شارپرێس:

قەیرانی گەروی هورمز عێراقی ناچارکردوە کە هەڵسەنگاندنەوە بۆ پشکداریی خۆی لەڕێکخراوی وڵاتانی هەناردەکاری نەوت (ئۆپێک) بکات، عێراق لەمدواییانەدا هەڕەشەی کشانەوەی لەڕێکخراوەکە کردبوو ئەگەر پشکی بەرهەمهێنانی بۆ زیادنەکرێت، بەڵام لەهەمان ڕۆژدا لەهۆشدارییەکەی پاشگەزبوەوە، عێراق توانیی ئەم هەڕەشەیە وەک وەرەقەیەکی گوشار بەکاربهێنێت بۆ ناچارکردنی ئۆپێک بۆ زیادکردنی پشکی بەرهەمهێنانی، چونکە دوەم گەورەترین بەرهەمهێنەری نەوتە لەناو ڕێکخراوەکەدا.

ئۆپێک لەدوای کشانەوەی دەوڵەتی ئیمارات لەمانگی ئایاری ڕابردودا، ڕوبەڕوی گوشاری زۆر بوەتەوە، کشانەوەی عێراپیش لەوانەیە واقیعێکی نوێ لەناو ڕێکخراوەکەدا بسەپێنێت، بەتایبەت لەکاتێکدا کە داخرانی گەروی هورمز بوەتە هۆی شێوانی گەورە لەبازاڕەکانی نەوت‌و زنجیرەی دابینکردنی جیهانیدا.

عەلی زەیدیی سەرۆک وەزیرانی عێراق، لەسەردانەکەیدا بۆ ئەمریکاو لەکاتی کۆبونەوەی لەکۆشکی سپی لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ ڕایگەیاند، "عێراق یەکێکە لەئەندامە دامەزرێنەرەکانی ئۆپێکه‌و مافی خۆیەتی پشکێکی دادپەروەرانە بەدەستبهێنێت"، ئیماراتیش پێشتر بەهۆی هۆکاری هاوشێوەوە کشابوەوە، چونکە پێیوابوو، پشکی دیاریکراوی لەناو ئۆپێک گوزارشت لەتوانای ڕاستەقینەی بەرهەمهێنانی ناکات.

بۆچی ئێستا؟
داخرانی گەروەکە ڕادەی پشتبەستنی ئابوریی عێراقی بەداهاتی نەوت‌و گەروی هورمز وەک شادەماری سەرەکی هەناردەکردن دەرخست، چونکە داهاتی نەوت 90٪ی بودجەی دەوڵەت پێکدەهێنێت، پێش هەڵگیرسانی شەڕ، عێراق مانگانە نزیکەی 90 ملیۆن بەرمیل نەوتی لەڕێگەی هورمزەوە هەناردە دەکرد، بەڵام ئەم ژمارەیە لەمانگی نیساندا بۆ تەنها 10 ملیۆن بەرمیل دابەزیی.

دکتۆرە کارۆل نەخلە سەرۆکی جێبەجێکاری کۆمپانیای (کڕیستۆڵ ئینێرجی) پێیوایە، بەغدا لەمێژەوە تێبینی‌و سەرنجی لەسەر ڕۆڵی خۆی لەناو ئۆپێکدا هەبوە، نەخلە دەڵێت، "من ئەمە وەک تاکتیکێکی دانوستاندن دەبینم، عێراق هەمیشە هەستیکردوە کە شەڕ، سزاکان‌و ناسەقامگیریی سیاسیی ڕێگربون لەزیادکردنی بەرهەمهێنان‌و پشکی بازاڕی، لەکاتێکدا وڵاتانی دیكه‌ى ئۆپێک توانیویانە ئەوە بکەن، بۆیە بەغدا پێیوایە پشکی ئێستای گوزارشت لەقەبارەی سامان‌و تەماحی بەرهەمهێنانی ناکات".

ئەو ئاماژەی بەوەشکرد، کشانەوەی ئیمارات بوە پێشینەیەکی نوێ بۆ ئەندامان‌و نیشانیدا کە چونەدەرەوە تەنها ئەگەرێکی تیۆری نییە، ئەمەش هێزى زیاتری بەخشیە هەڕەشەکەی عێراق، بەڵام ڕونکردنەوە خێراکەی بەغدا دەریخست کە تەنها تاقیکردنەوەی سنوری گفتوگۆکان بوە نەک کشانەوەیەکی دەستبەجێ، لەگەڵ ئەوەشدا، پەیامەکە بۆ ئۆپێک ڕون بوو كه‌ مه‌به‌ست لێى، "بەغدا پشکێکی گەورەتری دەوێت".

