پاریس له‌كورد نزیكه‌و ئه‌گه‌رى هه‌یه‌ جێگه‌ى ئه‌مریكا له‌ڕۆژئاواى كوردستان بگرێته‌وه‌

کوردستان

2 کاتژمێر پێش ئێستا‌ 4575 جار خوێندراوه‌ته‌وه

شارپرێس:

تادێت ئه‌مریكا خۆى له‌ڕۆژئاواى كوردستان دورده‌خاته‌وه‌، به‌ڵام پێچه‌وانه‌ى ئه‌و، پاریس زۆر نزیكبوه‌ته‌وه‌ له‌كوردو چاودێرانیش باس له‌وه‌ده‌كه‌ن، ئه‌گه‌رى هه‌یه‌، له‌گه‌ڵ كشانه‌وه‌ى ته‌واوه‌تى ئه‌مریكا له‌ڕۆژئاواى كوردستان، فه‌ره‌نسا به‌فه‌رمیى جێگه‌ى بگرێته‌وه‌، جه‌خت له‌وه‌شده‌كرێته‌وه‌، ئه‌وروپا باشتر له‌ئه‌مریكا له‌دۆخى سیاسیى‌و كۆمه‌ڵایه‌تى‌و مافه‌كانى مرۆڤ له‌ڕۆژئاوا تێده‌گات، وه‌ك له‌ئه‌مریكا.


لەناو ئەو گۆڕانکارییە خێرایانەی کە ناوچەکەی گرتوەتەوە، دانوستانەکانی ئەمریکاو ئێران وەک یەکێک لەهۆکارە کاریگەرەکان بۆ دوبارە داڕشتنەوەی هاوسەنگییە ناوچەییەکان دەردەکەون، کە ڕاستەوخۆ کاریگەریی لەسەر پرسە هەستیارەکان داده‌نێت، دیارترینیان دۆخی سوریاو داهاتوی ناوچەی ڕۆژئاواى كوردستانه‌، لەنێوان لێکدانەوە گەشبین‌و ڕەشبینەکاندا، چاودێران ده‌ڵێن، "پێویستی به‌شیکاریی‌و خوێندنه‌وه‌ى قووڵ هه‌یه‌".

چاودێران باس له‌وه‌ده‌كه‌ن، گفتوگۆکانی نێوان واشنتۆن‌و تاران، چ ڕاستەوخۆ یان لەڕێگەی نێوەندگیرانەوە، تەنها لەپرسی ئەتۆمیدا سنوردار نییە، بەڵکو درێژدەبێتەوە بۆ ئەوەی کاریگەریی ناوچەیی هەردولایەن لەعێراق، سوریا، لوبنان‌و یەمەن بگرێتەوە.

هه‌روه‌ك ئاماژه‌ به‌وه‌شده‌كرێت، لەچوارچێوەی سوریادا، هەر نزیکبونەوەیەکی، ئەگەری پرسیار لەبارەی چارەنوسی ڕێککەوتنە نێودەوڵەتییەکانی ئێستاو ڕۆڵی هێزە ناوخۆییەکان، بەتایبەتی هێزەکانی سوریای دیموکرات‌و ئیدارەی خۆسەر دەوروژێنێت، ئەو هاوسەنگییە ناسکە کە لەساڵانی ڕابردودا بەپاڵپشتی ڕاستەوخۆی ئەمریکا بۆ هه‌سه‌ده‌ دامەزراوە، دەکرێت کاریگەریی ئەرێنی یان نەرێنی هەبێت، ئەمەش به‌گوێره‌ى سروشت‌و پانتایی هەر ڕێککەوتنێکی نوێ.

له‌و ڕوه‌شه‌وه‌ شرۆڤه‌كاران هۆشداریدەدەن لەڕاکێشان بۆ ناو گێڕانەوەیەک کە دیمەنەکە بۆ ململانێیەکی دوو قۆڵی نێوان واشنتۆن‌و تاران کورتبکاتەوە، بەپشتگوێخستنی ئاڵۆزییەکانی واقیعی ناوخۆیی‌و فرەیی ئەکتەرەکان، بۆ نمونە ئایندەی ڕۆژئاواى كوردستان تەنها بەئەنجامی ئەو وتووێژانە سنوردارنییە، بەڵکو پەیوەستە بەو ڕادەیەی کە هێزە ناوخۆییەکان توانای چەسپاندنی مۆدێلی ئیداریی‌و سیاسیی خۆیان هەیە، هەروەها بەڕادەی دانپێدانانی ناوچەیی‌و نێودەوڵەتی کە بەدەستیدەهێنن.

