شارپرێس:
شەڕی ئەمریکا دژی ئێران، کە لە 28ی شوباتەوە دەستیپێکردوەو ئێستا چوەتە مانگی حەوتەمی خۆی، لەگەڵ بەردەوامبونی ململانێ سەربازییەکان، بارێکی
قورسى لەسەر بودجە، کۆگای چەک و توانای سەربازیی ئەمریکا دروستکردوە.
بەپێی هەڵسەنگاندنێکی نوێی فەرمانگەی بودجەی کۆنگرێسی ئەمریکا (CBO)، تێچوی شەڕەکە بۆ وەزارەتی بەرگریی ئەمریکا تا یەکی ئاب زیاتر لە 38 ملیار دۆلار بوە. CBO هەروەها هۆشدارى
ئەوەى داوە کە ئەگەر توندی شەڕەکە بە هەمان شێوە بەردەوام بێت، تێچوی ئەم شەڕە دەتوانێت
مانگانە بگاتە 3 ملیار دۆلار یان زیاتر.
فشارێکی نوێ لەسەر ئابووریی ئەمریکا
بەپێی هەمان هەڵسەنگاندن، بەردەوامبوونی شەڕەکە دەتوانێت
تا چارەکی یەکەمی ساڵی 2027 کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر هەڵاوسان دابنێت.
CBO پێشبینی دەکات ڕێژەی هەڵاوسان نزیکەی 0.5 زیاتر بێت لەوەی پێشتر خەمڵێنرابوو.
یەکێک لە هۆکارە سەرەکییەکانی ئەم دۆخە، کەمبوونەوەی هەناردەی
نەوت و گازی سروشتی لە ڕێگەی گەروی هورمز و هەروەها تێکچوونی هاتوچۆی کەشتییە بازرگانییەکان
لە دەریای سورەوە.
ئەم دۆخە دەتوانێت نەک تەنها بازاڕی وزە، بەڵکو زنجیرەی دابینکردنی
جیهانی و نرخەکانی سووتەمەنی و کاڵاکانیش تحت فشار بخات.
جەنگ؛ زیاتر لە تێچوی سەربازی
CBO دەڵێت بەشی زۆری ئەو ٣٨ ملیار دۆلارەی تا ئێستا خەرج کراوە،
پەیوەندی بە جێگرتنەوەی مووشەک و تەقەمەنی و کەرەستە سەربازییەکانی لەدەستچوو لە جەنگدا
هەیە.
بەڵام ئەم ژمارەیە هەموو تێچوی جەنگەکە ناگرێتەوە. خەرجییە
پەیوەندیدارەکان بە سەربازانی کوژراو و بریندار، هەروەها خزمەتگوزارییە تەندروستییە
درێژخایەنەکان و قەرەبوی پەککەوتن و خانەنشینیی سەربازان، لەم خەمڵاندنەدا هەژمار
نەکراون.
بەم پێیە، تێچوی ڕاستەقینەی جەنگ دەتوانێت لە ژمارەکانی
ئێستاش زۆر زیاتر بێت.
داواکاریی 87.6 ملیار دۆلاری کۆشکی سپی
لە لایەکی تریشەوە، کۆشکی سپی لە مانگی حوزەیرانی ئەمساڵدا
داوای ٨٧.٦ ملیار دۆلار بودجەی زیادەی لە کۆنگرێس کردووە، کە بەشی زۆری بۆ تێچووی جەنگ
و پشتیوانییە سەربازییەکان تەرخان کراوە, بەڵام کۆنگرێس هێشتا ئەم داواکارییەی پەسەند نەکردووە.
بەپێی CBO، ئەو بەشەی ئەم
داواکارییە کە بە ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە شەڕەکەوە هەیە، نزیکەی 42.3 ملیار دۆلارە؛ ژمارەیەک
کە نزیکەی 10٪ لە خەمڵاندنی CBO بۆ تێچوی وەزارەتی
بەرگری زیاترە.
