شارپرێس:
بازاڕەکانی وزەی جیهانی لە ئێستادا گۆڕانکاری و گرژییەکی بێوێنە بەخۆیانەوە دەبینن بەهۆی لێدوانە توندەکانی دۆناڵد ترەمپ سەبارەت بە ئەگەری دەستبەسەرداگرتنی دوورگەی خارگ کە ناوەندی سەرەکیی هەناردەکردنی نەوتی ئێرانە.
لە 30ی ئازاری 2026دا نرخی نەوت بە شێوەیەکی بەرچاو بەرزبووەوە، ئەمەش دوای ئەوە هات کە ترەمپ لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ڕۆژنامەی فایننشال تایمز ڕایگەیاند کە سوپای ئەمریکا دەتوانێت زۆر بە ئاسانی کۆنتڕۆڵی ئەو دوورگەیە بکات.
ئەم لێدوانانە و هەڕەشەی وێرانکردنی ژێرخانی وزەی ئێران ئەگەر گەرووی هورمز نەکرێتەوە، ترسی گەورەی لای شیکەرەوە ئابوورییەکان دروست کردووە.
تاماس فارگا شیکەرەوە لە کۆمپانیای بی ڤی ئێم ئێنرجی ئاماژە بەوە دەکات کە ئەگەر هێرشی زەمینی ئەنجام بدرێت یان ئێران وەک تۆڵەکردنەوە هێرش بکاتە سەر دامەزراوەکانی وزە لە کەنداو یان گەرووی هورمز دابخات، ئەوا گەیشتنی نرخی بەرمیلێک نەوت بۆ 200 دۆلار تەنها گریمانەیەک نییە بەڵکو دەبێتە ڕاستی.
فارگا دەڵێت پەککەوتنی نزیکەی 10 ملیۆن بەرمیل نەوتی ڕۆژانە کە دەکاتە 300 ملیۆن بەرمیل لە مانگێکدا، یەکسانە بە سێ ڕۆژ لە بەکاربردنی هەموو جیهان و ئەمەش شۆکێکی گەورە لە بازاڕدا دروست دەکات.
لە لایەکی ترەوە ستێفان کۆبمان شیکەرەوەی ئابووریی لە بانکی ئای ئێن جی ڕوونی دەکاتەوە کە هەرچەندە ترەمپ ناتوانێت نەوتی ئێران بۆ خۆی ببات بەڵام دەستبەسەرداگرتنی دوورگەی خارگ توانای هەناردەکردنی ئێران بە تەواوی پەک دەخات و ئەمەش دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی خێرای نرخەکان لەسەر ئاستی جیهانی.
ئەم ئاڵۆزییانە وای کردووە کۆمپانیاکانی ئەڵمانیاش لەژێر فشاری گرانبوونی وزەدا بن و حکومەتی ئەڵمانیا بە سەرۆکایەتی فریدریش مێرتیس دەستی کردووە بە دەرکردنی یاسای نوێ بۆ ڕێگریکردن لە بەرزبوونەوەی بێسەروبەری نرخی سووتەمەنی لە وێستگەکاندا، چونکە پەیمانگای ئیفۆ هۆشداری داوە کە بەرزبوونەوەی تێچووی وزە دەبێتە هۆی هەڵاوسانی زیاتر لە مانگەکانی داهاتوودا.
هەموو ئەم شیکردنەوانە کۆکن لەسەر ئەوەی کە هەڕەشە سەربازییەکان و ئەگەری پێکدادانی ڕاستەوخۆ لە ناوچەکەدا، ئاسایشی وزەی جیهانی خستووەتە مەترسییەکی جیدییەوە و گەڕانەوە بۆ دۆخی ئاسایی تەنانەت لە کاتی ئاشتیشدا چەندین مانگی پێویستە.