وادەی 30ی ئەیلول‌و تاقیکردنەوەی "مان‌و نەمان"؛ ئایا دەوڵەت دەتوانێت جڵەوی میلیشیاکان بگرێت؟

عیراق

2 کاتژمێر پێش ئێستا‌ 2845 جار خوێندراوه‌ته‌وه

شارپرێس:

لەکاتێکدا عێراق بەرەو وادەی یەکلاکەرەوەی 30ی ئەیلول هەنگاو دەنێت بۆ داماڵینی چەکی گروپەكانى ده‌ره‌وه‌ى حكومه‌ت، هەرێمی کوردستان خۆی لەناوجەرگەی ململانێیەکی تونددا دەبینێتەوە، به‌گوێره‌ى ئامارەکان، تەنها لەشەش مانگی ڕابردودا 904 هێرشی موشەکی‌و درۆنی کراوەتەسەر هەرێم، کە دوایینیان ئامانجگرتنی نوسینگەی مەسرور بارزانی‌و بارەگای هەواڵگریی بوو؛ هێرشگەلێک کە وەک "دەستدرێژیی بۆسەر سەروەریی عێراق" وەسفدەکرێن.


تاکتیکی "لێدانی لاواز"و بریکارە خۆسەپێنەکان
چاودێران ئاماژە بەوەدەکەن، گروپە چەکدارەکان تاکتیکێکی تایبەت پەیڕەو دەکەن؛ ئەوان بۆ ترساندنی نەیارە بەهێزەکانیان (ئەمریکاو ئیسرائیل)، هێرشده‌كه‌نه‌سه‌ر هەرێمی کوردستان کە وەک "ئەڵقەیەکی لاواز" دەیبینن، له‌و ڕوه‌وه‌ عەبدولسەلام بەرواری پەرلەمانتاری پێشوى پارتى له‌په‌رله‌مانى عێراق، پەردە لەسەر چەمکێکی هەستیار لادەبات بەناوی "بریکاری گەمژە"؛ واتە ئەو گروپانەی بەبێ داوای ڕاستەوخۆی تاران، هێرش ئەنجامدەدەن تەنها بۆ ئەوەی خۆیان لای هێزە هه‌رێمیه‌كان وەک "پاڵەوان" نیشانبدەن‌و شەرعییەت بدەنە بونی خۆیان.

نێوەندگیریی هەولێرو ئاگربەستی موشەکەکان
سەرباری هەبونی ڕێککەوتنی ئەمنی لەنێوان بەغداو تاران‌و هەولێر، بۆردومانەکان نه‌وه‌ستاون، کیفاح مەحمود سنجاری توێژەری سیاسیی ئاشکرایدەکات، هەرێمی کوردستان، بەتایبەت لەڕێگەی نێچیرڤان بارزانییەوە، ڕۆڵێکی گەورە دەگێڕێت لەگەیاندنی پەیامە نهێنییەکانی نێوان (سوپاى پاسداران‌و واشنتۆن) بۆ پاراستنی ئاشتی، بەڵام موشەکەکانی میلیشیاکان ئەم "دیپلۆماسییەتە" نابینن‌و هێشتا باجی ململانێی دەرەکی لەخاکی کوردستان دەدرێت کە تائێستا 29 کوژراوو 149 برینداری لێکەوتوەته‌وه‌.

به‌گوێره‌ى ئه‌و زانیاریانه‌ى ماڵپه‌ڕى مه‌دا ئاشكرایكردوه‌، مانگی ڕابردوو، بەغدا نزیکبوو لەڕاگەیاندنی ناوی ئەو لایەنانەی هێرشدەکەنەسەر هەرێم، بەڵام فشارەکانی ئێران ڕێگرییان لەوەکردوە، وا گریمانە دەکرێت کە حکومەتی هەرێم لانیکەم، پێنج مانگ لەمەوبەر ناوی تێوەگلاوانی هێرشەکانی ڕادەستی بەغدا کردبێت، لاى خۆیشیه‌وه‌ عەلی زەیدیی سەرۆکی حکومەت، دوای بۆردومانەکەی مانگی ڕابردوی سه‌ر هەولێر وتبوی، ڕێنماییداوە بۆ ڕێگریکردن لەدوبارەبونەوەی ئەم دەستدرێژییانە.

لەمانگی تەمموزی ڕابردوشدا، مەسرور بارزانی سەرۆکی حکومەتی هەرێم ڕایگەیاند، بەشێک لەهێرشەکان بۆسەر هەرێم، لەناوخۆی عێراقەوە ئه‌نجامدراون، ئاماژەی بەوەشکردبوو، هەندێک لەو فڕۆکە بێفڕۆکەوانانەی هەولێریان کردوەتە ئامانجام، لەپارێزگای نەینەواوە نێردراون.

30ی ئەیلول؛ گرەوی سیاسیی عەلی زەیدیی
ئەم وادەیە تاقیکردنەوەیەکی گەورەیە بۆ عەلی زەیدیی سەرۆک وەزیران، ئیحسان شه‌مه‌رى مامۆستای كۆلێژى سیاسەتە نێودەوڵەتییەکان ئاماژە بەوەدەکات، زەیدیی داهاتوی سیاسیی خۆی ڕەهنی ئەم وادەیە کردوە، ئێستا حکومەت لەنێوان سێ بژاردەدایە: درێژکردنەوەی وادەکە، ڕێککەوتنێکی سیاسیی نوێ، یان ڕوبەڕوبونەوەی سەربازیی، مەترسییەکەش لێرەدایە کە "چوارچێوەی هەماهەنگی"و تاران دەیانەوێت هاوکێشەی چەک وەک کارتێکی فشار بپارێزن‌و نایانەوێت بەئاسانی دەستبەرداری بن.

عێراق وەک "هێڵی بەرگریی پێشەوە"ی ئێران
عه‌بدولسه‌لام بەرواری هۆشداریدەدات، ناتوانرێت پرسی میلیشیاکان لەململانێی ئێران‌و ڕۆژئاوا داببڕدرێت، ئێران بۆ چەندین دەیە کاریکردوە تا عێراق‌و سوریاو لوبنان بکاتە "هێڵی بەرگریی پێشەوە" بۆ دورخستنەوەی جەنگ لەسنورەکانی خۆی، بۆیە بڕیاری داماڵینی چەک لەبەغدا نییە، بەڵکو پەیوەستە بەوەی ئایا تاران‌و واشنتۆن دەگەنە "سه‌وداو مامه‌ڵه‌یه‌كى گه‌وره‌" یان نا، ئەگەر ئێران پێویستی بەو باڵانە نەمێنێت، وەک بەرواری دەڵێت، "بەبێ جوڵەی بەغداش، گروپەکان وندەبن".

پرسیاری سەروەریی
عێراق لەبەردەم دوڕیانێکی مێژوییدایە؛ یان دەبێت ئەو میلیشیایانەی وڵاتیان بەرەو فەوزاو گۆشەگیریی بردوە هەڵبوەشێنێتەوە، یان ئەوەتا وەک گۆڕەپانێکی بێخاوەن دەمێنێتەوە بۆ جەنگی وەکالەت، وەک سنجاری دەڵێت، "ئەوەی خاوەنی چەک بێت، خاوەنی بڕیاری دەوڵەتەو ئێستاش کاتی ئەوەهاتوە دەوڵەت بڕیاری خۆی بدات".