لەپێشهاتێکى نوێدا، فەرەنسا لەمدواییانەدا پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئیدارەی خۆسەرو ئەکتەرە ناوچەییەکان زیادکردوە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ نوێبونەوەی بەرژەوەندیی ئەوروپا بۆ پرسی سوریا، لەدەرەوەی چوارچێوەی تەقلیدی ئەمریکا، ئەم هەنگاوانە لەچوارچێوەی گفتوگۆی بەرفراوانتر سەبارەت بە"گەرەنتی" لەسوریا دێت، جا پەیوەندیی بەپاراستنی پێکهاتە جیاوازەکانەوە هەبێت، یان ئایندەی حوکمڕانی لامەرکەزیی، یان دۆزینەوەی چارەسەری سیاسیی بەردەوام بۆ کۆتاییهێنان بەناسەقامگیرییەکان.

چاودێرانى سیاسى باس له‌وه‌ده‌كه‌ن، هەرچەندە ڕۆڵی فەرەنسا لەڕوی سەربازییەوە سنوردارە، بەڵام قورسایی سیاسیی‌و دیپلۆماسی بەرچاوی هه‌یه‌، بەتایبەتی لەگەیاندنی دەنگی ئیدارەی خۆسەر بەکۆڕبەندە نێودەوڵەتییەکان‌و به‌ره‌و پێشه‌وه‌ بردنى ڕێبازێک کە واقیعی باکورو ڕۆژهەڵاتی سوریا وەک بەشێکی جەوهەریی لەهەر چارەسەرێکی سیاسیی هەمەلایەنە بناسێت، هەروەها ئەو پەیوەندیانە ڕەنگدانەوەی گەشەسەندنی هۆشیاریی ئەوروپییە کە چاوپۆشیکردن لەئەزمونی ڕۆژئاوا، بەتایبەتمەندییە سیاسیی‌و کۆمەڵایەتییە ناوازەکانییەوە، دەتوانێت ڕێگه‌ بۆ ئاژاوەگێڕیی زیاتر خۆشبکات.

ئەم دیدگایە تاڕادەیەکی زۆر هاوکاتە لەگەڵ ئەو هەڵوێستەی کە هه‌سه‌ده‌ لەسەرەتای دامەزراندنیه‌وه‌ خه‌باتى بۆ ده‌كات‌و زۆریش قوربانیى له‌پێناودا به‌خشیوه‌، ئەم دیدگای هاوتەریبە، شەرعیەتی پرەنسیپە بنەڕەتییەکانی ڕۆژئاوا بەهێزتر دەکات، لەپێش هەمویانه‌وه‌، جه‌ختكردنه‌وه‌ له‌سه‌ر پێکەوەژیان‌و خۆبەڕێوەبردنی دیموکراتیک‌و ڕێزگرتن لەفرەچەشنی نەتەوەیی‌و ئایینی.

هه‌روه‌ك به‌شێكى دیكه‌ش له‌چاودێران باس له‌وه‌ده‌كه‌ن، ئه‌م خه‌باته‌ى هه‌سه‌ده‌و ڕۆژئاواى كوردستان ده‌یكات، پەیامێک بۆ لایەنە ناوچەیی‌و نێودەوڵەتییەکان دەنێرێت‌و ده‌ڵێت، "سەقامگیریی لەباکورو ڕۆژهەڵاتی سوریا، لەڕێگەی دورخستنەوە یان سەپاندنی چارەسەر بەزۆر بەدینایەت، بەڵکو لەڕێگەی داننان بەواقیعەکانی ئێستا‌و پاڵپشتیکردنی پێكدێت ئه‌ویش ته‌نها دیالۆگ‌و چاره‌سه‌رى سیاسییه‌".

بەپەلە