شارپرێس ـ كه‌نداڵ جودى:

لێکۆڵەرو نوسەر فەرهاد حەمێ ڕایده‌گه‌یه‌نێت، لەناوچەکەدا سێ پڕۆژەی سەرەکی بونیان هه‌یه‌، یه‌كێكیان پڕۆژەی ئۆجەلان، دوه‌م، ئەمریکی ـ ئیسرائیلیه‌و سێیه‌میش بەریتانی ـ ئەوروپیه‌، ده‌شڵێت، "هەموو ئه‌و پڕۆژانه‌ لەناو ململانێ‌و ڕکابەرییەکی توندادان".

به‌بڕواى حه‌مێ، بەریتانیا بەبەکارهێنانی ئیسلامی سیاسیی هەوڵدەدات هاوسەنگییە جێگیرەکان بپارێزێت‌و جەختدەکاتەوە، ئەوەی ئەمڕۆ لەهەموو شتێک گرنگترە، پاراستنی بونی کوردە، چ لەچوارچێوەی سیاسیی‌و چ لەچوارچێوەی یاساییدا.

ئه‌وه‌ش ناشارێته‌وه‌، دوای هێرشەکەی 7ی ئۆکتۆبەری 2023، جیهان‌و تەواوی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەگۆڕانکاریی بنەڕەتیدا تێدەپەڕن، لەو چوارچێوەیەدا، لەڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ململانێ‌و ڕکابەرییەکی گەورە لەنێوان سێ پڕۆژەی دیزاینکردنەوەی سیستەمی جیهانیدا هەیە، لەکاتێکدا کە سیستەمی نەریتی جیهانی، ڕۆژ لەدوای ڕۆژ کاریگەرییەکەی کەمدەبێتەوە.

فەرهاد حەمێ لێکۆڵەرو نوسەری کورد لەچاوپێکەوتنێکی تایبەتدا له‌گه‌ڵ شارپرێس،  جه‌خده‌كاته‌وه‌، "هەربۆیە لەگەڵ هێرشی ئیسرائیل ـ ئەمریکا لە28ی شوباتدا، ئیتر ئەم سێ پڕۆژەیە بەشێوەیەکی ئاشکرا کەوتونەتە ناو ڕکابەرییەوە".

ده‌قى دیداره‌كه‌:

شارپرێس: بەڕێز فەرهاد، تۆ باسی سێ پڕۆژەت کرد، هەر خۆی عەبدوڵڵا ئۆجەلانیش لەدوایین نامەی خۆیدا ئاماژەی بەم سێ پڕۆژەیە کردبوو، لەسەرەتادا جەوهەری ململانێکانی نێوان ئەم سێ پڕۆژەیە لەناوچەکەدا چییە؟
حەمێ: بەبڕوای من، جەوهەری ململانێکان تەنها لەنەخشە یان هاوسەنگییە سەربازییەکاندا نییە، بەڵکو پێموایە ململانێکان لەسەر پێناسەکردنەوەی خودی سیستمە ناوچەییەکەیە، لەلایەکی دیكه‌شه‌وه‌، ڕوسیاو چین وەک پڕۆژەی یەکگرتوو و تەواوکار ڕەفتارناکەن، بەڵکو کار لەسەر ڕێکخستنی هاوسەنگییەکان یان بڵاوبونەوەیەکی ئابوریی نەرم دەکەن، بەتایبەتی چین، بۆیه‌ من دەتوانم بەمشێوەیە سێ پڕۆژەکە لەیەکتر جیا بکەمەوە:

یەکەم: پڕۆژەی ئەمریکی ـ ئیسرائیلی: پشت بەسەروەریی ڕاستەوخۆ دەبەستێت لەڕێگەی بەکارهێنانی هێزێکی توندو دوبارە بونیادنانەوەی هێزە سیاسییەکان به‌گوێره‌ى دیدگایەک کە لەپڕۆژەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی گەورەوە نزیکە.

دوەم: پڕۆژەی بەریتانیا: ئەم پڕۆژەیە دەیەوێت هاوسەنگییەکان بەڕێوەببات، واتە پاراستنی دەوڵەت ـ نەتەوەکانی ئێستا وەک ئامرازێک بەکاربهێنێت، بێئەوەی ڕێگەبدات هیچکام لەو دەوڵەتانە ببنە خاوەن سەروەرییەکی گشتیی، لەهەمانکاتدا، پڕۆژەی بەریتانی مەیلی بەرەو ئەوەیە کە ئیسلامی سیاسیی لەچوارچێوەی پڕۆژەکەیدا بەکاربهێنێت.

