جیمس دورسو

سەردانی سەرۆک وەزیرانی نوێی عێراق، عەلی زەیدی، بۆ واشنگتۆن لە هەفتەی داهاتوو دەرفەتێک دەڕەخسێنێت بۆ ئەوەی چاوەڕوانییەکان سەبارەت بە پەیوەندییەکانی نێوان ئەمریکا و عێراق دووبارە ڕێکبخرێنەوە. زۆرجار گفتوگۆکان لە واشنگتۆن سەبارەت بە عێراق تەنها لە چوارچێوەی ململانێ، تیرۆر یان پێشبڕکێی لەگەڵ ئێراندا دەبینرێن. هەرچەندە ئەم بابەتانە گرنگن، بەڵام تەواوی وێنەی پەیوەندییەکە نیشان نادەن.

ئێستا هەم عێراق و هەم ئەمریکا دەرفەتی ئەوەیان هەیە هاوبەشییەکی پراکتیکی بنیات بنێن کە لەسەر گەشەپێدانی ئابووری، ئاسایشی وزە و جێگیریی هەرێمایەتی دامەزرابێت. ئەم پەیوەندییە لە ڕاستییەکی سادەوە سەرچاوە دەگرێت: هەردوو وڵاتەکە هێشتا پێویستییان بە یەکتری هەیە.

بۆ عێراق، ئەمریکا هێشتا هاوبەشێکی گرنگی ئاسایشە، سەرچاوەی وەبەرهێنان و تەکنەلۆژیا، و کارەکتەرێکی سەرەکی نێودەوڵەتییە کە سیاسەتەکانی کاریگەرییان لەسەر هەڵبژاردە ئابووری و دیپلۆماسییەکانی عێراق هەیە. بۆ ئەمریکاش، عێراق بەهۆی شوێنی ستراتیژی، سەرچاوەکانی وزە، ڕۆڵی لە بازرگانی هەرێمایەتی و هەروەها گرنگی بەردەوامی لە ڕێگرتن لە دووبارە سەرهەڵدانی ڕێکخراوە توندڕەوەکان وەک داعش، گرنگییەکی ستراتیژی هەیە.

لە هەمان کاتدا، هەردوو حکومەت دەبێت لەگەڵ ڕاستییەکی سیاسی ئاڵۆز مامەڵە بکەن. عێراق هەوڵ دەدات پەیوەندییەکی بەرهەمدار لەگەڵ واشنگتۆن بپارێزێت، بەبێ ئەوەی بکەوێتە ناو ململانێی نێوان ئێران، ئەمریکا و ئیسرائیل. لەبەرامبەردا، ئەمریکا دەیەوێت پشتگیری لە سەقامگیری عێراق بکات و هەروەها هەژموونى هێزە هاوپەیمانەکانی ئێران کەم بکاتەوە. ئەم ئامانجانە لە بنەڕەتدا دژبەیەک نین، بەڵام بەڕێوەبردنێکی ورد و چاوەڕوانییەکی ڕاستبینانەیان پێویستە.

ئاسایش گرنگترین بەرژەوەندیی هاوبەشی نێوان هەردوو وڵاتە. هەرچەندە داعش ئیتر کۆنترۆڵی ناوچەیەکى بەرفراوان ناکات، بەڵام هێشتا هەرماوە؛ تۆڕەکانی هێشتا لە بەشێک لە عێراق و سووریا چالاکن. هەردوو حکومەت دەزانن ئەو دەستکەوتانەی ئاسایشی کە بەدەست هاتوون، ئەگەر بەئاگا نەبن، دەتوانن لەدەست بچن.

هێزەکانى ئاسایشی عێراق لە ماوەی دە ساڵی ڕابردوودا پێشکەوتنێکی بەرچاویان بەخۆوە بینیوە، بەڵام بەردەوامبوونی هاوبەشی لە گۆڕینەوەی زانیاریی هەواڵگری، ڕاهێنان و پشتگیریی پسپۆڕانەی ئەمریکا هێشتا بەهایەکی زۆری هەیە.

گرنگە ئاماژە بەوە بدرێت کە هاوکاریی ئاسایشیی ئەمڕۆ جیاوازە لەو ئامادەبوونە سەربازییە فراوانەی کە لە قۆناغەکانی پێشووتری دەستێوەردانی ئەمریکا لە عێراقدا هەبوو. ڕابەرە عێراقییەکان زیاتر جەخت لەسەر هاوبەشی دەکەن تا لەسەر پێویستی. ئامانجیان ئەوە نییە ئۆپەراسیۆنی شەڕی هێزی بیانی لە خاکی عێراق میوانداری بکەن، بەڵکو دەیانەوێت دامەزراوەکانی عێراق بەهێز بکەن تاکو بتوانن سەربەخۆییانە ئاسایش دابین بکەن. ئەمەش ئامانجێکە کە دەبێت لە واشنگتۆن پێشوازی لێ بکرێت.

