شارپرێس:
لهکاتێکدا کێبڕکێی جەمسەرە جیهانییەکان لەسەر دۆسیەی ئێران گەیشتوەتە بنبەست، کوردانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان بەئومێدو چاوەڕوانییەکی زۆرەوە دەڕواننە ڕۆڵی مێژوییو مرۆیی فەرەنسا بۆ پشتگیریگرتن لەدۆزە ڕەواکەیان، بەڵام پرسیارە جدییەکە ئەوەیە، ئایا پاریس دەتوانێت لەناو هاوکێشە ئاڵۆزەکانی جیۆپۆلەتیکو بەرژەوەندییە چڕەکانی خۆیدا لەڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، ببێتە هێزێکی هاوسەنگسازو داکۆکیکارێکی ڕاستەقینە لەمافەکانی مرۆڤو گەلی کورد؟
ڕاپۆرتە شیکارییە نوێیەکان ئاماژە بەوەدەکەن، فەرەنسا، سەرەڕای خاوەندارێتی چەکی ئەتۆمیی، کورسی هەمیشەیی لەئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەیەکگرتوەکانو یەکێک لەگەورەترین تۆڕە دیپلۆماسییەکانی جیهان، توانای کاریگەریی لەسەر قەیرانە نێودەوڵەتییە گەورەکان بەشێوەیەکی بەرچاو لەدەستداوە.
لەشیکارییەکدا کە لەلایەن ئاسۆ حەسەن زادە نوسەرو چاودێری سیاسیی بڵاوکراوەتەوە، تیشکخراوەتەسەر ئەو بۆشاییە گەورەیەی کە لەنێوان حەزو خولیای فەرەنسا بۆ هەژمونی جیهانیو هێزی ڕاستەقینەی ئەو وڵاتەدا دروستبوە، ئەم دۆخە لەکاتێکدایە کە جیهان بەرەو فرەجەمسەری هەنگاو دەنێت.
ڕاپۆرتەکە بەتایبەتی جەخت لەسەر ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەکاتەوە، کە تێیدا بڕیاری کۆتاییو هێزی یەکلاکەرەوە لەئێستادا کەوتوەتە دەست هێزو لایەنەکانی دیکەو ڕۆڵی فەرەنسا تیایدا بەرەو پاشەکشەی بەردەوام دەڕوات.
کێبڕکێی نێوان خولیای جیهانیو توانای ڕاستەقینە
ئاستی پێشکەشکردنی فەرەنسا لەیارییەکانی ئەمدواییەی مۆندیالدا، وێنای وڵاتێکمان نیشاندەدات کە پێداگیرە لەسەر گەڕانەوە بۆ لوتکە، بەڵام سەرەڕای تواناکانی، چیتر ناتوانێت حەزو خولیاکانی بگۆڕێت بۆ سەرکەوتن یان تەنانەت چونەسەر سەکۆی شەرەف، پێگەی ئەمڕۆی فەرەنسا لەپهیوەندییە نێودەوڵەتییەکاندا ڕێک هاوشێوەی ئەم دۆخەیە؛ وڵاتێکە کە خولیا جیهانییەکانی زۆر لەسەرچاوەو هێزی ڕاستەقینەی خۆی گەورەترن.
جوگرافیای سیاسیی جیهان لەدوای جەنگی ساردەوە گۆڕانکاریی قوڵی بەسەرداهاتوە؛ کارەکتەری نوێ دەرکەوتون، هاوسەنگیی هێز گۆڕاوەو بنەماکانی کایەکە وەک خۆیان نەتەقینەوە، فەرەنسا هەمیشە هەوڵیداوە سیاسهتێکی دەرەوەی سەربەخۆ پهیڕەو بکات کە بنەمای لەسەر یاسای نێودەوڵەتی، فرەلایەنەییو پاراستنی گەردونیی مافەکانی مرۆڤ بێت، بەڵام لەجیهانی ئەمڕۆدا، ئەم ڕوانگەیە ڕوبەڕوی بەربەست بوەتەوە، وەک چۆن لەگرژییە دیپلۆماسییەکەی کۆتایی مانگی تەمموز لەئەنجومەنی ئاسایش لەنێوان پاریسو واشنتۆن لەسەر نوێکردنەوەی ماوەی کارکردنی کۆمیسیاری باڵای مافەکانی مرۆڤ ڕویدا.