سێیەم: پڕۆژەی ئۆجەلان: بۆ من گرنگترینیانە، چونکە ئۆجەلان لەڕێگەی ئەم پڕۆژەیەوە هەوڵدەدات دوبارە پەیوەندیی نێوان دەوڵەت‌و کۆمەڵگه‌ پێناسە بکاتەوە، ئەویش لەڕێگەی مێتۆدێکی دیموکراتی فرەڕەنگ کە لەدەوڵەت ـ نەتەوە تێدەپەڕێت، لەبەرئەوەش، من دەبینم کە ململانێی ڕاستەقینە لەنێوان ئەم سێ لۆژیکەدایە، سەروەریی، بەڕێوەبردنی هاوسەنگییەکان‌و دوبارە بونیادنانەوەی سیاسەت لەبنەڕەتەوە.

شارپرێس: ئایا لەداهاتودا کام پڕۆژە کاریگەر دەبێت، واتە کام پڕۆژەیە جێبەجێدەبێت؟
حەمێ: بەبڕوای من، لەماوەیەکی کورتدا وادەردەکەوێت پڕۆژەی ئەمریکی ـ ئیسرائیلی بەهۆی هێزی سەربازیی‌و تەکنەلۆژییەکەیەوە بتوانێت واقیعێکی نوێ بسەپێنێت، بەڵام دەبینم کە ئەمە ڕوبەڕوی سنورێکی بنەڕەتی دەبێتەوە کە پەیوەستە بەکەمبونەوەی هەژمونی خودی ئەمریکا، واتە سەروەریی ئەمریکا لەسەر جیهان وەک پێشتر نەماوەو هێدی هێدی پاشەکشە دەکات.

لەبەرامبەر ئەوەشدا، دەبینم پڕۆژەی بەریتانیا دەمێنێتەوە، بەڵام نەک لەڕێگەی هێزێکی توندەوە، بەڵکو لەڕێگەی دیپلۆماسی‌و بەڕێوەبردنی هاوسەنگییەکان، بەتایبەت کە بەریتانیا دەیەوێت پەیوەندییەک لەنێوان ئاسایشی ئەوروپاو ئاسایشی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دروستبکات، بەڵام پڕۆژەی سێیەم کە پڕۆژەی ئۆجەلانە، سەرەڕای لاوازییەکەشی، دەبینم لەنێوان پڕۆژەکانی دیكه‌یدا لەهەمویان زیاتر بەردەوامدەبێت، چونکە توانیی نمونەیەکی سیاسیی بخوڵقێنێت کە لەناو کۆمەڵگەکاندا بتوانێت بژی، هەربۆیە دەبینم ئەمە تا ئاستێکی زۆر بەستراوەتەوە بەئامادەیی دەوڵەتی تورکیا بۆ ئەوەی ئیتر ڕوو لەدۆخی ناوخۆیی خۆی بکات‌و زۆر پشت بەهاوسەنگییە دەرەکییەکان نەبەستێت.

شارپرێس: باشە، ئایا شوێنی کورد لەم هەر سێ پڕۆژەیەدا لەکوێیە؟
حەمێ: بەڕاستی، لەهەرسێ پڕۆژەکەدا کورد لەخاڵێکی زۆر هەستیاردایه‌، چونکە کورد لەپڕۆژەی (ئەمریکی ـ ئیسرائیلی)دا، زۆربەی جار وەک ئامرازێک بۆ پڕۆژە ئەمنییەکان بەکاردەهێنرێن، وەک ئەوەی لەسوریاو ئێران ڕویدا؛ ئەگەر هەیە لەشوێنەکانی دیكه‌ش هەمان مامەڵە لەگەڵ کورددا دوبارەبێتەوە.