بابەتێکی چارەنووسسازی دیکە پاراستنی سەروەرییە. زۆرجار سەرکردەکانى عێراق خۆیان لە نێوان فشارە جیاوازەکانی دەرەوەدا دەبینن. زۆرینەی عێراقییەکان، سەربارى ئاراستەی سیاسییان، نایانەوێت وڵاتەکەیان ببێتە مەیدانی ململانێی هێزی دەرەکی. چاوەڕوان دەکرێت زەیدی جەخت بکاتەوە کە عێراق دەیەوێت لەگەڵ هەموو هاوبەشە سەرەکییەکان پەیوەندییەکی دروستکەرى هەبێت، لەگەڵ ئەوەشدا ئازادیی بڕیاردان لەسەر بنەمای بەرژەوەندیی نیشتیمانیی عێراق بپارێزێت.

ئارەزووی سەروەری، دژایەتی لەگەڵ ئەمریکا نییە. بە پێچەوانەوە، بوونی عێراقێکی خاوەن سەروەرى و جێگیر یەکێک بوو لەو بیانووانەی ئەمریکا بۆ داگیرکردنی عێراق لە ساڵی 2003. ڕێزگرتن لە سەربەخۆیی عێراق، لەگەڵ پاراستنی هاوکارییەکی بەهێز، پەیوەندییەکان بەهێزتر دەکات، نەک لاوازتر.

لە کۆتاییدا، بابەتە ئابوورییەکان لەوانەیە گرنگتر بن لە نیگەرانییەکانى ئاسایش. عێراق خاوەن سەرچاوەی سامانى سروشتیی زەبەلاحە، گەنجانی خوێندەوار و هەڵکەوتێکی جوگرافیی گرنگی هەیە. بەڵام هێشتا ڕووبەڕووی کێشەی بەردەوامى وەک کەمی کارەبا، کەموکوڕیی لە ژێرخانى ئابوورى، بەرزیی ڕێژەی بێکاری و کەمی وەبەرهێنان لە کەرتە سەرەکییەکان دەبێتەوە.

ئەم کێشانە دەرفەتی هاوکارییەکی سوودبەخش بۆ هەردوو لایەن دروست دەکەن. کۆمپانیا ئەمریکییەکان ئەزموونیان لە بەرهەمهێنانی وزە، بەرهەمهێنانی کارەبا، نوێکردنەوەی تۆڕی کارەبا، ژێرخانی دیجیتاڵ، لۆجستیک و تەکنەلۆژیای پێشکەوتوو هەیە. عێراقیش پێویستی بە هاوبەش هەیە بۆ ئەوەی ئابووریی پشتبەستوو بە نەوت بگۆڕێت بۆ ئابوورییەکی پشتبەستوو بە خزمەتگوزاری، تەکنەلۆژیا و بەرهەمە پیشەسازییە پێشکەوتووەکان.

وزە لەم چوارچێوەیەدا گرنگییەکی زۆری هەیە. هەرچەندە عێراق یەکێکە لە گەورەترین بەرهەمهێنەرانی نەوت، بەڵام هێشتا بەدەست کەمی کارەباوە دەناڵێنێت و پشت بە هاوردەکردنی وزە لە ئێران دەبەستێت. فراوانکردنی بەرهەمهێنانی گازی سروشتی لە ناوخۆ، کەمکردنەوەی سووتان و بەفیڕۆچوونى گاز، نوێکردنەوەی تۆڕی کارەبا و زیادکردنی توانای بەرهەمهێنانی وزە دەتوانێت ئابووریی عێراق بەهێز بکات و ئاسایشی وزەیی وڵات بەرز بکاتەوە.

لێرەدا بەرژەوەندییەکانی بەغدا و واشنگتۆن بە یەکتر دەگەن. عێراق دەیەوێت لە بواری وزەدا سەربەخۆتر بێت، لە کاتێکدا ئەمریکا دەیەوێت عێراق کەمتر لە ژێر فشارە دەرەکییەکان و پچڕانی دابینکردندا بێت. هاوبەشییەکانی وەبەرهێنان و تەکنەلۆژیا دەتوانن یارمەتی هەردوو ئامانجەکە بدەن.