پاشەکشەی هەژمونی فەرەنسا لەڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست
جیهانی ئەمڕۆ بەتوندی دابەشبوە؛ ئەمریکا هێشتا هێزی یەکەمی سەربازییە، چین بوەتە جەمسەرێکی ئابوریی حاشاهەڵنەگرو ڕوسیاش خاوەنی توانای ستراتیژیی گەورەیە، هاوکات، هێزە هەرێمییەکان (تورکیا، ئێران، ئیسرائیلو سعودیە لەڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست) ڕۆڵی یەکلاکەرەوە لەناوچەکانی خۆیاندا دەگێڕن.
ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ڕونترین نمونەی پاشەکشەی کاریگەریی مێژویی فەرەنسایە، پاریس سەرەڕای هەبونی بەرژەوەندیی ستراتیژیی گەورە لەناوچەکەدا، وەک سەقامگیریی لوبنان، ئاسایشی دەریای ناوەڕاست، شەڕی دژە تیرۆرو هەناردەکردنی چەک، چیتر خاوەنی ئەو کارتە بەهێزانە نییە کە بتوانێت بەتەنها ئاراستەی گۆڕانکارییە ستراتیژییەکان بکات، بۆ نمونە، لەقەیرانەکانی ئەمدواییەی پهیوەندیدار بەئێرانەوە، پاریس داوای هێورکردنەوەی دۆخەکەی دەکرد، بەڵام بڕیارە سەرەکییەکان لەواشنتۆن، تارانو تەلئەبیب دەدران.
زۆرێک لەئێرانییەکان، بەتایبەت کوردەکان، هیوایان دەخواست پاریس ڕۆڵێکی چالاکتر لەدۆسیەکەیاندا بگێڕێت، بەڵام واقیعی جیۆپۆلەتیکیو کێشەی بارمتە فەرەنسییەکان لەئێران، مەودای مانۆڕی پاریسی زۆر سنوردار کردبوو.
ئاستەنگەکانی داهاتوو ڕۆڵی فەرەنسا وەک "هێزی هاوسەنگیی"
ئەم پاشەکشەیە بەو مانایە نییە کە فەرەنسا بوەتە هێزێکی پلە دوو؛ ئەو هێشتا حەوتەمین ئابوریی جیهانە، خاوەنی مافی ڤیتۆیە لەئەنجومەنی ئاسایش، چەکی ئەتۆمی هەیەو تۆڕێکی دیپلۆماسیی گەورەی لەبەردەستدایە، کێشەی سەرەکی فەرەنسا نەبونی سەرچاوە نییە، بەڵکو نەبونی توانای گۆڕینی ئەم سەرچاوانەیە بۆ "کاریگەریی سیاسیی ڕاستەقینە".
لەجیهانێکی فرەجەمسەریدا کە کێبڕکێی هێزە گەورەکان گەیشتوەتە بنبەست، گەورەترین هێزی فەرەنسا دەکرێت لەوەدا بێت کە وەک هێزێکی هاوسەنگساز کاربکات کە دەتوانێت دایەلۆگ لەگەڵ هەمولایەنەکاندا بپارێزێت، ئیمانوێل ماکرۆن چەندینجار داوای سیستەمێکی فرەلایەنی بەهێزتری کردوە، بەڵام ئەم خولیایە هەمیشە بەهۆی نەبونی ئامرازی دارایی، سەربازییو ئەوروپیی پێویست پەکخرابوو، لەکاتێکدا کەمتر لەساڵێک بۆ هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ماوە، پێویستە مشتومڕەکان لەفەرەنسا لەبری قسەکردن لەسەر "خولیای جیهانی"، لەسەرئەوەبن کە چۆن ئەو خولیایانە بکرێنە واقیعێکی باوەڕپێکراو.