لەپڕۆژەی بەریتانیدا، دەبینم کە داواکارییەکانی کورد پشتگوێدەخرێن‌و لەبەرامبەریشدا بەریتانیا پاڵپشتیی سەقامگیریی دەوڵەتەکان دەکات، بێئەوەی بەریتانیا بەرەو مۆدێلەکانی ماف (وەک ئەوەی لەسکۆتلەندا یان ئێرلەندا هەیە) هەنگاوبنێت، بەڵام لەپڕۆژەی ئۆجەلاندا، کورد بنەمای ئەم پڕۆژەیەن، وەک مۆدێلێک بۆ پێناسەکردنەوەی پەیوەندیی نێوان نەتەوەو دەوڵەت، هەربۆیە، کورد تەنها فاکتەرێکی لاوەکی نین، بەڵکو ئەزمونێکی ڕاستەقینەن بۆ هەر پڕۆژەیەکی هەرێمی.

شارپرێس: ئایا هیچ پڕۆژەیەکی هەرێمی هەیە کە بتوانێت داواکارییەکانی کورد جێبەجێبکات‌و خاوەندارێتییان لێبکات؟
حەمێ: بەڕاستی تائێستا نابینم کە پڕۆژە جیۆپۆلیتیکییە گەورەکان بتوانن بەشێوەیەکی کردەیی داواکارییەکانی کورد جێبەجێبکەن، چونکە وەک ئەرکێکی ئەمنی یان سیاسیی کاتی مامەڵە لەگەڵ کورد دەکەن.

تەنها مۆدێلی ئۆجەلان هەیە کە هەوڵدەدات مافەکانی کورد بخاتە ناو چوارچێوەیەکی دیموکراسیی بەرفراوانەوە، بەبێئەوەی کورد جیاببنەوە، یان دەوڵەتێکی نەتەوەیی نوێ دابمەزرێنرێت.

شارپرێس: تۆ ئاماژەت بەگرنگیی پڕۆژەی ئۆجەلان کرد بۆ کورد، ئایا جیاوازیی ئەم پڕۆژەیە لەگەڵ پڕۆژەکانی دیكه‌دا چییە؟
حەمێ: ئەمڕۆ پرسیارە گرنگەکە لەسەر هەبونی کورد نییە، بەڵکو دەربارەی پاراستنی بونی کوردەو ئەوەی کە چۆن بونی کورد ببێتە مافێکی یاسایی‌و سیاسیی، هەربۆیە جیاوازیی سەرەکیی پڕۆژەی ئۆجەلان ئەوەیە کە پەیوەندییە نەریتییەکەی نێوان نەتەوەو دەوڵەتی لەیەک جیاکردەوە.

ئۆجەلان نە پێشنیازی دامەزراندنی (دەوڵەت ـ نەتەوە) دەکات‌و نە بەرگرییش لەناوەندێتییەکی تەسک دەکات، بەڵکو مۆدێلێک پێشکەشدەکات کە چەندین نەتەوە لەدەوڵەتێکی دیموکراسیدا پێکەوە بژین، هەربۆیە من پڕۆژەی ئۆجەلان بەم سێ خاڵە بەکورتی شیکار دەکەم:
یەکەم: دەوڵەتێکی دەستوریی بێلایەن کە لەسەر بنەمای ناسنامەیەکی نەتەوەیی (ئەتنیکی) نەبێت.
دوەم: نامەرکەزییەتێکی ڕاستەقینە کە تێیدا کۆمەڵگە خۆجێییەکان بتوانن کاروباری خۆیان بەڕێوەببەن.
سێیەم: ناسینی مافی گەلان بۆ خۆڕێکخستن لەچوارچێوەیەکدا کە مافە کەسییەکان‌و مافی گەلان پێکەوە لەخۆبگرێت، واتە مافی یەکسان هاوشێوەی ئەو نەتەوانەی کە ئێستا حوکمی کوردستان دەکەن.

