کاوە نادر قادر
تاقمێک لە عەرەبەکانی ناوچە تەعریبکراوەکانی حەسەکە و قامیشلۆ، لە ڕۆژی دەی ئەم مانگەدا، بە شێوەیەکی دڕندانە و بە چەکەوە ڕژاونەتە ناو شاری حەسەکە، بەبەرچاوی هێزە ئەمنییە ناوخۆییەکانی سەر بە حکومەتی سووریا. پەلاماری سیماو نیشانە کوردییەکان و دەیان ماڵی کوردی رەسەنی ئەو شارەیان داوە. بە مەبەستی تاڵانکردن و دووبارەکردنەوەی ڕووداوەکانی ساڵی ٢٠٠٤ ، ئاڵاکانی کوردستانیان لە شوێنە گشتییەکان، لەوانە "گۆڕەپانی ئازادی و ئەلعدلیە"، دابەزاندووە؛ نووسین و لافیتە کوردییەکانیان دڕاندووە و تێکیان داون، وێنەی شەهیدانیان تیلم تیلم کردووە و دروشمیان دژ بە کورد و کەمینەکان داوا. لەو دروشمانەدا، «بژی دەوڵەتی ئەمەوی» و «نەمان بۆ کەمینەکان» و «نەمان بۆ جوداخوازان»یش هاتوون.
هەروەها، بە بەرزکردنەوەی وێنەی سەددام حوسێن، ئاڵای عێراقی سەردەمی بەعس و وێنەی ئەلقاعیدە، لەگەڵ داواکردنی ئازادکردنی زیندانیانی داعش، پەلاماری ماڵە کوردەکانی ئەو شارەیان داوە و سێ هاوڵاتیی کوردیشیان بە سەختی بریندار کردووە. ئەگەر هێزەکانی «یات» و «کات» ــ کە وەک هێزە دژەتیرۆرییەکانی پێشووی هەسەدە ناسێنراون سەر بە هاوپەیمانانە ئێستاــ نەگەیشتنایەتە ناو شار، ئەو پەلاماردانە دەیتوانی بەرفراوانتر بن و زیانی زیاتر بە دانیشتوانی کورد بگەیەنێت.
ئەم پەلاماردانە لە بۆشایی سیاسی و ئەمنیدا ڕوویان نەداوە؛ هەروەها، هەڵبژاردنی ئەو ڕۆژەش، ڕووداوێکی هەڕەمەکی نییە؛ چونکە ئەو ڕۆژە یادەوەریی ٢٨ مین ساڵەی دەرکردنی "عەبدوڵا ئۆجەلان"ە لە سووریا، لە ١٩٩٨دا. بەرزکردنەوەی وێنەی "سەددام حوسێن"یش، نیشانەیەکە لە ڕەگەزپەرستیی عەرەبی و دژایەتیکردنی خەڵکی باشووری کوردستان؛ هەروەها، هاوسۆزییەکە لەگەڵ ڕەفتارەکانی ڕژێمی سەددام لە ئەنجامدانی "ئەنفال و بەکارهێنانی چەکی کیمیایی" دژی کوردان. ئەمە لە کاتێکدایە کە، بە پێی ئاماژەی نووسەر، خەڵکی باشووری کوردستان لە کاتی هێرشەکانی سوپای سووریا بۆ سەر گەڕەکەکانی حەلەب و ناوچەکانی دیکەی ڕۆژاوای کوردستان، پشتیوانییان لە خەڵکی ئەو ناوچانە کردووە.
ئەم ڕووداوانە جارێکی دیکە پرسیاری ڕۆڵی سیستەمە ئەمنییە هەرێمییەکەمان بۆ دێننەوە پێش؛ ئەو سیستەمەی کە، بە لێکدانەوەی نووسەر، چەندین وڵاتی ناوچەکە و هێزە دەرەکییەکان لە دامەزراندن و بەردەوامبوونیدا ڕۆڵیان هەبووە. لەم چوارچێوەیەدا، ئەگەری بەکارهێنانی ئەو جۆرە ڕووداوانە بۆ ئاڵۆزکردنی دۆخی سیاسی و ئەمنیی ناوچەکە و ڕێگرتن لە پێشکەوتنی دۆزی کوردستان، پێویستی بە لێکدانەوەی ورد هەیە. ئەو شێوازە ناوەندگەرایانە، یەک‌نەتەوەییەکان و سەربازییانەی لە هەندێک لەم وڵاتانەدا پەیڕەو دەکرێن، بەردەوام لەگەڵ داواکارییە نەتەوەییەکانی کورد ناکۆکن. لە چوارچێوەی ئەم لێکدانەوەیەدا، هێرشەکان دەتوانرێت وەک هەوڵێک بۆ ترساندنی کورد، پاشەکشە پێکردنی بزوتنەوەی نەتەوەیی و ڕێگرتن لە پێشکەوتنەکانی دۆزی کوردستان بخوێندرێنەوە.
ئەو کەسانەی لە پەلاماردانەکەدا بەشدار بوون، لە تێکەڵەیەک لە گرووپە دژەکوردستانییەکان، هێزە توندڕەو و تیرۆریستییەکان و کەسانێک پێک هاتوون کە عەقڵییەتی خێڵەکی و ڕەگەزپەرستانەیان هەیە. ئەو دروشمانەش کە لەو پەلاماردانەدا هاواریان کراون، بە ئاشکرا دژایەتیی کورد و ئازادی دەردەخەن.
لە لایەکی دیکەوە، لە ڕووی سیاسییەوە، ئەگەری دەستێوەردانی دامەزراوە هەواڵگرییەکانی هەندێک لە وڵاتانی ناوچەکە، بە تایبەتی میتی تورکی، لە لێکدانەوەی نووسەردا جێی باسە. ئەگەر ئەم بانگەشەیە پشتڕاست بکرێتەوە، دەستێوەردانێکی لەم جۆرە دەتوانێت ئامانجی ئاژاوەگێڕی، دروستکردنی ناسەقامگیری و لاوازکردنی دۆزی کوردستانی هەبێت. بەڵام دیاریکردنی ڕۆڵی دامەزراوەیەکی هەواڵگریی دیاریکراو پێویستی بە بەڵگە و زانیاریی سەربەخۆ هەیە، بۆ ئەوەی لێکدانەوەی سیاسی لە بانگەشەی نەسەلمێنراو جیا بکرێتەوە.
لە کۆتاییدا، مەبەستی سیاسیی ئەم پەلاماردانە هەر چییەک بێت و ئەو گرووپانەش هەر کێ بن، توندوتیژی و هەڕەشە ناتوانن بە ئاسانی ویستی گەلانی ئازادیخواز بۆ ئازادی و سەربەخۆیی لەناو بەرن. هەرچەندە پیلانەکان بەهێز، گەورە و ئاڵۆز بن، بەهێزکردنی یەکگرتوویی، هۆشیاریی سیاسی و دامەزراوە نەتەوەییەکان دەتوانێت توانای بەرەنگاربوونەوە و بەردەوامبوون لە ڕێگای مافە نەتەوەییەکان زیاد بکات.
