات لەودیوی گەرووەکە لە ئاوەکانی عومان بەبێ هیچ بەربەستێک لەلایەن تارانەوە کەڵک وەربگرن.
وتەبێژی ڕێکخراوی دەریایی نێودەوڵەتی نەتەوە یەکگرتووەکان ڕایگەیاندووە، پێشوازی لە هەر هەنگاوێک دەکەین کە ڕێگە بە تێپەڕبوونی سەلامەتی کەشتییەکان بدات لە ڕێگەی پلانی جیاکردنەوەی هاتوچۆی ئێستاوە.
ئەم پێشنیازە نوێنەرایەتی یەکەم هەنگاوی کۆنکرێتی تاران دەکات بۆ پاشەکشەکردن لەو بیرۆکە شەڕانگێزانەیەی کە لە چەند هەفتەی ڕابردوودا کردویەتی، کە بریتی بوو لە وەرگرتنی پارە لە کەشتییەکان بۆ تێپەڕین بە ڕێڕەوی ئاوی نێودەوڵەتی و دووپاتکردنەوەی سەروەری بەسەر گەرووەکەدا، دوو بژاردە کە پیشەسازی کەشتیوانی جیهانی بە پێشێلکردنی ڕێککەوتنە دەریاییەکان دەزانێت.
شەڕی ئەمەریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران بووە هۆی ئەوەی کە تا ئێستا گەورەترین پەککەوتنی دابینکردنی نەوت و گاز لە جیهاندا بە هۆی بەربەستی تاران لە گواستنەوەی کەشتیوانی لە ڕێگەی گەرووی هورمزەوە. سەدان تانکەر و کەشتیی دیکە و هەروەها ٢٠ هەزار دەریاوان لە کەنداودا گیریان خواردووە، لە سەرەتای دەستپێکردنی جەنگەوە لە ٢٨ی شوباتەوە.
ئاگربەستی دوو هەفتەیی لە ٨ی نیسانەوە کەوتە بواری جێبەجێکردنەوە و دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا ڕۆژی چوارشەممە ڕایگەیاند، شەڕەکە نزیکە لە کۆتایی، بەڵام کۆنترۆڵکردنی گەرووی هورمز هێشتا پرسێکی سەرەکییە لە دانوستانەکاندا. سەرچاوەکە ئاماژەی بەوە نەکردووە کە ئایا ئێران بەهەمان شێوە ڕازی دەبێت بە لابردنی هەر مینێک کە ڕەنگە لە دیوی عومانی گەرووەکە داینابێت یان ڕێگە بە تێپەڕبوونی هەموو کەشتیەکان دەدرێت، لەوانە ئەوانەی پەیوەستن بە ئیسرائیلەوە. بەڵام ئەو سەرچاوەیە زیادی کرد: ئەو پێشنیازە پەیوەستە بەوەی کە ئایا واشنتۆن ئامادەیە بۆ جێبەجێکردنی داواکارییەکانی تاران، ئەمەش مەرجێکی پێشوەختەیە بۆ هەر پێشکەوتنێکی ئەگەری لەسەر گەرووەکە.
بەرپرسێکی ئێرانی لە بەیاننامەیەکی جیادا ئاماژەی بەوەکردووە، ئەو پێشنیازە بەو مانایەیە کە ئێران کۆنترۆڵی گەرووی هورمز لە چوارچێوەی ئاوە خاکییەکانی خۆیدا دەهێڵێتەوە، بەبێ ئەوەی دەستوەردان لە لایەنی عومان بکات، کە بە وتەی ئەو مەبەست لێی نیشاندانی نیازپاکییە بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕەکە، هەروەها تاران چاوەڕوانی نەرمی هاوشێوەی ئەمریکا دەکات.
