شارپرێس:

لە30ی ئەیلولدا سەردەمێکی نوێ لەعێراق دەستپێدەکات، ئەمریکا بەستراتیژی "بەرپەرچدانەوە لەدورەوە" هێزەکانی دەکشێنێتەوەو بەرپرسیارێتییەکی قورس دەخاتەسەر شانی بەغدا، ئەم کشانەوەیە تەنها ڕێکارێکی سەربازی نییە، بەڵکو تاقیکردنەوەیەکە بۆ هێزی دەوڵەت لەبەرامبەر گروپە چەکدارەکان‌و هەژمونی وڵاتانی هەرێمی؛ پرسیارە جەوهەرییەکە ئەوەیە: ئایا عێراق دەبێتە خاوەنی سەروەریی خۆی، یان دەبێتە قوربانیی بۆشاییەکی ئەمنیی نوێ؟.

ڕاپۆرتێکی ماڵپەڕی هەواڵیی (کالیبەر) ئاماژە بەوەدەکات، کشانەوەی ئەمریکا لەعێراق تاوەکو 30ی ئەیلول، بەواتای دەستبەرداربونی واشنتۆن لەعێراق‌و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست نایەت، بەڵکو گۆڕانکارییە لەستراتیژی ئەمریکادا؛ لەبونی سەربازیی هەمیشەییەوە بۆ ستراتیژیی "بەرپەرچدانەوە لەدورەوە"و کەمکردنەوەی مەترسییەکان لەسەر هێزەکانی.

ئەمە لەکاتێکدایە کە بەغدا دوای کشانەوەکە ڕوبەڕوی ئاڵه‌نگاریی گەورە دەبێتەوە لەچەسپاندنی سەروەریی‌و بەڕێوەبردنی ئاسایشی خۆی، هەروەها کۆنترۆڵکردنی گروپە چەکدارەکان‌و ڕێگریکردن لەگەڕانەوەی هەڕەشەکانی داعش‌و پاراستنی ئاسمان‌و سنورەکانی‌و ڕێگریی لەوەی عێراق ببێتە گۆڕەپانی ململانێی هەرێمی.

ویلایەتەیەکگرتوەکانى ئه‌مریكا بەتەمایە کشانەوەی هێزەکانی لەعێراق تەواوبکات به‌گوێره‌ى ئەو ڕێککەوتنانەی لەگەڵ بەغدا گەیشتوەتە ئەنجام سەبارەت بەکۆتاییهێنان بەئەرکی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی کە وادەی کۆتایی بۆ 30ی ئەیلول دەستنیشانکراوە، ئەمەش کۆتایی بەزیاتر لەدوو دەیە لەبونی سەربازیی ئەمریکا دەهێنێت لەوڵاتەکەدا، کە لەپرۆسەیەکی سەربازیی بەرفراوانەوە گۆڕا بۆ ئەرکی بەرەنگاربونەوەی داعش‌و  مەشقپێکردنی هێزە ئەمنییەکانی عێراق.

ڕاپۆرتەکە پێیوایە، کشانەوەی ئێستای ئەمریکا تەنها وەک کۆتاییهێنانێکی فەرمی بەئەرکی دژە داعش نابینرێت، بەڵکو ڕەنگدانەوەی دوبارە داڕشتنەوەی ستراتیژی ئەمریکایە لەڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست؛ واشنتۆن بەرە بەرە لەپاراستنی بونی سەربازیی هەمیشەیی لەو وڵاتانەی کە هێزەکانی تێیدا ڕوبەڕوی هێرشی بەردەوام دەبنەوە دوردەکەوێتەوەو هەوڵدەدات سەرنجی خۆی لەبڵاوەپێکردنی سەربازیی ڕاستەوخۆوە بگۆڕێت بۆ شێوازە گۆڕاوەکانی بەرپەرچدانەوە.

بۆ عێراق، لێکەوتەکانی ئەم بڕیارە ڕەنگە زۆر لەوە گەورەتربن کە لەسەرەتادا دەردەکەون، کشانەوەی ئەمریکا هەژمونی واشنتۆن کەمدەکاتەوەو لەهەمانکاتدا بەغدا بەتەنها جێدەهێڵێت لەبەردەم کۆمەڵێک ئاڵێنگاریی فراواندا.