کۆگاکانی چەک لە ژێر فشار
لە هەمان کاتدا، ڕاپۆرتێکی پشکنەرى گشتى وەزارەتی بەرگریی
ئەمریکا ئاماژەی بەوەکردوە کە شەڕەکە بوەتە هۆی دروستبونی کەمبوونەوەی ستراتیژی
لە کۆگاکانی چەک.
ئەم خاڵە لەڕوی سەربازییەوە گرنگە، چونکە بەردەوامبونی
جەنگ دەتوانێت توانای ئەمریکا بۆ پڕکردنەوەی کۆگاکانی موشەک و تەقەمەنی و ئامێرە سەربازییەکان
سنووردار بکات.
بەتایبەتی ئەگەر واشنگتن لە هەمان کاتدا ناچار بێت پشتگیریی
سەربازیی هاوپەیمانەکانی خۆی لە ناوچەکانی تری جیهان بکات، فشار لەسەر کۆگاکان و توانای
بەرهەمهێنان دەتوانێت قووڵتر بێت.
نادڵنیایی لەسەر تێچووی کۆتایی
CBO هەروەها ئاگاداری داوە کە خەمڵاندنەکانی بەهۆی کەمبوونی زانیارییە
ڕاستەوخۆکان لە وەزارەتی بەرگری، لەگەڵ ڕادەیەکی بەرچاو لە نادڵنیایی هەن.
پێنتاگۆن وەڵامی داواکارییەکانی CBO بۆ داتای زیاتر نەداوەتەوە
و CBO ناچار بوو پشت بە
داتابەیسە حکومییەکان و ڕاپۆرتە گشتییەکان ببەستێت.
ئەمە واتە ژمارەی ٣٨ ملیار دۆلار دەبێت وەک خەمڵاندنێکی ئێستایی
سەیر بکرێت، نەک کۆی کۆتایی تێچووی جەنگ.
جەنگ و هەڵبژاردن
لە ڕوی سیاسییەوە، ئەم تێچونە قورسە لە کاتێکدا دێت کە
ئەمریکا بەرەو هەڵبژاردنى نیوەیی کۆنگرێس دەڕوات.
بەرزبونەوەی نرخەکان، هەڵاوسان، تێچوی جەنگ و پرسیاری بەردەوامبونی
شەڕ دەتوانن ببنە بابەتی سەرەکی لە ملمڵانێی سیاسیی ناوخۆی ئەمریکا.
دیموکراتەکان هەوڵ دەدەن تێچوی جەنگ و کاریگەرییە ئابورییەکانی
بخەنە بەرچاوی دەنگدەر، لە کاتێکدا کۆمارییەکان دەبێت ڕونى بکەنەوە کە بۆچی بەردەوامبونی
جەنگ لەگەڵ ئەم تێچونە قورسە سەربازی و ئابورییەکاندا پێویستە.
کۆتایی
شەڕی ئێران و ئەمریکا ئێستا تەنها کێشەیەکی سەربازی نییە؛
بەڵکو بوەتە کێشەیەکی ستراتیژی، ئابوری و سیاسی بۆ واشنتن.
تێچووی زیاتر لە 38 ملیار دۆلار، ئەگەری خەرجکردنی مانگانەی
٣ ملیار دۆلار یان زیاتر، فشار لەسەر کۆگاکانی چەک، کاریگەری لەسەر هەڵاوسان و نادڵنیایی
لەسەر کۆتایی جەنگ، هەمویان نیشان دەدەن کە بەردەوامبونی ئەم ململانێیە دەتوانێت
بارێکی قورستر لەسەر ستراتیژیی سەربازی و ئابوریی ئەمریکا دابنێت.
لە ئەگەرێکدا کە شەڕەکە درێژە بکێشێت، پرسیاری سەرەکی تەنها
ئەوە نابێت کە ئەمریکا چەند دۆلار بۆ شەڕ خەرج دەکات؛ بەڵکو ئەوەش دەبێتە پرسیار کە
تا چەند واشنتن دەتوانێت لە هەمان کاتدا تێچوی دارایی، کەمبونەوەی کۆگای چەک و پێداویستییەکانی
جەنگی درێژخایەن بەڕێوە ببات.