پەیوەندییە هەرێمایەتییەکانیش بوارێکی دڵخوازە بۆ هاوکاریی. عێراق خۆی زیاتر وەک ناوەندێکی گواستنەوە و بازرگانی دەبینێت نەک تەنها وەک هەناردەکەری نەوت، بەڵکو وەک پردێک لە نێوان کەنداوی عەرەبی، تورکیا و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. پرۆژەکانی ژێرخان کە بەندرەکان، هێڵی ئاسن، ڕێگاکان و ناوچە پیشەسازییەکان بەیەکەوە دەبەستن، دەتوانن عێراق بگۆڕن بۆ ڕێڕەوێکی بازرگانیی گرنگ لە هەرێمەکەدا.

ئەمجۆرە گەشەیە تەنها بۆ عێراق سوودبەخش نابێت، بەڵکو بۆ سەقامگیری ناوچەکەش سوودی دەبێت. ئەو وڵاتانەی پەیوەندیی بازرگانی و وەبەرهێنانیان هەیە، زۆرجار هاندەرێکی بەهێزتریان بۆ پاراستنی ئاشتی هەیە. عێراقێکی گەشەسەندوو و تێکەڵ بە بازرگانیی ناوچەکە دەتوانێت سەرچاوەی سەقامگیری بێت.

بەڵام، هیچ گفتوگۆیەک سەبارەت بە پەیوەندییەکانی ئەمریکا و عێراق ناتوانێت بابەتی ئێران پشتگوێ بخات. ئەمە هەستیارترین بابەتە کە بە ئەگەری زۆر لە هەر کۆبوونەوەیەکی نێوان زەیدی و سەرۆک ترامپدا باس دەکرێت.

ئەمریکا نیگەرانی کاریگەریی گرووپ و هێزە چەکدارە پاڵپشکراوەکانى ئێرانە کە لە ناو عێراقدا چالاکن. بە ئەگەری زۆر، بەرپرسانی ئەمریکی بەردەوام دەبن لە فشارخستنە سەر بەغدا بۆ بەهێزکردنی کۆنترۆڵی دەوڵەت بەسەر چەک، باشترکردنی لێپرسینەوە و پاراستنی کارمەندانی ئەمریکی لە هێرشەکان.

بەڵام، ڕابەرانی عێراق ڕووبەڕووی سنوورێکن کە زۆرجار لە دەرەوە کەمتر لێی تێدەگەن. عێراق سنوورێکی درێژی لەگەڵ ئێران هەیە، پەیوەندیی ئابوورییەکی فراوانی لەگەڵ دراوسێکەی هەیە، و دەبێت دیمەنێکی سیاسیی ناوخۆیی زۆر ئاڵۆز بەڕێوە ببات. ئەو سیاسەتانەی لە دیدی واشنگتۆنەوە سادە دیارن، لە ناوخۆی عێراق دەتوانن دەرئەنجامی زۆر ئاڵۆزیان هەبێت.

ئاستەنگیی سەرەکی بۆ هەردوو لایەن ئەوەیە هەموو بابەتێک نەگۆڕن بۆ تاقیکردنەوەی دڵسۆزی. عێراق نایەوێت ناچار بکرێت هەڵبژێرێت لە نێوان ئەمریکا و ئێران. بەڵکو دەیەوێت لەگەڵ هەردووکیان پەیوەندییەکی بەرهەمدار هەبێت، لەگەڵ پاراستنی بەرژەوەندییەکانی خۆی. جا واشنگتۆن ئەم ڕێبازە تێبگات یان نا، ئەمە ڕەنگدانەوەی ڕاستیی سیاسیی عێراقە.

باشترین ئەنجامی سەردانی زەیدی دەبێت پراکتیکی بێت، نەک دراماتیکی. لەبری ڕێککەوتنی گەورە یان دەستکەوتی مێژوویی، سەرکەوتن لەوەدایە هەنگاو بە هەنگاو پێشکەوتن لە بوارە هاوبەشە گرنگەکاندا بەدەست بێت.

عێراق ئەو وڵاتە نییە کە پێش 20 ساڵ بوو، و سیاسەتی ئەمریکاش دەبێت ئەم ڕاستییەى تێدا ڕەنگ بداتەوە. هەروەها، ڕابەرانی عێراق دەرفەتیان هەیە بیسەلمێنن کە عێراقێکی خاوەن سەروەرى دەتوانێت هەم کارەکتەرێکی سەربەخۆی هەرێمایی بێت و هەم هاوبەشێکی ئەمریکی جێی متمانە.

جیمس دورسو: نوسەر لەبوارى سیاسەتی دەرەوەو ئاسایشی نەتەوەیی، ماوەی 20 ساڵ لەهێزە دەریاییەکانی ئەمریکا خزمەتيکردوەو لەکوەیت، سعودییەو عێراق کاریکردوە.