شارپرێس:

لەچوارچێوەی هەوڵەکانی حکومەت بۆ ڕێکخستنەوەی چەک‌و چەسپاندنی یاسا، خانەی ڕاگەیاندنی ئەمنی عێراق دەستپێکردنی پرۆسەی تۆمارکردنی چەکی ئەو هاوڵاتییانەی ڕاگەیاند کە لەناوچە سنورییەکان نیشتەجێن، سه‌رچاوه‌یه‌كی به‌رپرسیش له‌به‌غداوه‌ ده‌ڵێت، "مه‌گه‌ر هه‌ماهه‌نگى له‌نێوان هه‌ولێرو به‌غدا هه‌بێت، ئه‌گه‌رنا ناوچه‌ سنوریه‌كانى هه‌رێمى كوردستان له‌گه‌ڵ ئێران ناگرێته‌وه‌".

خانەی ڕاگەیاندنی ئەمنی لەڕاگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوەکردوه‌، تیمە پەیوەندیدارەکان دەستیانکردوە بەجێبەجێکردنی ڕێکارە یاسایی‌و کارگێڕییەکان بۆ تۆمارکردنی ئەو چەکانەی لەلایەن دانیشتوانی ناوچە سنورییەکانەوە هەڵگیراون، ئەم هەنگاوەش بەشێکە لەپلانی نیشتمانی بۆ كۆكردنه‌وه‌و كۆنترۆڵكردنى چەک لەدەستی دەوڵەتداو ڕێگریگرتن لەهەرجۆرە بەکارهێنانێکی نایاسایی چەک.

بەهۆی هەستیاریی جوگرافی‌و ئەمنیی ناوچە سنورییەکان، حکومەتی عێراق دەیەوێت لەڕێگەی ئەم تۆمارکردنەوە، داتایەکی وردی لەبەردەست بێت سه‌باره‌ت به‌جۆرو ژمارەی ئەو چەکانەی لەلایەن خەڵکی مەدەنییەوە بۆ مەبەستی پاسەوانی یان بەرگریی لەخۆکردن هەڵگیراون، ئەمەش یارمەتیدەر دەبێت لەجیاکردنەوەی چەکی مۆڵەتپێدراو لەو چەکانەی کە بەشێوەیەکی قاچاخ‌و نایاسایی مامەڵەیان پێوەدەکرێت.

وه‌كو خانه‌ى ڕاگه‌یاندنى ئه‌منیى باسیكردوه‌، "ئامانج لەم بڕیارە تەنها سەرژمێریکردنی چەکەکان نییە، بەڵکو مەبەست لێی،
چەسپاندنی سەروەریی یاساو دڵنیابونەوەیه‌ لەوەی کە هیچ چەکێک بەبێ ئاگاداری دەوڵەت بەکارناهێنرێت، هه‌روه‌ها کەمکردنەوەی توندوتیژیی، واته‌ ڕێگریکردن لەوەی چەکی بێ مۆڵەت ببێتە هۆی تێکدانی ئاسایشی کۆمەڵایەتی، له‌گه‌ڵ پاراستنی سنورەکان ئه‌ویش به‌واتاى ڕێکخستنەوەی باری ئەمنیی ئەو گوندو ناوچانەی دەکەونەسەر هێڵە سنورییەکان".

حكومه‌تى عێراق‌و لایەنە ئەمنییەکان داوا لەهاوڵاتییانی نیشتەجێی ئەو ناوچانە دەکەن هاوکاری تیمەکان بن بۆ ئەوەی پڕۆسەکە بەشێوەیەکی یاسایی بەڕێوەبچێت‌و مافی هەڵگرتنی چەک تەنها بۆ ئەوکەسانە بێت کە مەرجە یاساییەکانیان تێدایەو چەکەکانیان بەفەرمی تۆماردەکەن.

سەبارەت بەوەی کام ناوچە دەگرێتەوەو ئایا هەرێمی کوردستانیش دەگرێتەوە یان نا، سه‌رچاوه‌یه‌كى به‌رپرس له‌به‌غداوه‌ به‌شارپرێسى وت، "بڕیارەكه‌ى حكومه‌تى عێراق له‌ڕێگه‌ى خانەی ڕاگەیاندنی ئەمنیه‌وه‌، زیاتر جەخت لەسەر ئەو ناوچە سنورییانە دەکاتەوە کە دەکەونە پارێزگاکانی ژێر دەسەڵاتی حکومەتی فیدراڵ، وەک سنورەکانی ڕۆژئاوا واته‌ پارێزگاكانى (ئەنبارو نەینەوا هاوسنور لەگەڵ سوریاو ئوردن).

ده‌شڵێت، "هه‌روه‌ها سنورەکانی باشورو ڕۆژهەڵات وه‌كو پارێزگاکانی (بەسرە، میسان، واست‌و دیالە كه‌ هاوسنورن لەگەڵ ئێران‌و کوه‌یت) سنورەکانی باشوری ڕۆژئاواش وه‌كوپارێزگاكانى (موسەناو نەجەف كه‌ هاوسنورن لەگەڵ سعودیە)، به‌ڵام لەڕوی کارگێڕییەوە، کاروباری ناوخۆو ئاسایشی شارەکانی هەرێم لەدەسەڵاتی وەزارەتی ناوخۆی حکومەتی هەرێمه‌، بڕیارەکانی بەغدا بۆ تۆمارکردنی چەکی هاوڵاتییان ڕاستەوخۆ لەناوشارەکانی هەرێم جێبەجێناکرێن، مەگەر هەماهەنگییەکی تایبەت هەبێت له‌نێوان هه‌ولێرو به‌غدادا".

هەرێمی کوردستان یاسای تایبەت بەخۆی هەیە بۆ ڕێکخستنی چەک (یاسای ژمارە 2ی ساڵی 2022) کە وەزارەتی ناوخۆی هەرێم سەرپەرشتیدەکات، بنکەی تایبەتی بۆ تۆمارکردنی چەکی هاوڵاتییان کردوەتەوە.

سه‌رچاوه‌ به‌رپرسه‌كه‌ له‌به‌غداوه‌ ئه‌وه‌شى بۆ شارپرێس ڕونكرده‌وه‌، هێزی پاسەوانی سنوری عێراق (کە سەر بەوەزارەتی ناوخۆی فیدراڵن) لەسەر سنورەکانی هەرێمی کوردستان لەگەڵ ئێران‌و تورکیا بڵاوەیان پێكراوه‌، ئەم بڕیارەی بەغدا ڕەنگە تەنها ئەو گوندو ناوچانە بگرێتەوە کە دەکەونە "کێڵگەی کارکردنی ئەمنی" ئەو هێزانە لەسەر هێڵی سفر، بەڵام بۆ هاوڵاتییانی ئاسایی ناو هەرێم، پڕۆسەکە لەڕێگەی حکومەتی هەرێمەوە دەبێت".