گەشەسەندنی ڕۆڵی عێراق لەناو ئۆپێکدا
پێش قەیرانی هورمز، شارەزایان پێیانوابوو، ئەندامێتی ئۆپێک کۆڵەکەی سەقامگیریی ئابوریی عێراقەو ئامرازێکە بۆ ڕاگرتنی هاوسەنگی لەگەڵ دراوسێ کەناراوییەکانیدا، بەتایبەت سعودیە، بەڵام داخرانی گەروەکە هاوکێشەکەی گۆڕیی؛ بەهۆی پەککه‌وتنی هەناردەکردنەوە، پابەندبون بەسه‌قفى بەرهەمهێنانی ئۆپێک لەبەغدا وەک کۆتێکی دارایی سەیر دەکرێت کە قورسایی بۆ دەوڵەت دروستدەکات، بۆیە سەرنجەکان لەبەرگریی گشتیی لەنرخ گۆڕدرا بۆ هەوڵی تاکلایەنە بۆ زیادکردنی بەرهەمهێنان بەمەبەستی مانەوەی دەوڵەت.

کارتێکەرییە ناوخۆییەکان لەعێراقدا
قەیرانی گەروی هورمز بەشێوەیەکی ڕاستەوخۆ کاریگەریکردوەتەسەر ژیانی ڕۆژانەی عێراقییەکان، ئابوریی عێراق بەتەواوی لەسەر نەوت وەستاوە کە پارەی موچەی کەرتی گشتیی دابیندەکات، دابەزینی داهاتیش مەترسی هەرەسی ئەو كه‌رته‌ى هه‌یه‌، لەدوای هەڵگیرسانی شەڕەوە لەکۆتایی مانگی شوباتدا، بەهای دیناری عێراقی توشی ناجێگیریی بوە بەرامبەر بەدۆلار، هەروەها تۆڕی کارەبا بەهۆی گەرمای هاوینەوە لەژێر پەستاندایە، کەمبونی غازی هاوردەکراوی ئێرانیش کێشەکەی قووڵتر کردوەتەوە، هاوڵاتیانیش دیسانەوە پەنایان بردوەتەوەبەر تۆڕی هاوکاری خێزانی‌و خێڵەکی، بەڵام ئەم پەستانە ئابورییانە مەترسی تەقینەوەی توڕەیی جەماوەری لێدەکرێت، بەتایبەت دوای ئەوەی لەمانگی ئایاری ڕابردودا هەزاران گەنج بەهۆی نەبونی هەلی کارەوە ڕژانەسەر شەقامەکان.

بۆچی دۆخی ئیمارات جیاوازە؟
بەراوردکردنی عێراق‌و ئیمارات ورد نییە؛ ئەبوزەبی لەبەرئەوە کشایەوە، چونکە خاوەنی سندوقی سەروەریی زەبەلاح، ئابورییەکی هەمەچەشن‌و ژێرخانێکی پێشکەوتوە کە ڕێگەی پێدەدات بەخێرایى بەرهەمهێنان زیادبکات‌و بەرگەی شەڕی پشکەکان بگرێت، بەڵام عێراق یەدەگی دارایی پێویستی نییە، ژێرخانی لاوازەو تێچوی دەرهێنانی نەوتیشى بەرزە، عێراق جێگرەوەی ڕاستەقینەی لەدەرەوەی ئۆپێک نییەو کشانەوەی لەوانەیە شەڕی نرخەکان هەڵگیرسێنێت، له‌و ڕوه‌شه‌وه‌ هۆشداریدەدرێت کە ئەگەر عێراق چاو لەئیمارات بکات‌و بکشێتەوە، ڕوبەڕوی هێزی ئابوریی ڕیاز (سعودیه‌) دەبێتەوە، سعودیه‌ دەتوانێت بەئاسانی بەرهەمهێنان زیادبکات‌و بازاڕەکان نوقم بکات، ئەمەش نرخ دادەبەزێنێت‌و وادەکات عێراق نەوتی زۆرتر بفرۆشێت، بەڵام داهاتی کەمتربێت، جگە لەئەگەری ڕوبەڕوبونەوەی گۆشەگیریی دیپلۆماسی.

لەلایەکی دیكه‌وه‌، لەدوای هەڵگیرسانی شەڕ لەکۆتایی شوباتدا، هەرێمی کوردستان لەباکوری عێراق ڕوبەڕوی زیاتر لە800 هێرش بوەتەوە لەلایەن ئێران‌و میلیشیاکانی سەر بەتارانەوە، له‌و ڕوه‌شه‌وه‌ دکتۆرە نەخلە دەڵێت، "مانەوە لەئۆپێک هێشتا پارێزگاریى له‌عێراق دەکات لەگۆڕانکارییەکانی بازاڕ، چونکە ئەندامێتی نفوزی پێدەبەخشێت لەبڕیارە بەکۆمەڵەکاندا، واش ده‌رده‌كه‌وێت هەڕەشەکەی عێراق تەنها هەوڵێک بوە بۆ بەهێزکردنی پێگەی دانوستاندنی، بەڵام ئەم هەنگاوە لەگەڵ کشانەوەی ئیماراتدا، گۆڕانکارییەکی فراوانتر لەناو ئۆپێکدا نیشاندەدەن، کە تێیدا بەرهەمهێنەرە گەورەکان پێشەنگی بەنەرمی‌و بەرژەوەندیی نیشتیمانی خۆیان دەدەن نەک یەکڕیزیی ڕێکخراوەکە".