هێزە ئەمریکییەکان لەساڵی 2003دا چونە ناو عێراق لەچوارچێوەی ئەو سیاستەیەی واشنتۆن دوای هێرشە تیرۆریستییەکانی 11ی ئەیلولی 2001 پەیڕەوی کرد، لەکانونی یەکەمی 2011 خاکی عێراقیان جێهێشت، بەڵام لەساڵی 2014 لەچوارچێوەی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ شەڕی دژی داعش گەڕانەوە، بەم پێیە، ئەرکە سەربازییەکەی ئەمریکا خولێکی تەواوی بڕیوەو ئێستا ئەو سەردەمەش بەرەو کۆتایی دەچێت.

گۆڕانی ژینگەی ئەمنیی دەوروبەری ئێران یەکێکە لەگرنگترین ئەو فاکتەرانەی پاڵنەربون بۆ بڕیاری کشانەوە، لەگەڵ هەڵکشانی گرژییەکان لەنێوان واشنتۆن‌و تاران، گروپە چەکدارە هاوپەیمانەکانی ئێران لەعێراق هێرشەکانیان بۆسەر بنکە سەربازییەکانی ئەمریکا چڕکردەوە، بەتایبەتی لەدەوروبەری بەغدا‌و هەرێمی کوردستان.

بۆ واشنتۆن، هێشتنەوەی یەکە سەربازییە بچوکەکان لەناو عێراق مەترسییەکی گەورەی هەیە، چونکە ئەو هێزانە دەبنە نێچیرێکی ئاسان بۆ هێرشی گروپە پەیوەندیدارەکان بەئێرانەوە، هەر وەڵامدانەوەیەکی ئەمریکاش بۆ ئەو هێرشانە ڕەنگە ببێتە هۆی پەرەسەندنێکی فراوانترو ڕەنگە ئەمریکا کێش بکاتە ناو ململانێیەکی هەرێمی نوێوە.

ڕاپۆرتەکە ئاماژە بەوەدەکات، نابێت کشانەوەکە وەک پاشەکشە لەبەرژەوەندییەکانی ئەمریکا لەڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست تێبگەین، بەڵکو وەک گۆڕانکارییەک لەو شێوازەی واشنتۆن بۆ پاراستنی ئەو بەرژەوەندییانە پەیڕەوی دەکات، لەبری پشتبەستن بەبونی سەربازیی هەمیشەیی، واشنتۆن بەرەو شێوازێکی گۆڕاوتر دەچێت لەبەرپەرچدانەوەی هەرێمی.

ئەمریکا کاردەکات بۆ کەمکردنەوەی بونی لەو ناوچانەی هێزەکانی تێیدا لەژێر مەترسیدان، لەگەڵ پاراستنی توانای بەکارهێنانی هێزی سەربازیی لەدورییەکی ئارامترەوە، لەهەمانکاتدا، ئەم هەنگاوە دەرفەت بەواشنتۆن دەدات سەرچاوەکانی بۆ ئەولەوییەتە ستراتیژییەکانی دیكه‌ تەرخانبکات کە لەسەروی هەمویانەوە کێبڕکێی درێژخایەنە لەگەڵ چین، بەدەربڕینێکی دیكه‌، ئه‌مریكا عێراق جێدەهێڵێت، بەڵام ئەمە بەو مانایە نییە کە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست جێدەهێڵێت.

بۆ عێراق، وێنەکە ئاڵۆزتر دەردەکەوێت، لەساڵانی ڕابردودا، بەغدا هەوڵیداوە کۆنترۆڵی دەوڵەت بەسەر گروپە چەکدارەکاندا بسەپێنێت، هەرچەندە هەندێک لەگروپە لایەنگرەکانی ئێران بەفەرمی بونەتە بەشێک لەدەزگای ئەمنیی وڵاتەکە، بەڵام زۆریان هێشتا به‌گوێره‌ى بەرژەوەندییە سیاسیی‌و سەربازییەکانی خۆیان کاردەکەن‌و پەیوەندییەکی توندوتۆڵیان لەگەڵ تاران هەیە.