شارپرێس: ڕێزدار فەرهاد، بەبڕوای تۆ گونجاوە کە بیرۆکەی دابڕانی نەتەوە لەدەوڵەت (واتە دامەزراندنی دەوڵەت لەسەر بنەمای فرەڕەنگی نەک تەنها لەسەر یەک نەتەوە)، لەڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا جێبەجێ بێت؟
حەمێ: تائێستا لەڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، مۆدێلی بەستنەوەی دەوڵەت بەیەک نەتەوەوە هێشتا باڵادەستە، لەکاتێکدا زۆربەی جیهان ئەم قۆناغەی تێپەڕاندوە، لەڕوی تیۆرییەوە، ئەم بیرۆکەی دابڕانی دەوڵەت لەنەتەوە دەکرێت جێبەجێ بێت، چونکە لەمێژوی ناوچەکەدا چەندین نمونەی فرەڕەنگی‌و پێکەوەژیان هەن، بەڵام لەڕوی کردەیییەوە چەندین ڕێگر هەن لەبەردەم جێبەجێکردنی ئەم بیرۆکەیە، لەوانە: بنەمای دەوڵەتەكانى ئێستاى ناوچەکە، بەرژەوەندیی هێزە هەرێمییەکان‌و بونی چەندین لایەن کە سود لەبەردەوامیی پارچەپارچەبون دەبینن.

دەتوانم بڵێم جێبەجێکردنی ئەم بیرۆکەیە بەستراوەتەوە بەئیرادەی سیاسیی ناوخۆیی، بەتایبەت لەتورکیا، هەروەها زیاتر لەوەش بەستراوەتەوە بەهاوسەنگییە هەرێمییە سەختەکان، لەوانەش سوربونی ئیسرائیل لەسەر ڕێگریگرتن لەدەرکەوتنی هەر مۆدێلێکی جێگرەوە (ئه‌ڵتەرناتیڤ).

شارپرێس: لەچوارچێوەی ئەو سێ پڕۆژەیەی کە ئاماژەت پێدان، پڕۆسەی تێکەڵبونەوەی (ئینتیگراسیۆن) کورد لەناو دەوڵەتی سوریادا چۆن دەبینیت؟
حەمێ: بەبڕوای من ئەم دۆسیەیە ڕاستەوخۆ بەستراوەتەوە بەو جۆرە سیستمەی کە لەسوریادا بونیاد دەنرێت، لەم چوارچێوەیەدا، ئەگەر مۆدێلی سیستمی ناوەندی بەردەوام بێت، پێشبینیدەکەم تێکەڵبونەوەکە بەشێوەیەکی شکڵی بێت‌و ئاڵۆزییەکان بەردەوامبن، بەڵام ئەگەر مۆدێلی نامەرکەزیی یان دیموکراسییەکی خۆجێیی جێبەجێبکرێت، دەبینم کە تێکەڵبونەوەکە دەگۆڕێت بۆ دەرفەتێک بۆ دوبارە بونیادنانەوەی دەوڵەت، واته‌ جه‌ختده‌كه‌مه‌وه‌، سەرکەوتنی تێکەڵبونەوەی کورد لەپڕۆژەی سێیەم (پڕۆژەی ئۆجەلان) نزیکە، کە پەیوەندی نێوان ناوەندو لقەکانی دوبارە پێناسە دەکاتەوە.

شارپرێس: وەک دوایین پرسیار، به‌ڕێز فەرهاد، ده‌مه‌وێت ئه‌وه‌ بپرسم، ئایا ئێمە لەبەردەم دوبارە دیزاینکردنەوەی تەواوی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستداین، یان تەنها هاوسەنگییەکان دەگۆڕدرێن؟
حەمێ: ئێمە تەنها لەبەردەم گۆڕانی هاوسەنگییەکاندا نین، بەڵکو لەهەمانکاتدا هێشتا نەگەیشتوینەتە کۆتایی دوبارە دیزاینکردنەوەکەش، ئێمە لەپڕۆسەیەکی گواستنەوەی کراوەداین، واتە بنەما کۆنەکان هەڵدەوەشێنرێنەوە، بەبێئەوەی سیستمێکی نوێی ئاشکرا بونیاد بنرێت، هەربۆیە دەڵێم ئەوەی ئێستا ڕودەدات دوبارە بونیادنانەوەی هەنگاو بەهەنگاوە، ڕەنگە لەکۆتاییدا بگەینە نەخشەی جیاواز، بەڵام کاتی دەوێت‌و پرۆسەیەکی درێژو سەخت دەبێت، واتە لەساتێکدا جێبەجێنابێت.

شارپرێس: زۆر سوپاس بۆ ئەو هەڵسەنگاندنانەی کە خستەڕوو.
حەمێ: سوپاس بۆ ماندوبون‌و خەباتی هەموو کارمەندانی شارپرێس.