بەختیار ئەحمەد ساڵح
پێشەکی
کۆبوونەوەی ئەم دواییەی نێوان دۆناڵد ترامپ و ڕەجەب تەیب ئەردۆغان لە ئەنقەرە تەنها چاوپێکەوتنێکی دیپلۆماسیی ئاسایی نەبوو، بەڵکو وەک ڕاگەیاندنی نارەسمیی ڕێککەوتنێکی گەورەی جیوپۆلیتیکی دەبینرێت کە لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پشتیوانی لێ دەکرێت بۆ دووبارە ڕێکخستنەوەی هاوسەنگیی هێز لە ناوچەکەدا. ئەم جوڵانەوەیە هەڵگری پەیامێکی توند بۆ تورکیا و هەروەها فشارێکی بێ وێنەیە بۆ سەر ئێران، بە مەبەستی دامەزراندنی سیستەمێکی نوێی ناوچەیی.

هاوکێشەی تورکیا: مامەڵە و ئاگادارکردنەوەی ئەمریکا
واشنگتۆن ئەنقەرەی خستووەتە بەردەم دوو هەڵبژاردەی دژوار، بە بەکارهێنانی ستراتیژی گورز و گوێزەر:
ئاگادارکردنەوە (گورز):
پەیامی ترامپ بۆ ئەردۆغان ڕوون بوو؛ ئەگەر تورکیا بەشداری پرۆژەی تێپەڕاندنی کۆماری ئیسلامیی ئێران بکات، دەبێتە هاوبەشێکی تەواو لە سیستمی نوێی ناوچەکەدا. بەڵام ئەگەر دوودڵ بێت یان ڕەتی بکاتەوە، ئەوا ئەمریکا دەستی ئیسرائیل ئازاد دەکات بۆ ئەوەی وەک ئامرازێکی فشار و بەرپەرچدانەوە لە بەرامبەر تورکیا بەکاربهێنرێت؛ واتە شمشێری ئیسرائیل لەسەر ملی تورکیا دەبێت.

هاندان (گوێزەر):
ئەگەر ئەنقەرە ڕۆڵە دیاریکراوەکەی قبوڵ بکات، دەکرێت ئەم دەستکەوتە ستراتیژییانە بەدەست بهێنێت:
1.هەڵگرتنی بەشێک لە سنووردارکردن و سزا ئابوورییەکان.
2.دووبارە کردنەوەی ڕێگای فرۆشتنی فڕۆکە جەنگیی F-35.
3.گۆڕینی تورکیا بۆ سەرەکیترین پایەی ستراتیژیی ئەمریکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست.
پەیامی ڕاستەوخۆ بۆ تاران: نزیکبوونەوەی کاتی سفر
هەرچەندە کۆبوونەوەکە لە ئەنقەرە بەڕێوەچوو، بەڵام ئامانجی سەرەکیی پەیامەکان، تاران بوو. ناوەڕۆکی پەیام: ئەمریکا هاوپەیمانییەکی فراوان و توندوتۆڵی هەرێمایەتی دروست دەکات، نەک تەنها بۆ سنووردارکردنی ئێران، بەڵکو بۆ ئامادەکردنی زەمینەی جیوپۆلیتیکیی قۆناغێک کە دوای کۆماری ئیسلامی دەست پێ دەکات. لەم هاوکێشەیەدا، ئیسرائیل ڕۆڵی بازووی جێبەجێکار و ئامرازی فشاری سەخت دەبینێت.

تایبەتمەندییەکانی سیستمی نوێی هەرێمایەتی
ئەگەر ئەم سیناریۆیە سەرکەوتوو بێت، ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەچێتە ناو قۆناغێکی نوێ کە گرنگترین تایبەتمەندییەکانی ئەمانەن:
بوارگۆڕانکاریی چاوەڕوانکراو
هاوسەنگیی هەرێماییدروستکردنی هاوپەیمانییەکی نوێ لە نێوان تورکیا، دەوڵەتە عەرەبییەکان و پاکستان.
پێگەی ئیسرائیلناچارکردنی هێزە هەرێمایییەکان بە قبوڵکردنی ئیسرائیل وەک دەوڵەتێکی بەهێز و هاوبەشێکی جێگیر لە ناوچەکەدا.
داهاتووی ئێراندووبارە تێکەڵکردنەوەی ئێران لە ناو سیستەمی سیاسی، ئابووری و هەرێمایەتی، بەڵام لە قەوارەیەکی نوێ کە دوای تێپەڕاندنی کۆماری ئیسلامیی ئێستایە.

دەرئەنجام
ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە بەردەم وەرچەرخانێکی مێژووییە کە دەکرێت بە ڕاستی بە نزیکبوونەوەی کاتی سفر بۆ ئێران لێکبدرێتەوە. سەرکەوتنی ئەم پرۆژە درێژخایەنە بەستراوەتەوە بە توانا و سەرکەوتنی واشنگتۆن لە قایلکردنی تورکیا و کەمکردنەوەی نیگەرانییە ستراتیژییەکانی، هەروەها بە یەکگرتوویی و مانەوەی هاوپەیمانیی عەرەبی–پاکستانیی چاوەڕوانکراو. لە هەموو حاڵێکدا، کۆماری ئیسلامیی ئێران ئێستا لەگەڵ گەورەترین و مەترسیدارترین ئاستەنگیی ستراتیژیی مێژووی هاوچەرخی خۆی ڕووبەڕوو دەبێتەوە؛ چونکە ململانێکەکە ئیدی تەنها لەسەر پەڕاوێزی چەند بابەتێکی جیاواز نییە، بەڵکو ئامانجی سەرەکیی بریتییە لە گۆڕینی نەخشە و پێکهاتەی جیوپۆلیتیکیی ئێران بە تەواوی.