کشانەوەی ئەمریکا پرسیارێکی بنەڕەتی دەوروژێنێت، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌، ئایا حکومەتی عێراق دەتوانێت کۆنترۆڵی ئەو گروپە چەکدارانە بکات کە بەفەرمی بەشێکن لەسیستەمی ئەمنیی دەوڵەت، بەڵام ئەجێندای سیاسیی تایبەت‌و پەیوەندییان بەهێزە دەرەکییەکانەوە هەیە؟

ڕاپۆرتەکە ئاماژە بەوەدەکات، بەغدا ڕوبەڕوی ئاڵه‌نگاریی دیكه‌ش دەبێتەوە، لەوانە کارکردن بۆ ڕێگریکردن لەگەڕانەوەی هەڕەشەکانی داعش، هەروەها پاراستنی ئاسمانی عێراق‌و دڵنیابون لەوەی خاکی عێراق جارێکی دیكه‌ نەبێتە گۆڕەپانی ڕوبەڕوبونەوەی نێوان هێزە ڕکابەرە هەرێمییەکان.

لەهەمانکاتدا، پێویستە عێراق بەردەوام بێت لەپاراستنی هاوسەنگی لەپەیوەندییەکانیدا لەگەڵ چەندین جەمسەری ڕکابەر، بۆیە ڕۆیشتنی هێزە ئەمریکییەکان تەنها گۆڕانکارییەک نابێت لەڕێکخستنە ئەمنییەکاندا، بەڵکو تاقیکردنەوەیەک دەبێت بۆ توانای دەوڵەتی عێراق لەپەیڕەوکردنی سەروەریی خۆی بەشێوەیەکی کاریگەر.

لەبەرامبەردا، ڕاپۆرتەکە پێیوایە، ئێران یەکێک دەبێت لەدیارترین سودمەندەکان لەدۆخە نوێیەکە، کەمکردنەوەی ژێرخانی سەربازیی ئەمریکا لەنزیک سنورەکانی، فشاری ڕاستەوخۆ لەسەر تاران کەمدەکاتەوە‌و مەودایەکی زیاتر بەگروپە هاوپەیمانەکانی لەعێراق دەدات بۆ جوڵە، بەڵام ئێران تەنها یاریزانی هەرێمی نییە کە سودمەندبێت؛ کشانەوەی ئەمریکا گرنگییەکی تایبەتی هەیە بۆ تورکیا، کە سەیری هه‌رێمى كوردستان (باکوری عێراق) دەکات وەک ناوچەیەکی سەرەکی لەشەڕەکەیدا دژی پارتی کرێکارانی کوردستان (په‌كه‌كه‌)، پاشەکشەی ئەمریکا دەکرێت ئازادییەکی زیاتر بداتە ئەنكەرە بۆ ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی لەوێ بەشێوەیەکی سەربەخۆ.

ڕەنگە 30ی ئەیلول تەنها کۆتاییهاتنی ئەرکێکی سەربازیی دیكه‌ى ئەمریکا نەبێت، بەڵکو سەرەتای گۆڕانکارییەکی فراوانتربێت لەهاوسەنگیی هێز لەناوچەکەدا، بۆ واشنتۆن، کشانەوەکە بەرجەستەکردنی گواستنەوەیە لەسیاسەتی بونی سەربازیی هەمیشەییەوە بۆ شێوازێکی گۆڕاوتر لەبەرپەرچدانەوەی هەرێمی، بۆ ئێران، بەواتای پاشەکشەی فشارە سەربازییە ڕاستەوخۆکانی ئەمریکا دێت لەسەر سنورەکانی، تورکیاش ڕەنگە مەودایەکی زیاتری دەستبکەوێت بۆ شوێنکەوتنی بەرژەوەندییە ئەمنییەکانی لەهه‌رێمى كوردستان.

لەبەرامبەردا، عێراق دەچێتە قۆناغێکی نادیارو بێ دڵنیاییەوە، دوای زیاتر لە20 ساڵ لەتێوەگلانی سەربازیی ئەمریکا، دەسەڵاتدارانی عێراق دەبێت توانای خۆیان بسەلمێنن لەپاراستنی کۆنترۆڵی خاکەکەیان‌و گروپە چەکدارەکان، بەبێئەوەی ڕێگەبدەن وڵاتەکە ببێتە گۆڕەپانی ململانێ لەنێوان هێزە ڕکابەرە هەرێمییەکاندا.

لەکۆتاییدا، پرسیارە هەرە گرنگەکە ئەوەنییە کێ شوێنی ئەمریکا دەگرێتەوە، بەڵکو ئەوەیە ئایا عێراق خۆی دەتوانێت ئەو بۆشاییە پڕبکاتەوە کە هێزە کشاوەکانی ئەمریکا جێی دەهێڵن‌و کۆنترۆڵێکی زیاتر بەسەر کاروباری ناوخۆو سەروەریی نیشتمانیی خۆیدا بسەپێنێت؟.